Էրտողան Կը Շարունակէ Թշնամացնել Բոլորը, Որոնց Շարքին՝ Օտար Ականաւոր Մտաւորականները

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ

Թուրքիոյ նախագահ Էրտողան «օրհնութիւն» է բոլոր անոնց համար, որոնք դէմ են թրքական բռնատիրութեան եւ մարդկային իրաւունքներու զանգուածային խախտումներուն: Օր չկայ, որ Թուրքիոյ կառավարութիւնը դաժանօրէն չվարուի մտաւորականներու, իրաւապաշտպաններու, հասարակական կազմակերպութիւններու, լրագրողներու եւ քաղաքական հակառակորդներու հետ: Էրտողան աւելի շատ վնաս հասցուցած է Թուրքիոյ վարկանիշին, քան ուրիշ ոեւէ մէկը՝ օսմանեան թուրքերու կողմէ 1915-ին Հայոց Ցեղասպանութեան իրականացումէն ետք։

Ազատ խօսքի եւ ակադեմական ազատութեան դէմ թրքական անհանդուրժողականութեան վերջին դրսեւորումը տեղի ունեցաւ, երբ Միշիկընի համալսարանի Հայ-թրքական ուսումնասիրութեան կեդրոնը (WATS) որոշեց համաժողով գումարել Պերլինի Եւրոպական ակադեմիոյ մէջ, 15-էն 18 Սեպտեմբեր 2017-ին: Համաժողովը կազմակերպուած էր Միշիկընի համալսարանին, Հարաւային Քալիֆորնիոյ համալսարանին «Տորնսիֆ» հայկական հետազօտութիւններու հիմնարկին եւ Փոթստամի «Լեփսիւս Հաուզ» թանգարանին կողմէ՝ Գերմանիոյ Պրանտենպուրկ նահանգի Գիտութեան, հետազօտութիւններու եւ մշակոյթի նախարար դոկտ. Մարթինա Միւնխի հովանաւորութեամբ։

Այս կարեւոր համաժողովին մասնակցելու համար հրաւիրուած էին տարբեր ազգերու նշանաւոր մտաւորականներ, ներառեալ թուրք մտաւորականները: Սակայն, Թուրքիոյ բարձրագոյն կրթութեան խորհուրդը խոչընդոտած էր Թուրքիոյ ականաւոր փրոֆեսէօրներու ուղեւորութիւնը՝ մասնակցելու «Անցեալը ներկայ է. Հայոց Ցեղասպանութեան եւրոպական մօտեցումները» խորագիրը կրող համաժողովին։

Սեպտեմբերին, Միջին Արեւելքի ուսումնասիրութիւններու ընկերակցութեան (MESA) նախագահ փրոֆ. Պեթ Պարոն, աշխարհի 3000 անդամներու անունով խիստ քննադատական նամակ յղեց նախագահ Էրտողանին եւ վարչապետ Եըլտըրըմին՝ համաժողովին դէմ Թուրքիոյ ջանքերը որակելով իբրեւ «վիրաւորանք՝ Թուրքիոյ մէջ ակադեմական ազատութեան եւ նոր սպառնալիք մը՝ ճնշելու այն թեմաներով ուսումնասիրութիւնները, որոնց վրայ ձեր կառավարութեան կողմէ արգելք դրուած է…։ Պերլինի մէջ գումարուող WATS համաժողովին շուրջ տեղի ունեցող իրադարձութիւնները անգամ մը եւս կը վկայեն ձեր կառավարութեան անկարողութեան մասին՝ յարգելու մարդկային իրաւունքներու հիմնական ազատութիւնները, թրքական օրէնքներու համաձայն, հակառակ Թուրքիոյ ստանձնած միջազգային յստակ պարտաւորութիւններուն»։

Թուրք ազգայնական քաղաքական գործիչ Տողու Փերինչեք յայտարարեց, որ համաժողովը «պիտի ծառայէ կայսերապաշտութեան եւ Քիւրտիստանի շահերուն» եւ թուրք մասնակիցները անուանեց «դաւաճաններ»: Թուրքիոյ մէջ աջակողմեան թեւի այլ ազգայնամոլները եւ իշխանամէտ լրատուական միջոցները եւս դատապարտեցին համաժողովը։

MESA-ի նախագահը իր քննադատական նամակի պատճէնները ուղարկեց Թուրքիոյ խորհրդարանի նախագահին, Թուրքիոյ արդարադատութեան նախարարին, Թուրքիոյ բարձրագոյն կրթութեան խորհուրդի նախագահին, Մարդկային իրաւունքներու եւրոպական խորհրդարանի ենթակոմիտէի նախագահին եւ փոխնախագահին, Եւրոմիութեան արտաքին գործերու եւ անվտանգութեան քաղաքականութեան բարձր ներկայացուցիչին, Եւրոպական դրացնութեան քաղաքականութեան եւ ընդլայնման բանակցութիւններու յանձնակատարին, Եւրոպական Խորհուրդի մարդկային իրաւունքներու յանձնակատարին, Եւրոպական խոր-հրդարանի արտաքին յարաբերութիւններու յանձնաժողովին, ՄԱԿի մարդկային իրաւունքներու գերագոյն յանձնակատարին, ՄԱԿ-ի խօսքի, կարծիքի ազատ արտայայտման իրաւունքի խթանման եւ պաշտպանութեան յատուկ զեկուցողին, ՄԱԿ-ի կրթութեան իրաւունքի յատուկ զեկուցողին, Միացեալ Նահանգներու մօտ Թուրքիոյ դեսպանին եւ Թուրքիոյ մօտ Միացեալ Նահանգներու դեսպանին։

Զարմանալի չէ, որ նոյնիսկ շաբաթներ անց, ո՛չ Էրտողան, ո՛չ Թուրքիոյ վարչապետը արձագանգած են MESA-ի նամակին…

Ասկէ բացի, WATS-ի կազմակերպչական կոմիտէն 18 Սեպտեմբեր 2017-ին յայտարարութիւն տարածեց՝ Անգարայի կողմէ Պերլինի համաժողովին թուրք մտաւորականներու մասնակցութեան արգիլումը որակելով իբրեւ «յարձակում՝ ազատ խօսքի եւ ակադեմական ազատութեան վրայ, աւելին, ընդլայնելով նման մտաւոր ճնշում Թուրքիոյ սահմաններէն դուրս: Մենք կը կիսենք Հիւսիսային Ամերիկայի՝ Միջին Արեւելքի ուսումնասիրութիւններու ընկերակցութեան (MESA) մտահոգութիւնը, որ նման գործողութիւններ լուրջ եւ խայտառակ կերպով կը վնասեն ուսման եւ գիտելիքներու ազատ փոխանակման»։

WATS նշած է, որ համաժողովը «յարձակման ենթարկուած է Թուրքիոյ եւ Գերմանիոյ թրքական ծայրայեղ ազգայնական քաղաքական շրջանակներու կողմէ: Միջազգային հարթակին վրայ Հայոց Ցեղասպանութեան երկարատեւ ժխտողները յայտարարած են, որ համաժողովը «պիտի ծառայէ կայսերապաշտութեան եւ Քիւրտիստանի շահերուն», եւ քրտական հարցը ձեւակերպուած է որպէս «երկրորդ Իսրայէլ», որ ակնյայտօրէն հակասեմական է»։

WATS նաեւ յայտարարած է, որ «Թուրքիա ներկայիս կը տառապի ահաբեկման եւ սպառնալիքներու մթնոլորտէն, եւ այդ մասին լաւագոյնս կը վկայէ իր ցուցաբերած վերաբերումը այն մտաւորականներուն հանդէպ, որոնք փափաքած են մասնակցիլ Պերլինի WATS-ի համաժողովին։ Մենք կոչ կ՛ընենք թրքական կառավարութեան՝ վերականգնելու ակադեմական ազատութիւնները, որոնք խախտուած են եւ կը խախտուին Թուրքիոյ մէջ…: Նաեւ կը պահանջենք, որ թրքական պետութիւնը հրաժարի մտաւոր փոխանակութեան եւ արտայայտուելու ազատութեան միջամտելէ Թուրքիայէն դուրս: Նման միջամտութիւն ժողովրդավարական կարգի խախտում է Թուրքիոյ եւ հիւրընկալող երկիրներու մէջ: Պերլինի WATS համաժողովին շուրջ իրադարձութիւնները եւս մէկ օրինակ են, որ թրքական պետութիւնը կը հրաժարի յարգելէ մարդկային հիմնական իրաւունքները՝ թէ՛ թրքական օրէնքի, թէ՛ Թուրքիոյ ստանձնած միջազգային յստակ պարտաւորութիւններուն համաձայն»։

Վերջապէս, Միշիկընի համալսարանի փրոֆեսէօր եւ Պերլինի համաժողովի համակազմակերպիչ Ֆաթմա Մուկէ Քէօչէք (ծնունդով՝ Թուրքիայէն), 10 Նոյեմբեր 2017ին մեկնաբանութիւն մը գրեց Ուաշինկթընի ahvalnews.com թրքական կայքին վրայ՝ «Պէտք է դադրեցուի թուրք գիտնականներու հետապնդումը Արեւմուտքի մէջ» վերնագիրով։

Փրոֆ. Քէօչէք գրեց. «Ես միշտ հետապնդուած եմ թրքական պետութեան կողմէ, աշխատանքիս պատճառով: Այս հալածանքը իրականացուած է առցանց զր-պարտութեան արշաւներու, անանուն սպառնալիքներու ձեւով, որոնց հետքերը կը տանին դէպի Թուրքիա, եւ այն մարդոց կողմէ, որոնք նշանակուած են թրքական պետութեան կողմէ, եւ որոնք փորձած են մարտահրաւէր նետել ինծի եւ ստորնացնել զիս: Ես հետապնդումներու ենթարկուած եմ ե՛ւ Միացեալ Նահանգներու, ե՛ւ Եւրոպայի մէջ, հակառակ անոր որ միայն դասախօսութիւններ ներկայացուցած եմ համալսարաններու մէջ: Նոյնիսկ ստիպուած եղած եմ դիմելու Հետաքննութեան դաշնակցային բիւրօ (FBI)՝ իմ ստացած անձնական սպառնալիքի քննութեան համար: Այս իրավիճակը, որ արդէն իսկ վատ է եւ ամբողջութեամբ կը հակասէ խօսքի եւ կարծիքի արտայայտման ազատութեան, այս տարի առաւել վատացած է»։

Այնուհետեւ փրոֆ. Քէօչէք յայտարարած է, որ թուրք ցուցարարները, որոնք եկած էին Պերլինի համաժողովին, «ոչ միայն ընդհատեցին եւ տեսանկարահանեցին մասնակիցները, այլ նաեւ փորձեցին ներխուժել դահլիճ: Վերջապէս, թրքական թերթերը մեր գործունէութիւնը համարեցին տարօրինակ դաւադրութիւն, որ պիտի փորձէ վերահսկել Թուրքիան եւ հոն ստեղծել երկրորդ Իսրայէլ»։

Փրոֆեսէօր Քէօչէք, իր քննադատական մեկնաբանութիւնը եզրափակած է՝ կոչ ուղղելով Արեւմուտքի երկիրներուն՝ միջոցներու ձեռնարկելու Թուրքիոյ դէմ. «Ինծի համար առաւել անհանգստացնող է ոչ միայն թրքական պետական բռնութեան հաստատակամութիւնը Թուրքիոյ մէջ, այլ նաեւ անոր տարածումը երկրի սահմաններէն դուրս, ինչպէս որ ես զգացած եմ մաշկիս վրայ՝ Եւրոպայի եւ Միացեալ Նահանգներու մէջ: Ժամանակն է, որ Արեւմուտքը արդիւնաւէտ կերպով հանդէս գայ այս աճող ոտնձգութեան դէմ, իր սեփական հողին վրայ: Կը կարծեմ, որ այս հետապնդումը ահաբեկչական բռնութենէն կը տարբերի միայն աստիճանով մը, քանի որ երկուքին նպատակն ալ նոյնն է՝ մարտահրաւէր նետել արեւմտեան չափանիշներուն եւ արժէքներուն, եւ վնասել ու ապակայունացնել զանոնք: Արեւմուտքը միայն արդիւնաւէտ դիրքորոշում որդեգրելով օտարերկրեայ պետական հետապնդումներու դէմ՝ կը կարենայ պարփակել պատասխանատուութեան բացակայութիւնը բռնութեան համար, որ գոյութիւն ունի այնպիսի բռնատիրական երկիրներու մէջ, ինչպիսին է Թուրքիան»։

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈԻՆԵԱՆ

«Քալիֆորնիա Քուրիըր» թերթի հրատարակիչ եւ խմբագիր

Արեւելահայերէնի թարգմանեց՝

ՌՈՒԶԱՆՆԱ ԱՒԱԳԵԱՆ

Արեւմտահայերէնի վերածեց՝

ՍԵԴԱ ԳՐԻԳՈՐԵԱՆ

Կարդացէք նաև

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Facebook Iconfacebook like buttonTwitter Icontwitter follow button