Գերմանիոյ Մեղսակցութեան Տարողութիւնը Հայոց Ցեղասպանութեան Մէջ

0
161

Յարութիւն Իսկահատեան

Գերմանացի պատմաբան եւ լրագրող Վոլֆկանկ Կուսթ հաւաքելով Գերմանիոյ Արտաքին Գործոց Նախարարութեան քաղաքական արխիւներու` Հայոց Ցեղասպանութեան վերաբերող փաստաթուղթերը, ոչ միայն կը հաստատէ թուրքերու գործած Հայասպանութեան փաստը, այլեւ յստակօրէն կը մատնանշէ Գերմանիոյ անմիջական մեղսակցութիւնը թուրքերու կողքին` յստակ գաղափար տալով անոր տարողութեան մասին: Վոլֆկանկ Կուսթ եւ տիկինը՝ Զիգրիտ խմբագրած եւ հրատարակած են նշուած փաստաթուղթերը: Հրատարակութեան հայերէն թարգմանութիւնն ունի հետեւեալ հրատարակչական տուեալները.- Վոլֆկանկ Կուսթ, «Հայերի Ցեղասպանութիւնը 1915-1916. Գերմանիոյ Արտաքին Գործերի Նախարարութեան Քաղաքական Արխիւի Փաստաթղթերից» (The Armenian Genocide: Evidence from the German Foreign Office Archives 1915-1916), գերմաներէնէ թարգմանեց եւ հրատարակութեան պատրաստեց Ռուզան Պորիսի Եորտանեան, «Հայաստան» հրատարակչութիւն, Երեւան, միջակ չափի 482 էջ:

Գիրքին մէջ տեղադրուած տեղեկագիրներէն մէկը՝ PA-AA/Կոնստանդնուպոլսոյ Դեսպանատուն/ Տպագրուած Գ. Եւ Հ. Փաստ/ 018/կրճ./ էջ 11-13 թուագրեալ 1915-03-07-DE- 001, նամակ մըն է Աղեքսանտրէթի մէջ Գերմանիոյ հիւպատոս Ֆէօլքերզամպ Հերման Հոֆմանէն` ուղղուած Կ. Պոլսոյ մէջ Գերմանիոյ դեսպան Հանս ֆոն Վանկենհայմին: Քիչ մը մանրամասնեալ կանգ առնեմ պատմական այս մեծարժէք վաւերաթուղթին վրայ:

Հիւպատոսը լուրջ մտահոգութիւն կը յայտնէ դեսպանին` գերմանացիներու գործած ոտնձգութիւններու դէմ հայոց ընդվզումին նկատմամբ:

Հոֆման կը տեղեկագրէ, թէ Աղեքսանտրէթի մէջ թրքական իշխանութիւնները բոլոր քրիստոնեայ հպատակներուն՝ հայոց, ասորիներուն եւ յոյներուն տուները խստօրէն խուզարկած են: Կարգ մը տուներու մէջ գտած եւ բռնագրաւած են գրութիւններ, «թերեւս միայն նրա համար, որ դրանք օտար լեզուով են», կարծիք կը յայտնէ Վոլֆկանկ Կուսթ: Նոյնպէս գտնուած եւ գրաւուած են գիրքեր, մասնաւորաբար անգլերէնով: Գերմանիոյ հիւպատոսը անձնապէս ոչ մէկ կասկած ունէր թէ հայերը, յոյները եւ ասորիները զբաղած էին Օսմանեան Պետութեան դաւաճանելու գործով: Քաղաքին օտարները սաստիկ զարմացած էին թուրքերու խիստ միջոցառումներէն: Հիւպատոս Հոֆման թուրք զինուորականներէ լսած էր, թէ պետական շրջանակներ քրիստոնեաներու եւ մանաւանդ հայերու հանդէպ անվստահութեամբ լեցուած էին: Արդարեւ, քաղաքի նաւահանգիստին մէջ «Դորիս» բրիտանական յածանաւին երկու անգամ խարիսխ ձգելու փորձին ընթացքին անգլիացիներու ձեռքը գերի ինկած օսմանցի զինուորներէն երկուքը հայեր էին: Ուրիշ անգամ, եօթը հոգինոց օսմանեան ջոկատի մը հայ ենթասպան խրամատին մէջէն անգլիացիներուն յանձնուելու նշան տուած էր իր թաշկինակը ճօճելով: Այս արարքներուն մէջ թուրքերը օսմանեան բանակին քրիստոնեաներու, մասնաւորաբար հայերու դաւաճանութիւն կը տեսնէին:

Հայ-թրքական այս գերլարուած դրութիւնը աւելի կը սրի երբ Աղեքսանտրէթէն 30 քիլոմեթր հիւսիս գտնուող Չորք Մարզպանի (Տէօրթ Եոլ) մէջ թուրք ոստիկան-զինուորներ կը յարձակին տեղի հայոց վրայ, բռնութիւններ, ձերբակալութիւններ ու բանտարկութիւններ կը կատարեն, որոնց կը հետեւին ծեծն ու խոշտանգումները:

Հիւպատոսը կը գրէ, թէ գերմանացի զինուորական մը Չորք Մարզպանի հայոց կը ներկայանայ իբրեւ անգլիացի սպայ մը եւ կը յայտնէ թէ «իրենք` անգլիացիները, մտադիր են գրաւել այդ վայրերը» (էջ 13): Ոգեւորուած հայերը «Ի հարկէ, մենք ձեզի հետ ենք» կը պատասխանեն նենգ գերմանացիին, որ իսկոյն թրքական իշխանութիւնը տեղեակ կը պահէ: Ահաւասիկ օրինակ մը գերմանական մեղսակցութենէն: Այս դրուագը կը բացայայտէ, թէ գերմանացի պատասխանատուներ այդ օրերուն հետամուտ էին օսմանեան լուծին տակ արդէն իսկ տառապող եւ հիւծող հայոց սին յոյսեր ներշնչելով գրգռութիւն յառաջացնել անոնց եւ թուրքերուն միջեւ` հայոց յաւելեալ ցաւ ու տառապանք պատճառելով:

Գերմանիոյ հիւպատոս Հոֆմանը կը խոստովանի, թէ «որքան խորն է արմատացած հայերի անվստահութիւնը Գերմանիոյ հանդէպ, որի բարեկամութիւնը Թուրքիոյ հետ միանշանակ թշնամանք է նշանակում հայերի համար: Գերմանացիների հանդէպ հայերի ատելութեան բազմաթիւ նոր ապացոյցներ կարողացայ հաւաքել այստեղի հայերի հետ ունեցած անկեղծ զրոյցներից: Այս փաստերը տհաճ տպաւորութիւն թողեցին իմ վրայ» (էջ 13) (մէջբերումը վերաշարադրած եմ` թարգմանչուհիին անյաջող թարգմանութեան պատճառաւ – Յ. Ի.):

Հիւպատոս Հոֆման դեսպան ֆոն Վանկենհայմին կը բացատրէ թէ ինք ինչպիսի~ ջանքեր թափած էր Գերմանիոյ հանդէպ հայոց անվստահութիւնը փարատելու թէ՛ առանձին զրոյցներով եւ թէ՛ հրապարակային ելոյթներով: Ան փորձած էր հայոց համակրանքն ու վստահութիւնը շահիլ թէ՛ խօսքով եւ թէ՛ գործով` հայ վիրաւորներու բուժման համար նուիրատուութիւններով: Սակայն Հոֆման կը գիտակցի ու կը խոստովանի, թէ իր բոլոր ճիգերը հայոց անվստահութեան ծովին մէջ նոյնիսկ մէկ կաթիլ չէին:

Վոլֆկանկ Կուսթի հաւաքած ապացոյցները Հայասպանութեան մէջ գերմանական մեղսակցութեան մասին, ցոյց կու տան թէ գերմանացիները ի՜նչ չափով այս դաւին մասնակցած էին : Վերոյիշեալ գերմանացի զինուորականը որ իբրեւ  անգլիացի սպայ մը ներկայանալով Չորք Մարզպանի հայութեան եւ անոնց երեւակայածին յոյսերով ներշնչելով զանոնք թակարդի մէջ ձգած, լոկ ինք իրմէ չէր յղացած այդ կեղտոտ նախաձեռնութիւնը, այլ իրմէ բարձր հեղինակութենէ մը հրահանգ ստացած:

Անկարելի է քաղաքականութեան մէջ պատահականութիւն տեսնել:  Ամէն բան նախապէս ձեւուած չափուած եւ ծրագրուած էր թուրքերու եւ գերմանացիներու կողմէ:

Հայոց Ցեղասպանութեան դժնդակ օրերուն Գերմանիոյ մէջ գերմանական իշխանութիւնը մամուլը անտեղեակ կը պահէր Հայաստանի եւ Կիլիկիոյ իրադարձութիւններէն, սուտ ու երեւակայածին լուրերով կը սնուցէր զայն, թուրքերու գործած բարբարոսութիւններուն պաշտպան կանգնելով: Գերմանացիներերէն միայն շատ քիչեր իրազէկ դարձած էին իրականութեան: Անոնցմէ են Եոհաննէս Լեփսիուս եւ Էռնսթ Զոմմեր, որոնք իրենց ականատեսի վկայութիւնները գրի առած ու հրատարակած են: Երբ թուրքերը հայեր կը կոտորէին վայրագօրէն, նոյն պահուն գերմանական մամուլը լայն տեղ կու տար թրքական կառավարութեան մասին ապակողմնորոշող տեղեկութիւններու, որոնք սահմանը անցնելով, շատ անգամ թրքասիրութիւն կը սերմանէին գերմանացիներու միտքերուն եւ սիրտերուն մէջ: Այս պատճառաւ Գերմանիոյ մէջ հասարակական սխալ կարծիք կը ստեղծուէր: 1917-ին սկիզբը Գերմանիոյ գրաքննիչ ատեանը լրատուական բոլոր միջոցներուն կը հրահանգէ. «Լաւագոյնը կը լինի հայերի մասին լռել»:

Թէեւ գերմանացի պատասխանատուները թուրքերու կողքին հայոց դէմ կը գործէին ոյժի տրամաբանութեամբ եւ հզօրի հոգեբանութեամբ, այդուհանդերձ անոնք լրջօրէն մտահոգ էին իրենց նկատմամբ հայոց անվստահութեան փաստով եւ կը փորձէին սուտերով ու կեղծիքներով շպարել իրենց թրքասիրական վարուելակերպը: Գերմանիոյ առաջնորդներուն հակահայ կեցուածքները չէին բխեր միայն իրենց երկրի գերագոյն շահերէն, այլեւ քրիստոնեայ աղանդաւորական ծայրայեղական որոշ խումբերու համոզումէ մը. այս շեղածները հաճոյք կը զգան տկարն ու իրաւազրկուածը աւելի վատ վիճակի մատնելէ կամ զանոնք այդպիսի վիճակներու մէջ տեսնելէ ու իրենք զիրենք «կ’արդարացնեն», թէ Աստուած զանոնք այդ վիճակին մատնուելու համար ստեղծած է: Ի դէպ, Արեւմուտքի մէջ եղած են ու այսօր ալ կան աղանդաւորներ, որոնք աղքատներուն եւ տկարներուն օգնութեան ձեռք բնաւ չեն երկարեր, պատճառաբանելով, թէ Աստուած այդպէս կ’ուզէ: Անոնք նոյնիսկ հարուած մըն ալ իրենք կու տան տկարին` եթէ կարենան:

Հակառակ այս փաստերուն աշխարհով մէկ հրապարակման, օրէնք պարտադրելու կոչուած պատասխանատուներ, խաղաղութիւն եւ արդարութիւն հաստատելու համար պաշտօնի կոչուած մարդիկ, քաղաքագէտներ եւ զինուորականներ երես կը դարձնեն ճշմարտութենէն ու կը շարունակեն սուտին՝ ճշմարիտ եւ ճշմարիտին սուտ ըսել:

Դժբախտաբար, հիւանդագին մարդոց հոգեբանական բարդոյթները տեղ կը գրաւեն անոնց սեփական կամ խմբակային գերագոյն շահերու հետապնդման կողքին ու մեծ դեր կը խաղան:

Ի՛նչ ալ ըլլան հանգամանքներն ու պարագաները, պիտի շարունակեմ համեստ գրիչովս լուսարձակի տակ առնել բոլոր փաստերը, մինչեւ որ Հայոց Ցեղասպանութեան համար արդարութիւնն իր տեղը գտնէ եւ ճշմարտութիւնը մինչեւ վերջ բացայայտուի:

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here