Որպէսզի Հայաստան Չդառնայ Մշտապէս Տուժող Կամ Նահանջող Կողմ

 Սուրիական հակամարտութեան շուրջ տեղի ունեցող զարգացումները, որոնք արդէն որոշ ժամանակէ ի վեր դադրած են սոսկ ներքին դիմակայութեան պատկերով ներկայանալէ, օրերս լրջօրէն ընդգրկուած են նաեւ Հայաստանի արտաքին քաղաքականութեան օրակարգին վրայ։

Այս գործընթացը աստիճանաբար կրնայ ընդարձակել իր աշխարհագրական տարածքը, ինչպէս կը հաստատէ Թուրքիոյ աշխոյժ ներգրաւուածութիւնը տուեալ հարցով, պարագայ մը՝ որ պատուհասող ու բացասական երեւոյթ կը համարուի միջազգային հանրութեան տեսանկիւնէն։

Մերձաւոր Արեւելքի մէջ Թուրքիոյ դերակատարութեան մագլցումը տարբեր պետութիւններու համար հաւանաբար յառաջացնէ բուռն առճակատումներ, անցանկալի եւ անհակակշռելի զարգացումներ£ Ահա այդ պատճառով Թուրքիոյ շահարկումը ներսուրիական զարգացումներուն կը նկատուի վտանգաւոր եւ անբաղձալի։

Սուրիական ներքաղաքացիական հակամարտութեան մէջ թրքական չափազանցեալ միջամտութիւնը, թուրք-սուրիական ողջ սահմանին վրայ Անգարայի կողմէ խրախուսուող ռազմական յարաճուն գործողութիւնները, որոնք պայմանաւորուած են բազում հանգամանքներով եւ առաջին հերթինª քրտական գործօնով, իրավիճակը շատ հաւանաբար պիտի սրեն եւ առաւել բարդութիւններ պիտի ստեղծեն նոյնինքն Անգարայի համար։

Թուրքիոյ կողմէ ներկայիս կիրառուող տարածաշրջանային քաղաքականութիւնը անհաւանական չէ, որ ոչ հեռաւոր ապագային դէմ յանդիման յայտնուի փակուղիի, որովհետեւ նման քաղաքականութիւն մը ծաւալուելով թեկնածու է միմիայն բարդութիւններ եւ անկայունութիւն ստեղծելու շրջանէն ներս։

Եթէ դիւանագիտական կամ քաղաքական գործօնը դուրս գայ ներկայ ընթացքէն եւ եթէ զարգացումները ընթանան լոկ ու առանձնաբար ռազմական առճակատումներու ճանապարհով, բացառուած չէ, որ այդ զինճակատումներուն մէջ ներգրաւուին Մերձաւոր Արեւելքի բոլոր երկիրները կամ անոնց մեծամասնութիւնը, ինչ որ Թուրքիոյ համար պիտի ստեղծէ բազմաբնոյթ ու անկանխատեսելի խնդիրներ, ապակայունութիւն եւ նոյնիսկ՝ քաոսային վիճակ։

Թուրքիոյ արտաքին քաղաքական աշխուժութենէն քաջալերուելով, տարածաըշրջանային բեմահարթակի վրայ նկատառելի եռանդ եւ կենսունակութիւն կը ցուցաբերէ նաեւ Ազրպէյճան£ Պաշտօնական Պաքուն հարաւկովկասեան զարգացումներու առնչութեամբ կը դրսեւորէ ոչ համարժէք պահուածք եւ կողմնորոշում։ Անգարայի չհաշուարկուած ու արկածախնդիր նախաձեռնութիւնները ակնյայտօրէն կը մղեն Ազրպէյճանը առաւել եւս ներքաշուելու տարածաշրջանային քաղաքականութեան մէջ եւ դիմելու՝ աւելի անզիջող ու կարծր կողմնորոշումներու եւ ծայրայեղ նախաձեռնութիւններու։ Այս բոլորը անշուշտ կրնան խախտել կովկասեան եւ մերձաւոր արեւելեան տարածաշրջաններու հաւասարակշռութիւնները եւ յառաջացնել պայթիւնավտանգ եւ անվերահսկելի նոր կացութիւն։

Ակնկալուող զարգացումներն ու անոնց հաւանական հետեւանքները խորասոյզ վերլուծութեան ենթարկելով, ինչպէս նաեւ մեկնելով շարք մը նախադրեալներէ պիտի յանգինք այն եզրակացութեան, որ Ազրպէյճան որոշ պահէ մը ետք կրնայ դուրս գալ հակակշիռէª մեր երկրին համար ստեղծելով անցանկալի եւ անկանխատեսելի իրադարութիւն։ Հետեւաբար հայկական կողմը հարկ է, որ առաւելագոյնս զգօն եւ ուշադիր ըլլայ, լաւապէս հաշուարկէ իր ընելիքը, ապա ըստ այնմ դիմէ այնպիսի խելացի ու վճռական քայլերու, որոնք բոլոր պարագաներուն պիտի վնասազերծեն տիրող դիւրաբորբոք կացութիւնը, անսասան պիտի պահեն տարածաշրջանային բխրուն ու դիւրաբեկ կայունութիւնը£ Հայաստան պէտք է բազմապատկէ դիւանագիտական իր ջանքերը, որպէսզի միջազգային ռազմաքաղաքական հարթութեանց վրայ զոհ չերթայ թուրքազրպէյճանական հետեւողական սադրիչ գործողութիւններուն եւ չդառնայ մշտապէս տուժող կամ նահանջող կողմ£ Այստեղ անհրաժեշտ է նշել, որ իրատեսական, հաւասարակշռուած բայց վճռակամ նախաձեռնութիւնները, իրավիճակը ճշգրտօրէն գնահատելու կարողութիւնը հնարաւորութիւն պիտի ընձեռեն հայկական կողմին արտաքին ճակտի վրայ սխալներ չգործելու եւ խրախուսիչ արդիւնքներու հասնելու։

Միջազային հանրութեան համար տարածաշրջանէն ներս հաւասարակշռութիւն պահպանելու եւ հնարաւոր իրադարձութիւնները վերահսկելի դարձնելու առաջադրանքները նախապատիւ կը համարուին, ուստի անհաւանական չէ, որ ազրպէյճանական ռազմատենչութիւնն ու յարձակունակ քաղաքականութիւնը մօտաւոր յառաջիկային բախի համաշխարհային ընտանիքի կանխարգելիչ ճնշումներուն եւ սաստումներուն։ Այդ ճնշումներն ու կաշկանդումները կրնան դրսեւորուիլ Ազրպէյճանէն ներս ժողովրդավարութեան անկատարութեան, ինչպէս նաեւ մարդկային իրաւունքներ չյարգելու պարագաներն ու պաշտօնական Պաքուի կողմէ սանձազերծուած չափազանցեալ սպառազինութեան արշաւը դիտարկելու, մեղադրելու տարբեր տեսքերով ու ձեւաչափերով։

Թէ՛ Պաքուի, եւ թէ Անգարայի կողմէ վերջերս հնչեցին Ստեփանակերտի օդակայանի բացումը դատապարտող յայտարարութիւններ եւ նորահաստատ այդ կառոյցի գործունէութիւնը խափանելու սպառնալիքներ£ Սակայն թուրք եւ ազերի վարիչներ պէտք է իմանան, որ իրենք ոչ մէկ կերպով կրնան արգիլել կամ խոչընդոտել հայոց զոյգ մայրաքաղաքներու՝ Ստեփանակերտի եւ Երեւանի միջեւ օդային թռիչքներն ու հաղորդակցութիւնը։ Այստեղ զսպիչ ու երաշխաւոր կողմը միջազգային հանրութիւնն է, նաեւ այն միջոցներն ու հաւաստիքներն են, որոնք կը տրամադրուին համաշխարհային ընտանիքի անդամ որեւէ պետութեան` Միջազգային Օդային Հաղորդակցութեան կազմակերպութեան կողմէ։

Յոխորտանքները, պոռոտախօսութիւններն ու սպառնալիքները միջազգային հանրութեան ընկալումներուն մէջ առհասարակ տեղ չունին, նմանօրինակ վերաբերմունքն ու մօտեցումները անկարող են դրական արձագանքի արժանանալու։ Համաշխարհային ընտանիքին համար ընդհանրապէս ընդունելի չէ քաղաքացիական օդանաւային ջուերթներուն սպառնալը, անոնց նկատմամբ վերջնագրերով հանդէս գալը։ Այդօրինակ վարքագիծն ու կողմնորոշումները առաւել կը բարդացնեն եւ կը կնճռոտեն մարդասպան Սաֆարովի արտայանձնումէն եւ ազատ արձակումէն ու հերոսացումէն յետոյ Ազրպէյճանի համար արդէն իսկ բարդացած ու ծայրագոյն ձգտուածութիւն զգեցած իրավիճակը։

Հուսկ, այստեղ էական կը համարենք ընդգծել, որ Ստեփանակերտի օդակայանի բացումը յետաձգուած է զուտ արհեստագիտական եւ կարգ մը լրացուցիչ աշխատանքներու չաւարտելուն պատճառով։ Այդ յետաձգումը պայմանաւորուած չէ արտաքին քաղաքական դժուարութիւններով կամ Ազրպէյճանի կողմէ արձակուած սպառնալիքներով։ Խնդրին առնչուած պատասխանատուներ եւ իրաւասու մարմիններ քանիցս յայտարարած ու վերահաստատած են, որ յետաձգման պատճառները զուտ արհեստագիտական բնոյթ կը կրեն։

Թուրք-սուրիական սահմանային վերջին ընդհարումները կը վկայեն, որ 2012-ի Հոկտեմբերին տարածաշրջանային իրավիճակի սրման շուրջ կանխատեսումները բոլորովին անհիմն չեն։

Այստեղ հարց կը ծագի, թէ արդեօք Անգարա մտադի՞ր է մինչեւ վերջ շարունակել այն սադրանքը, որ օրերս իր հեղինակութեամբ կը կազմակերպուի թուրք-սուրիական սահմանային գօտիին մէջ։

Հարց կը ծագի նաեւ, թէ ինչո՞ւ ճիշդ այս օրերուն կը բեմադրուի այդ դաւադրութիւնը, երբ Վրաստանի մէջ տեղի ունեցած իշխանափոխութենէն ետք Հարաւային Կովկասի մէջ Միացեալ Նահանգներ-Ռուսաստան առճակատման մթնոլորտը նկատելիօրէն կը մեղմանայ, նաեւ երբ Հոկտեմբեր 15-ին կը սպասուէր Ռուսաստանի նախագահ Վլատիմիր Փութինի պաշտօնական այցը Թուրքիա։
Ռուսաստան-Թուրքիա ռազմավարական համագործակցութեան խորհուրդի նիստին ժամանող պատուաւոր հիւրը միթէ այսպէ՞ս պիտի դիմաւորուէր Անգարայի վարիչներու կողմէ£ Չմոռնանք մանաւանդ, որ Մոսկուա մեծ ջանքեր գործադրած է Սուրիոյ անվտանգութեան մակարդակն ու կարողականութիւնը բարձրացնելու ի խնդիր։
Ըստ քաղաքական փորձագէտներու, Եւրոմիութեան փակ դռներու առաջ կանգնած Թուրքիան Ռուսաստանի նախագահի այցելութիւնը ընդունելով կը նպատակադրէր որոշակի պատգամներ փոխանցել Արեւմուտքին։ Միաժամանակ թուրք իշխանաւորներ Վլատիմիր Փութինի այցի նախօրէին կանխամտածուած ձեւով թուրք-սուրիական յարաբերութիւնները կը հասցնէին նախապատերազմական մակարդակի, այս անգամ պատգամ փոխանցելով նաեւ Մոսկուայէն սպասուող հիւրին։

Ամէն պարագայի, Թուրքիոյ կողմէ ձեռնարկուած այս հակասական զօրաշարժերն ու որդեգրուած տարօրինակ կողմնորոշումները կը նկրտին սեփական աշխարհաքաղաքական դիրքը հնարաւորինս ծանրակշիռ ներկայացնելու եւ սուղ ծախելու։

Թրքական ՙաղուէսը՚ կը փորձէ հասկցնել Ռուսաստանին, որ Սուրիա ներխուժելու իր տրամադրութիւնները լուրջ են ու վճռակամ, Մոսկուայէն որոշակի զիջումներ կորզելու բացայայտ հեռանկարով։ Բնականաբար այս բոլորը պիտի կատարուին ՙռազմավարական համագործակցութեան խորացման՚ քողածածկոյթին տակ։

Հետաքրքրական է, որ Անգարայէն յետոյ Ռուսաստանի ու Թուրքիոյ ղեկավարները կը սպասուէին Պաքու, ուր Ազրպէյճանի ժառանգական տիրակալը Իլհամ Ալիեւ, սեփական երկրի մէջ տեղի ունեցող միջազգային մարդասիրական համաժողովի շրջածիրին մէջ 4 Հոկտեմբեր 2012-ին իր ունեցած ելոյթի ընթացքին, յստակ ակնարկութիւններ կատարած է միջազգային հանրութեան կողմէ Հայաստանին որոշակի պահանջքներ պարտադրելու հաւանականութեան շուրջ։

Բացառուած չէ, որ սեփական գործընկերներու համար հարցեր ստեղծելու եւ ապա զանոնք ՙարտակարգ ջանքերով յաղթահարելու՚ դիմաց անոնցմէ զիջումներ պահանջելու թրքական դիւանագիտութեան բնորոշ հին ու բոլորին ծանօթ հնարքը այս անգամ եւս գործարկուի։ Սակայն հնարք գործադրելը տարբեր բան է, իսկ զայն արդիւնաւորելը՝ բոլորովին այլ։

Թուրքիոյ խորհրդարանին կողմէ սուրիական հողերու վրայ թրքական բանակի համապատասխան միաւորներուն անդրսահմանային ռազմական գործողութիւններ արտօնող որոշումը Անգարայի վարած ռազմավարութեան տրամաբանական եզրակացութիւնը կը կազմէր։ Արդէն աւելի քան տարի մըն է, որ Թուրքիա յաճախակիօրէն հանդէս կու գայ սուրիական սահմանամերձ գօտիներ ներխուժելու եւ որոշ տարածքներ գրաւելու գրգռիչ յայտարարութիւններով։ Անոր այս ծրագիրները ուղղուած են նաեւ սուրիահայ համայնքին դէմ՝ յստակօրէն հետապնդելով հայկական շրջանակներու մօտ խուճապ յառաջացնելու յետին նպատակ։

Քաղաքական վերլուծաբաններու ուշադրութենէն չէ վրիպած նաեւ այն որոշակի հաղորդագրութիւնները, ըստ որոնց՝ թրքական բանակը շատ աւելի կանուխ առաջ շարժած է, նախքան սուրիական կողմէն դէպի թրքական տարածքներ արձակուող ռումբերը։ Սա կը նշանակէ, որ ամէն ինչ վաղօրօք ծրագրուած էր եւ կատարուածը պարզապէս կանխամտածուած դաւադրութիւն էր։

Կանխանշեալներէն կարելի է հետեւեցնել նաեւ, որ Թուրքիան մշակած է հալէպահայութիւնը պատուհասող յատուկ ծրագիր, որ լրջօրէն կրնայ վտանգել սփիւռքահայեր մայր գաղութի ապագան։

Սուրիահայութիւնը եւ առանձնապէս հալէպահայութիւնը Ցեղասպանութենէն վերապրած մեր ժողովուրդի գլխաւոր շառաւիղները կը կազմեն։ Թուրքիա նմանօրինակ թշնամական ծրագիրներով ու սադրանքներով կը հետապնդէ հայութիւնը իր ողնայարէն հարուածելու, ջլատելու եւ անձնատուութեան մղելու անսքող միտում։

Թուրք-ազրպէյճանական դաշինքը հետզհետէ աւելի միասնական ու աւելի միաձոյլ կը դառնայ։ Արդ, անհնար չէ, որ որեւէ պահու Ազրպէյճան արկածախնդրութեան դիմէ եւ նոր յարձակումի ձեռնարկէ Հայաստանի դէմ։

Միւս կողմէ, սակայն, անկարելի չէ նաեւ, որ Թուրքիա որեւէ պահու գերադասէ իր ազգային նախապատուութիւնները եւ մոռնայ Ազրպէյճանի շահերը՝ օգտագործելէ, սպառելէ ետք ազրպէյճանական քաղաքական եւ աշխարհագրական հնարաւորութիւնները։ Այսօրիակ զարգացումներ օտար չեն պատմութեան, ժամանակակից տարերգութեանց մէջ եւս կը հանդիպինք նման նախընթացներու վկայութեանց։

Որքան ալ տիրապետող է ՙմէկ ազգ, երկու պետութիւն՚ հասկացութիւնը, այսուհանդերձ թուրքերու եւ ազերիներու շահերը միշտ ալ կը մնան տարբեր, նոյնիսկ երբեմն իրարու հակադրուող։

                                                                                                                                                      Խաչիկ Շահինեան

Կարդացէք նաև

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Facebook Iconfacebook like buttonTwitter Icontwitter follow button

 

STAINLESS STEEL