«Ձայներ Լռութեան Մէջ» Հեղինակ՝ Դոկտ. Կարպիս Տէր Եղիայեան

ՍԱՐԳԻՍ ՄԱՃԱՌԵԱՆ

Դոկտ. Կարպիս Տէր Եղիայեանի՝ «Voices in Silence» («Ձայներ Լռութեան Մէջ») անգլերէն հատորը կը բաղկանայ 352 էջերէ: Այդ էջերը ընթերցողին կու տան 1987էն ի վեր գրողին կողմէ կազմակերպուած ուխտագնացութիւններուն մասին տեղեկութիւններ եւ բացատրութիւններ: Իսկ հատորի 285 էջերը՝ մեծ ու փոքր, գունաւոր եւ գեղատեսիլ նկարներու համադրութիւն մը կը կազմեն:

Յարգելի դոկտորին սոյն 15րդ հատորը, ցարդ իր հրատարակած 14 երկերուն թագն ու պսակը կազմելու բոլոր արժանիքները ունի: Հատոր մը, որուն իրագործման հենքին անայլայլ կերպով զգալի է գրողին՝ հայ ժողովուրդի անժամանցելի ու արդար իրաւունքներու պաշտպանութեան նուիրուած անսասան հաւատքը, նուիրումի ու ծառայութեան անտեղիտալի ոգին: Հատոր մը, որ իր աւելի քան 800 բազմերանգ, մէկը միւսէն գեղեցիկ, ճաշակաւոր, արուեստագէտ նկարիչ Մայք Յակոբեանի կրաֆիկական հոյակապ յղացքներով ձեւաւորուած նկարներով, իսկ Սարգիս Թօփալեանի «Երեւան» տպարանին մէջ տպագրուած բծախնդիր աշխատանքով՝ ամէնէն խստապահանջ ճաշակն ունեցողներուն անգամ գոհացում կը պատճառէ: Իսկ 60 էջերու մէջ խտացած անգլերէն բացատրութիւնները, նկարագրութիւնները եւ պատմական տեղեկանքները յաւելեա՛լ արժէք կ՛ապահովեն հատորին։

Արդարեւ, «Voices in Silence» հատորը, իր խորքով, բովանդակութեամբ թէ ձեւով, մէկ կողմէ՝ ընթերցողին մօտ եզակիօրէն գրաւիչ այլ յուզական, զուարթ եւ խթանող տրամադրութիւններ ու ապրումներ կը ստեղծէ, իսկ միւս կողմէ՝ Սփիւռքի թէ հայրենիքի ժողովուրդին, մանաւանդ հայ նոր սերունդներուն ուղղուած կոչի մը, պայքարի մը պատգամը կը բերէ՝ մեր արդար իրաւունքներու պաշտպանութիւնը, մեր պահանջատիրական պայքարը աննահանջօրէն, անտեղիտալիօրէն շարունակելու ուղղութեամբ:

Եւ ո՛չ միայն այդ: «Voices in Silence» հատորը, աչք եւ սիրտ գրաւող իր պատկերազարդ էջերէն եկող պերճախօս, բազմանշանակ լռութեամբ, աշխարհի ճակատագիրը վարելու յաւակնութիւնը սնուցանող մեծ ու պզտիկ երկիրներու մեծ ու պզտիկ ղեկավարներուն կը յիշեցնէ՝ բառերով չխաղալու, սեւին սե՛ւ ըսելու պարկեշտութիւնն ու քաջութիւնը: Ճշմարիտը, իրաւը, արդարը պաշտպանելու հրամայականը: Ուրացողներուն, զաւթումը, յափշտակումը, ոճիրը իրենց շրջուած ուղեղով արդարացնողերուն դիմակները վար առնելով՝ զանոնք անարգանքի սիւնին գամելը: Մեր ժամանակներու համաշխարհային թոհուբոհին մէջ, թափանցիկ ճարպիկութեամբ, սինիքօրէն ճշմարտութեան հետ ճիրիտ խաղացող, օսմանեան իրենց օրը ապրած ցեղասպան սուլթաններու, Թալէաթներու ցեղասպանական արարքները արդարացնել ջանացող Էրտողաններու եւ Չաւուշօղլուներու սին յաւակնութիւններուն դէմ բռո՛ւնցք դառնալու հրամայականը։

Այո՛, յարգելի ընթերցող, «Voices in Silence»ը, իմ կարծիքով, մեր պատմական հայրենիքի աշխարհիկ թէ հոգեւոր կառոյցները՝ ամրոցները, տաճարները, եկեղեցիները, կոթողներն ու խաչքարերը, մեր հայրենի դրախտանման բնութեան սէգ, ձիւնապատ լեռները, լայնանիստ կանաչ անտառները, դաշտերը, լիճերը, գետերը, իրենց հարազատ զաւակներէն պարպուած քաղաքներն ու գիւղերը ներկայացնելու, մեր անչափելի կորուստին ահաւորութիւնը ափսոսալու եւ սգալու միտող հատոր մը չէ՛ լոկ: «Ձայներ Լռութեան Մէջ» հատորը նաեւ մեզ միասնականութեան հրաւիրող կոչ մըն է, հաւատք, յոյս ու կամք շեփորող պատգամ է: Խորախորհուրդ, բազմիմաստ ու բազմաբովանդակ պատկերազարդ պատգամ մը, Պարոյր Սեւակի «Անլռելի Զանգակատուն»ին պէս յաւերժախօս պատգամ մը:

***

Քանի մը խօսք՝ «Voices in Silence»ի հիմնական նիւթերուն մասին։

Առաջին մասը կը բացուի Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոս Արամ Ա.ի անգլերէն գրուած Օրհնութեան նամակով, որուն մէջ վեհափառ հայրապետը իր ուրախութիւնն ու շնորհաւորութիւնները կը յայտնէ «Մաշտոց» քոլեճի 25ամեակին եւ դոկտ. Կարպիս Տէր Եղիայեանի՝ Միացեալ Նահանգներու մէջ ծառայութեանց 40ամեակին առիթներով, բարձրօրէն գնահատելով երկուքին առաքելութիւնը՝ կրթութեան, հայկական ժառանգութեանց եւ ինքնութեան պահպանման ոլորտ-ներուն մէջ: Վեհափառը նաեւ առանձնապէս կը գնահատէ Արեւմտեան Հայաստան ու Կիլիկիա կատարուած ուխտագնացութիւններով դոկտ. Տէր Եղիայեանի սատարումը Հայ Դատին:

Վեհափառի գնահատականին կը յաջորդէ հեղինակին հետեւեալ սրտաբուխ Ձօնը.

«Այս հրատարակութիւնը նուիրուած է մեր թանկագին զաւակներուն եւ սիրասուն թոռնիկներուն՝ հպարտ եւ երախտագէտ ջահակիրները մեր թանկարժէք աւանդութեանց եւ սրբազան արժէքներուն, եւ ի յիշատակ մեր աննման ծնողներուն, մեծ հայրերուն ու մեծ-մեծ հայրերուն»:

Ապա կու գան երկու նախաբաններ. մէկը՝ Պէյրութի Հայկազեան համալսարանի նախագահ վեր. դոկտ. Փօլ Հայտոսթեանի, իսկ միւսը՝ հեղինակին՝ դոկտ. Կարպիս Տէր Եղիայեանի կողմէ գրուած: Կը մէջբերեմ ընտիր անգլերէնով ու միտքերով եւ այլաբանական ոճով գրուած քանի մը նախադասութիւններ՝ վեր. Հայտոսթեանի նախաբանէն.

«Այն բոլոր զրոյցներէն, որոնք կ՛ըլլան մեր երկուքին միջեւ, լռութեան մէջ տեղի ունեցողները կը պատկանին խորութեա՛նը սրտին:

Այն բոլոր իմաստներէն, զորս մէկը կրնայ ընել կեանքի մէջ, անոնք, որոնք կրնան անդրանցնիլ ժամանակն ու միջոցը, անոնք, որոնք կ՛օգնեն մեզի ըմբռնելու Աստուծոյ նուէրը՝ անսահման վաղուան մը համար, ասո՛նք են որ կը գոհացնեն հոգին:

Այն բոլոր հեղինակներէն անո՛նք, որոնք կը թողուն մնայուն տպաւորութիւն, անո՛նք, որոնք կը կորսնցնեն իրենք զիրենք պատմութեան միացման ճգնաժամային պահուն եւ միաժամանակ իրենք զիրենք կը գտնեն հաւաքական լայն ինքնագիտակցութեան մէջ, անո՛նք են ամէնէն պերճախօսները։

Այսպիսի՛ն է եղած կեանքի ճանապարհորդութիւնը դոկտ. Կարպիս Տէր Եղիայեանի: Արդ, այս նախաբանը նուիրուած է զգայուն հոգիով, մանկական սրտով, բանիմաց մտքով կենսաթրթիռ դաստիարակի մը, Բարի Լուրի առաքեալի մը եւ առաջնորդող հաղորդակցողի մը: Սոյն հատորին մէջ ան նաեւ արթիսթ մըն է հայկական յիշողութեան»։

Վեր. Հայտոսթեանի նախաբանին կը հետեւի դոկտ. Կարպիս Տէր Եղիայեանի անգլերէն նախաբանն ու երախտագիտական խօսքը: Իմաստալից միտքերով, յիշողութիւններով ու ապրումներով գրուած իր նախաբանին մէջ, ան, ի միջի այլոց, կը խօսի իր մեծ հօր՝ Ստեփանի մասին, որ յարատեւ, անմոռանալի ազդեցութիւն ունեցած է իր կեանքին վրայ: Փափաքողները կրնան մնացեալը կարդալ՝ դիմելով կամ հեռաձայնելով «Երեւան» տպարան՝ (818) 246-2070, եւ հատորէն օրինակ մը (կամ օրինակներ) ապահովելով: Իսկ երախտագիտական բաժինին մէջ, հեղինակը իր երախտագիտութիւնը կը յայտնէ Արամ Ա. վեհափառին, վեր. Փօլ Հայտոսթեանին, բոլոր հովանաւորներուն, յատկապէս «Երեւան» տպարանի սեփականատէր Սարգիս Թօփալեանին ու հատորի կրաֆիքական ձեւաւորումը իրագործած արուեստագէտ Մայք Յակոբեանին:

Կը յաջորդեն այցելուած 81 քաղաքներու անուններու ցանկն ու քարտէսը:

Իսկ «GOING HOME-ԴԷՊԻ ՏՈՒՆ» գրութեամբ, կը սկսի ուխտագնացութիւնը դէպի Կիլիկիա, Կապադովկիա եւ Արեւմտեան Հայաստան: Մեկնարկը կը սկսի Պոլիսէն դէպի Ատանա՝ օդային թռիչքով, ապա կը շարունակուի ցամաքային ճամբով: Կ՛այցելեն՝ ոչ անպայման իմ թուած անուններու կարգով՝ Իսկէնտէրուն, Թարսուս, Մերսին, Կորիկոս,Պէյլան, Մուսա Լեռ, Անտիոք, Գըրըք-Խան, Չորք-Մարզպան (Տէօրթ Եոլ), Հասանպէյլի, Պէրէճիք, Քիլիս, Այնթապ, Մարաշ, Զէյթուն, Հաճըն, Էվէրէկ, Սիս, Թոմարզա, Ճուճուն, Կեսարիա, Աքսարայ, Պողազլեան, Ատիեաման, Սեվերեկ, Մարտին, Տիգրանակերտ, Էրճանի, Բալու, Խարբերդ, Մալաթիա, Կիւրին, Սեբաստիա, Զառա, Չըմըշկածագ, Արաբկիր, Ակն, Շապին Գարահիսար, Թամզարա, Երզնկա, Թերճան, Էրզրում, Աղրի, Թիւնճելի, Մալազկերտ, Մուշ, Սասուն, Պիթլիս, Աղթամար, Վան, Իգտիր, Տողուպայազիտ, Արարատ լեռ, Անի, Կարս, Արտահան, Արդուին, Հօբա, Ռիզէ, Տրապիզոն, Կիրասոն եւ Օրտու:

Այցելուած իւրաքանչիւր վայրէն վերցուած են խմբական թէ անհատական մեծ ու պզտիկ նկարներ: Առաւել՝ կանգուն մնացած թէ մեծ մասամբ աւերակի, գոմի, պահեստանոցի կամ որեւէ այլ բանի վերածուած հայկական բնակարաններու, եկեղեցիներու, վանքերու, ամրոցներու, ճարտարապետական կոթողներու, կամուրջներու, շուկաներու, քանդակներու պատկերներ. մանաւա՛նդ՝ լեռնային, դաշտային, ջրային բնական տեսարաններ: Դիտելով այդ խօսուն, վաւերական, պիպլիական խորհրդաւորութիւն ու գրաւչութիւն ունեցող տարածքները ներկայացնող նկարները՝ հոգիիդ, ներաշխարհիդ խորերէն կարծես կը լսես հողին կանչը, կը զգաս հազարամեակներէ եկող նախնիներուդ շունչն ու ոգին ու չես կրնար չյիշել Սարմէնի զայրացկոտ հարցումը՝ «Ո՞վ է ապրում այնտեղ հիմա. իրեն յաւէտ տէ՞ր է կարծում…», կամ չձայնակցիլ Անդրանիկ Ծառուկեանին՝ «Պիտի հասնի՛նք, սրբազան լեռ, կատարիդ»:

Արդ, «Ձայներ Լռութեան Մէջ» հատորը, որմէ օրինակ մը ամէն հայ ընտանիք պարտի ունենալ, ես կը համարեմ մնայուն յուշարար մը՝ հայ ժողովուրդէն Ցեղասպանութեամբ խլուած հազարամեակներու իր հայրենիք՝ Պատմական Հայաստանի եւ Կիլիկիոյ մասին: Մեր դէմ կատարուած այս ահաւոր անարդարութիւնը անգամ մը եւս կը յուշէ մեզ Չարենցեան հզօր պատգամը. «Հայ ժողովո՛ւրդ, քո միակ փրկութիւնը քո հաւաքական ուժի մէջ է»:

Սիրելի՛ Կարպիս, վստահ եմ, որ աստուածատուր շնորհներովդ պիտի շարունակես նուիրումդ ու ծառայութիւնդ Աստուծոյ փառքին, վասն մեր նահատակներու սուրբ կտակին եւ վասն հայ ժողովուրդի արդար պահանջատիրական յաղթանակին:

Խոշո՛ր շնորհակալութիւն քեզի: Քաջառողջ, երկար կեանքի եւ նորանոր յաջողութիւններու մաղթանքով՝ վարձքդ կատա՛ր:

Կարդացէք նաև

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Facebook Iconfacebook like buttonTwitter Icontwitter follow button