Սփիւռքի Քաղաքականութիւնը Պէտք Է Միտուած Ըլլայ Ուժեղ Հայաստան Եւ Ուժեղ Սփիւռք Ունենալու Տեսլականին. Վահէ Սահակեան

0
926

Միշիկընի համալսարանի Տիրպորնի մասնաճիւղի Հայագիտական հետազօտութիւններու կեդրոնի գիտաշխատող Վահէ Սահակեանի հետ «Հայերն այսօր»-ի ի հարցազրոյցը, որ օրերս համալրեց ՀՀ սփիւռքի նախարար Մխիթար Հայրապետեանի խորհրդականներու կազմը (հասարակական հիմունքներով), ծաւալուած է Սփիւռքի ապագայ քաղաքականութեան, ռազմավարութեան, Հայաստան-Սփիւռք գործակցութեան եւ թեմային առնչուող այլ հարցերու շուրջ:

– Վերջերս Երեւանի մէջ կը գնտուէիք եւ մասնակցեցաք «Հայաստան 2018. իրողութիւն եւ հեռանկարներ»  գիտաժողովին: Ինչպէ՞ս կ’ամփոփէք գիտաժողովի աշխատանքները:

– Գիտաժողովի արդիւնքները մէկ-երկու նախադասութեամբ ամփոփելն, ի հարկէ, դժուար է, բայց կ’ուզեմ յատկապէս ընդգծել, որ ժամանակակից Հայաստանի մարտահրաւէրներու, իրողութիւններու եւ հեռանկարներու շուրջ շատ հետաքրքիր զեկուցումներ ու քննարկումներ եղան: Այս հնարաւորութիւնը ստեղծելու համար պէտք է շնորհակալ ըլլանք, ի հարկէ, հիմնական կազմակերպիչներուն` ի դէմս Հումանիտար հետազօտութիւններու հայկական կեդրոն ՀԿ-ի նախագահ Աշոտ Ոսկանեանի: Ինծի համար կարեւոր էր, որ քննարկման առարկայ հանդիսացան  շարք մը թեմաներ` ազգ-բանակը, պատմագրութիւնը, հայ հասարակութեան կառուցուածքը, կառավարման ոճը, եւ այլն, որոնց մասին անցեալին շատ չէր խօսուիր, չնայած շատերը մտահոգութիւններ կը յայտնէին աւելի մասնաւոր շրջանակի մէջ: Երկրորդ դրական փաստը, ինծի համար, սփիւռքի մէջ աշխատող ու գործող հայագէտ-հետազօտողներու եւ գիտնականներու ներկայացուածութիւնն ու մասնակցութիւնն էր: Ողջունելի էր շատ, որ գիտաժողովը հնարաւորութիւն ընձեռած էր սփիւռքահայ մտածողներուն կիսուելու Հայաստանի մէջ տեղի ունեցող գործընթացներուն մասին իրենց ուսումնասիրութիւններով ու մտահոգութիւններով: Եւ երրորդն ալ շեշտեմ, որ գիտաժողովի զեկոյցներուն գոնէ այն մասը, որոնք առիթ ունեցայ լսելու, ըստ իս, կաշկանդուած չէին ազգայնական ու վերեւէն պարտադրուած գաղափարախօսական կաղապարներով:

Սփիւռքի (հայկական սփիւռքի) տարիներու ձեր ուսումնասիրութիւններու ամենակարեւոր առանցքը, ուղղութիւնը, շեշտադրումները որո՞նք են:

– Ուսումնասիրութիւններուս հանգուցային առանցքն այն է, որ ես սփիւռքը կը դիտարկեմ որպէս տեղական հասարակութիւններու մէջ լիարժէքօրէն ընդգրկուած անձանց, խումբերու, կազմակերպութիւններու եւ հաստատութիւններու ամբողջութիւն, որոնք նաեւ ունին ինքնութեան այլ շերտեր, որոնք կը կապեն իրենց մէկ այլ իրական կամ իտէալական տեղավայրի հետ: Սփիւռք ապրող անձիք ու խմբաւորումներ տեղական հասարակութիւններու լիիրաւ անդամներ են` անկախ իրենց նկատմամբ հնարաւոր խտրական վերաբերմունքի առկայութենէն կամ բացակայութենէն: Երկրորդ, երրորդ կամ չորրորդ սերունդ ամերիկահայերը, ֆրանսահայերը, լիբանանահայերը, կամ այլ վայրերու հայերը նաեւ ամերիկացիի, ֆրանսացիի, լիբանանցիի կամ այլ վայրերու տեղային ինքնութիւններու կրողներ են: Առանց ատոնք հասկնալու ու հաշուի առնելու` սփիւռքի մասին պատկերացումները լիարժէք չեն կրնար ըլլալ: Տեղական այս բնաբանները նաեւ իրենց ազդեցութիւնն ունին տարբեր երկիրներու մէջ հայկականութեան բազմազան դրսեւորումներու ձեւաւորման վրայ: Հայկականութիւնը Պոսթընի մէջ  ծնած-մեծցածներու մօտ այլ դրսեւորումներ ունի քան, ըսենք, Պուրճ Համուտի մէջ ծնած-մեծցածներուն:

Այստեղ կ՛ուզեմ ընդգծել, որ սփիւռքն իմ սահմանմամբ կ՛ընդգրկէ գաղթականներու յաջորդ սերունդները, որոնք ծնած եւ մեծցած են իրենց ծնողներու կամ նախնիներու հայրենիքէն դուրս: Իմ համոզմամբ, այս կամ այն երկրէն արտագաղթող եւ այլ երկիրներու մէջ հաստատուող սերունդներուն դեռեւս վաղ է սփիւռք համարել: Ժամանակը ցոյց կու տայ, թէ արդեօ՞ք անոնք սփիւռքայնացման գործընացք կ’անցնին` սերունդներու ընթացքին ձեւաւորելով խառն ինքնութիւններ, թէ՞ կը ձուլուին տեղի հասարակութիւններուն մէջ կամ կը վերադառնան իրենց հայրենիքներ: Այս առումով, սփիւռքի մասին խօսելուն նախ եւ առաջ պէտք է նկատի ունենալ նախնիներու հայրենիքի քաղաքական կամ երեւակայական սահմաններէն դուրս ծնած սերունդներուն:

Հայկական հաստատութիւնները նոյնպէս տարբեր երկիրներու մէջ միաժամանակ կը հանդիսանան նաեւ տեղական հասարակութիւններու ընկերային կառուցուածքի լիարժէք բաղկացուցիչներ: Հայկական եկեղեցիները, դպրոցներն ու այլ կազմակերպութիւնները Հայաստանի սահմաններէն դուրս կը գործեն տեղական օրէնսդրութեան համապատասխան, որպէս, օրինակ, ֆրանսական, ամերիկեան, արժանթինական, ռուսական եւ այլ երկիրներու հաստատութիւններ, կը կազմեն նաեւ այդ երկիրներու տեղական պատմութիւններու անբաժանելի մասը, եւ իրենց ընկերային գործառոյթներն ուղղուած են նաեւ տեղական հասարակութեան պահանջներու բաւարարման: Սփիւռքի անկողմնակալ ուսումնասիրութիւններու, սփիւռքի հետ աշխատելու, սփիւռքի նկատմամբ արդիւնաւէտ քաղաքականութիւններու մշակման գործին մէջ շատ կարեւոր է հաշուի առնել սփիւռքեան ինքնութիւններու բազմազան դրսեւորումները եւ սփիւռքը կազմող անձանց, խումբերու եւ հաստատութիւններու այս երկակի կամ բազմակի պատկանելութիւնները:

Սփիւռքի ապագայ քաղաքականութեան սկզբունքներուն եւ ուղղութիւններուն շուրջ քննարկումներ  ունեցած էք Հայաստանի մէջ Սփիւռքի   քաղաքականութեան  մշակման գործին մէջ ընդգրկուած պետական պաշտօնեաներու, ներառեալ` Սփիւռքի նախարար Մխիթար Հայրապետեանի հետ: Մանրամասն կը պատմէ՞ք հանդիպումներու արդիւնքները, քննարկուած հարցերու շրջանակը:

– Նախարարի եւ պետական այլ պաշտօնեաներու հետ հանդիպումները շատ հետաքրքիր էին եւ կարեւոր: Ամէնէն գնահատելին ինծի համար այն է, որ մարդիկ պատրաստակամ են լսելու նոր առաջարկներ, նոր գաղափարներ, որ, ցաւօք, նոյն վստահութեամբ չէի կրնար պնդել մէկ տարի առաջ սփիւռքի նախարարութեան տարբեր օղակներու պաշտօնեաներու հետ հանդիպումներէն յետոյ: Կ՛ողջունեմ եւ յոյս կը յայտնեմ, որ սա պիտի ըլլայ այսուհետ Հայաստանի նոր ու գալիք իշխանութիւններու գործելաոճը բոլոր ոլորտներուն մէջ:

Հանդիպումները, հիմնականին մէջ, սփիւռքի նոր քաղաքականութեան մշակման սկզբունքներու եւ ուղղութիւններու շուրջ էին: Նախարար Մխիթար Հայրապետեանի հետ շատ անկեղծ ու բաց քննարկում ունեցանք հայրենադարձութեան, երկպալատ խորհրդարանի եւ սփիւռքի ներուժի օգտագործման հարցերու շուրջ, որոնց մասին յայտնեցի իմ որոշ վերապահութիւնները, եւ առաջարկեցի մտածել քաղաքականութիւններու շուրջ, որոնք կ՛ըլլան ոչ միայն հայաստանակեդրոն, այլ հայակեդրոն` բառիս լայն, սփիւռքեան իմաստով:

Համաձայն Ձեր դիտարկումներուն` որո՞նք են Սփիւռքի նոր քաղաքականութեան, ռազմավարութեան կարեւոր կէտերը:

– Ռազմավարական առումով, կը կարծեմ, Հայաստանի կողմնորոշումը դէպի սփիւռք, սփիւռքի կարիքներուն հաղորդակից ըլլալը, սփիւռքի կարիքներուն նկատմամբ հետաքրքրութեան դրսեւորումը եւ հնարաւորութեան պարագային նաեւ աջակցութիւնը շատ կարեւոր կ՛ըլլայ Հայաստան-Սփիւռք կապերու ամրապնդման տեսանկիւնէն: Վերջին տասնամեակի քաղաքականութիւններն աւելի շատ եղած են հայաստանակեդրոն, եւ սփիւռքի խնդիրները Հայաստանի իշխանութիւններուն հիմնականին մէջ չեն մտահոգած: Սփիւռքի մէջ փակուած են հայկական դպրոցներ, տարբեր կազմակերպութիւններ դադրեցուցած են գործունէութիւնը կամ խիստ սահմանափակած են իրենց գործունէութեան դաշտը, արեւմտահայերէնը UNESCO-ի կողմէ դասուած է վտանգուած լեզուներու շարքին, բայց մեծ հաշուով Հայաստանի իշխանութիւնները սփիւռքի այս խնդիրներուն հաղորդակից չեն եղած: Չեմ բացառեր, որ որոշ քայլեր, թերեւս, եղած են անցեալին, բայց այդ ամէնը տեսանելի, շօշափելի արդիւնքի չէ յանգեցուցած: Պատմականօրէն եթէ նոյնիսկ նայինք, 1920-ականներէն ի վեր սփիւռքէն Հայաստան եկող մարդկային  պաշարներու  հոսքերը յաճախ եղած են սփիւռքի մէջ տարբեր ծրագիրներու կրճատման, տարբեր կազմակերպութիւններու ու հաստատութիւններու փակման եւ այս իմաստով` սփիւռքի տարբեր համայնքներու ներուժի թուլացման հաշուին: Շատերն այսօր սփիւռքի մէջ  համոզուած են, որ սփիւռքի խնդիրները պէտք է լուծել միմիայն սփիւռքի միջոցներով, եւ Հայաստանն այդտեղ դեր չի կրնար ունենալ: Իսկ այս համոզմունքը ձեւաւորուած է նաեւ մասամբ Հայաստանի հետ վերջին տարիներուն ունեցած յարաբերութիւններու արդիւնքով:

Իմ համոզմամբ, ուժեղ Հայաստանը պէտք չէ ենթադրէ թոյլ սփիւռք եւ, նմանապէս, ուժեղ սփիւռքը պէտք չէ ենթադրէ թոյլ Հայաստան: Սփիւռքի նոր քաղաքականութիւնները պէտք չէ ըլլան զրոյական արդիւնքով խաղ. այսինքն, ատոնց արդիւնաւէտութիւնը չի կրնար ըլլալ ի հաշիւ սփիւռքեան խմբաւորումներու, կազմակերպութիւններու եւ հաստատութիւններու ներուժի սպառման: Առանց փակագիծերը շատ բանալու, նշեմ, որ սփիւռքի իմ պատկերացուցած քաղաքականութիւնը երկարաժամկէտ հեռանկարի մէջ պէտք է  միտուած ըլլայ ուժեղ Հայաստան եւ ուժեղ սփիւռք ունենալու տեսլականին: Ասոր հասնելու համար պէտք է աւելի հաղորդակից ըլլալ սփիւռքի բազմազան խնդիրներուն` տարբեր հետազօտութիւններու, մամուլի, պարբերաբար տեղի ունեցող այցերու միջոցով, խօսիլ ու շփուիլ սփիւռքի ոչ միայն տեսանելի ու գործուն կազմակերպութիւններու առաջնորդներուն ու անձանց, այլ նաեւ սփիւռքի մնացած այլ բազմազան հատուածներուն հետ: Ասիկա կը նշանակէ աւելի մեծ աշխատանք սփիւռքի հետ, աւելի մեծ ջանքեր, սակայն ոչ անպայման աւելի մեծ ծախսեր:

Հայաստան-Սփիւռք գործակցութեան ամենակարեւոր առանցքը ո՞րն է: Ինչը՞ կրնայ ըլլալ փոխշահաւէտ, օգտակար եւ առաջնային ըլլալ երկուստեք յարաբերութիւններուն մէջ: Անցնող տարիներուն ընթացքին ի՞նչ  յաջողութիւններ, ի՞նչ թերացումներ, բացթողումներ ունինք եւ ի՞նչ ընելիքներ ապագային:

– Ձեր հարցին մէջ  շատ ճիշդ նկատեցիք, որ Հայաստան-Սփիւռք գործակցութիւնը պէտք է ըլլայ փոխշահաւէտ, այսինքն`  մարդոց հոսքը չի կրնար միայն մէկ ուղղութեամբ` սփիւռքի տարբեր կեդրոններէն դէպի Հայաստան ըլլալ, ուր Հայաստան կարճաժամկէտ հեռանկարի մէջ, թերեւս, կը շահի, իսկ սփիւռքի այդ կեդրոնները կը կորսնցնեն: Իմ համոզմամբ, փոխշահաւէտութեան կարելի է հասնիլ միայն սփիւռքն աւելի լաւ հասկնալու արդիւնքով: Սփիւռքը մէկ միաւոր չէ ու երբեք չըլլար, այդ պատճառով «փոխըմբռնում» հասկացութիւնն այստեղ չեմ օգտագործեր: Ակնկալիքները, որ սփիւռքի բազմազան միաւորումներն ի վերջոյ կ’ունենան Հայաստանի մասին միատեսակ պատկերացումներ, իրական չեն կրնար ըլլալ: Սակայն Հայաստանի մէջ կրնան աւելի իրատեսական պատկերացումներ ձեւաւորուիլ սփիւռքի մասին` սփիւռքի լուրջ ուսումնասիրութիւններու միջոցով, որոնք բացի նկարագրութենէն ու փաստագրումէն, նաեւ խորքային ու քննական կերպով կ’օգնեն հասկնալ այս կամ այն երկրի մէջ առկայ հայկականութեան դրսեւորումները, հայկական սփիւռքեան կազմակերպութիւններու ու հաստատութիւններու գործառնութեան առանձնայատկութիւնները, եւ կ’օգնեն մշակել աւելի տեղեակ ու իրատեսական քաղաքականութիւններ:

Անցնող տարիներուն կարեւոր ձեռքբերումներէն պէտք է համարել, թերեւս, սփիւռքի տարբեր համայնքներու մասին նկարագրական ու տեղեկատուական գիտելիքի կուտակումը, սփիւռքի տարբեր շրջանակներու եւ Հայաստանի միջեւ կապերու ձեւաւորումը: Գալիք տարիներու մարտահրաւէրներու շարքին պիտի ըլլան սփիւռքի նկատմամբ աւելի քննական ու մեկնաբանական մօտեցումներու ձեւաւորումը, սփիւռքի տարբեր շրջանակներու խնդիրներուն տեղեակ ու հաղորդակից ըլլալը, եւ հարկ եղած պարագային նաեւ աջակցութիւնը, ինչպէս արդէն նշեցի: Իրենց երկիրներուն մէջ մեծ յաջողութիւններ արձանագրած ծագումով հայ կամ իրենց հայ համարող անձիք, ինչպէս նաեւ հայկական կազմակերպութիւններ ու հաստատութիւններ ունենալը աշխարհաքաղաքական առումով կարեւոր է Հայաստանի համար: Այդ պատճառով ալ կը կարծեմ, որ Հայաստանի կառավարութիւնները, թէ՛ ներկայ, թէ՛ ապագայ, նոյնպէս շահագրգռուած պէտք է ըլլան սփիւռքի մէջ ապրող անձանց, կազմակերպութիւններու եւ հաստատութիւններու յաջողութիւններուն, եւ նաեւ պէտք է  հնարաւորութիւններու չափով մասնակցին այդ յաջողութիւններու կայացման:

– Հայաստանեան վերջին զարգացումներն ի՞նչ նոր որակ հաղորդեցին Սփիւռքի հետ տարուող աշխատանքներուն, Սփիւռքի մէջ ապրող մարդու առօրեային: Կը խնդրէի, որ այս հարցին (եթէ հնարաւոր է) պատասխանել ե՛ւ որպէս մասնագէտ, ե՛ւ մարդ, որ կ՛ապրի եւ կ՛աշխատի Սփիւռքի մէջ:

– Ինչպէս նշեցի, ակադեմական սահմանման տեսանկիւնէն, տարբեր երկիրներու մէջ հաստատուած Հայաստանէն արտագաղթած համայնքներուն ես սփիւռք չեմ համարեր: Անոնց մէկ մասը սերունդներու ընթացքին կը ձուլուի, միւս մասն ալ սփիւռքայնացման գործընթացք պիտի անցնի մինչեւ սփիւռք դառնալը, մէկ մասն ալ, թերեւս, կը վերադառնայ Հայաստան: Սակայն քաղաքականութիւն մշակողները եւ հետազօտողները, առաւել յաճախ սփիւռք հասկացութեամբ նկատի ունին նաեւ այս խմբաւորումներուն: Տեսէք, այս խմբաւորումները Հայաստանի հետ բնական կապի մէջ են: Հայաստանն իրենց երկիրն է, ուր ծնած են, ապրած են, ուր մանկութեան, պատանեկութեան, երիտասարդութեան յուշեր ունին, Հայաստանի մէջ մնացած բարեկամ-ծանօթ-ընկերներ, Հայաստանի հետ անմիջական կապ` ժամանակ առ ժամանակ կու գան ու կ՛երթան, իրենց ծանօթներուն հետ կը խօսին, իրենց հարազատներուն դրամ կամ այլ նուիրատուութիւններ կ՛ուղարկեն, գիտեն Հայաստանի շատ քաղաքական ու հասարակական գործիչներ անուն-ազգանուններով, կը հետեւին հայաստանեան մամուլին եւ այլն: Հետեւաբար, Հայաստանի մէջ տեղի ունեցող գործընթացներուն հաղորդակից են, ատոնք իրենց համար կարեւոր են: Եւ պատահական չէ, որ հայաստանեան վերջին իրադարձութիւններուն ամենաբուռն արձագանքողներուն մէջ յատկապէս տեսանելի էր հէնց սփիւռքի այս` Հայաստանէն վերջին տասնամեակներուն ընթացքին արտագաղթածներու հատուածը: Ինքս ալ Հայաստանէն վերջին տարիներուն արտերկիր հաստատուած այս խմբաւորման կը պատկանիմ, ու հէնց այդ պատճառով էր, որ հայաստանեան վերջին իրադարձութիւններուն նկատմամբ անտարբեր չեմ, եւ այս հնարաւորութիւնը կը փորձեմ օգտագործել` սփիւռքի հետ Հայաստանի աւելի արդիւնաւէտ քաղաքականութիւններու մշակման գործին իմ մասնագիտական ներդրումն ունենալու նպատակով: Այս խմբաւորումներու շարքերուն, անշուշտ, կային նաեւ այնպիսիները, որոնք խանդավառուած չէին Հայաստանի մէջ տեղի ունեցող գործընթացներով կամ ատոնց նկատմամբ անտարբեր էին, բայց խանդավառուածներու թիւն անհամեմատ աւելի մեծ էր:

Այսպէս կոչուած «աւանդական սփիւռքի» ծիրէն ներս հայաստանեան իրադարձութիւններուն նկատմամբ վերաբերմունքի առումով հակառակ միտումներն էին: Յեղափոխութեան օրերուն հանդիպած եմ թէ՛ ընդդիմադիրներու, որոնք կը քննադատէին երկիրը անկայունութեան տանող որեւէ գործունէութիւն, թէ՛ խանդավառուածներու, որոնք ոգեւորուած էին իրադարձութիւններով, եւ թէ՛ անտարբերներու, որոնք տեղեակ չէին, թէ ինչ կը կատարուի Հայաստանի մէջ: Սակայն, իմ տպաւորութեամբ, թէ՛ խանդավառուածներու եւ թէ՛ ընդդիմադիրներու թիւն այսպէս կոչուած աւանդական սփիւռքի խմբաւորումներու մօտ, անհամեմատ աւելի փոքր էր: Թերեւս չեմ չափազանցեր, եթէ ըսեմ, որ Հայաստանի վերջին իրադարձութիւններուն աւանդական սփիւռքի  ստուար մաս մը մնաց անհաղորդ, եւ իրենց կեանքին մէջ, առօրեային, մեծ հաշուով, ոչինչ  փոխուած է: Կը փոխուի, ի հարկէ, սփիւռքի նոր ու աւելի արդիւնաւէտ քաղաքականութիւններու արդիւնքով:

– Թաւշեայ յեղափոխութենէն յետոյ Հայաստանի մէջ քննարկման առաջնային հարց է հայրենադարձութեան թեման (մենք ձեզ հետ առիթ ունեցած էք խօսելու այս հարցին շուրջ): Ժամանակակից իրողութիւնը հաշուի առնելով` արդեօ՞ք Հայաստանն այսօր պատրաստ է հայրենադարձութեան եւ ի՞նչ աշխատանքներ պէտք է իրականացուին այս ուղղութեամբ:

– Վերջին իրադարձութիւններէն ետք Հայաստանի մէջ հայրենադարձութեան թեման քննարկումներու նոր թափ ստացաւ, սակայն իմ համոզմունքներն այդ հարցով չեն փոխուած: Ինչպէս եւ նախորդ հարցազրոյցին մէջ, այնպէս ալ հիմա, վստահ եմ, որ սփիւռքի հիմնական զանգուածը չի հայրենադարձուիր: Պատճառներուն մասին նախորդ հարցազրոյցին արդէն խօսած եմ, ուստի այստեղ չանդրադառնալով ատոնց, կ’ուզեմ յատկապէս շեշտել հետեւեալը. անկախ այն բանէն, թէ հայրենադարձութիւնը կ՛ըլլայ, թէ չըլլար Հայաստանի կառավարութեան սփիւռքի ապագայ քաղաքականութեան հիմնասիւներէն մէկը, Հայաստանի զարգացումը, տնտեսական ցուցանիշներու աճը, աշխատատեղերու ստեղծումը, աշխատավարձերու բարձրացումն ու կենսապայմաններու բարելաւումը, օրէնքի իշխանութեան հաստատումն ու օրէնքի առջեւ բոլորի հաւասարութիւնը, ինքնաբերաբար, կը մեծցնեն հայրենադարձուողներու թիւը` յատկապէս Հայաստանէն վերջին տասնամեակներուն արտագաղթած զանգուածներու շրջանակներուն մօտ: Սփիւռքի նախարարութեան «ՆերՈւժ» ծրագիրն, օրինակ, շատ ողջունելի է, որովհետեւ ատոր  յաջողութիւնն արդէն իսկ կ՛ենթադրէ հայրենադարձութիւն: Լոզունգներէն այն կողմ, իրական հայրենադարձութիւն հնարաւոր է ապահովել միայն մրցակցային տնտեսութիւն, մրցակցային աշխատանքներ ու աշխատավարձեր, բարձր կեանքի որակ ու օրէնքի իշխանութիւն ապահովելու պայմաններուն մէջ: Հայաստանն, այս իմաստով, այսօր աւելի, քան վերջին տաս տարիներուն ընթացքում, հնարաւորութիւն ունի հայրենադարձութիւնը խթանելու հէնց այս իմաստով:

Այս ամէնով հանդերձ, հայրենադարձութիւնն իմ պատկերացուցած սփիւռքի քաղաքականութեան ծրագիրին մէջ պիտի ըլլայ քաղաքականութեան ուղղութիւններէն մէկը, բայց ոչ` ամենակարեւորը: Իմ համոզմամբ` սփիւռքի քաղաքականութեան կարեւորագոյն սկզբունքներն, ինչպէս նշեցի, պէտք է միտուած ըլլան ուժեղ Հայաստան, ուժեղ սփիւռք տեսլականի իրագործման: Հայրենադարձութիւնը խիստ հայաստանակեդրոն է: Բարեբախտաբար, հայրենադարձութեան քաղաքականութեան մէջ հարիւր տոկոս արդիւնաւէտութեան հասնիլը գործնականին մէջ անհնար է: Հայրենադարձութեան բացարձակ արդիւնաւէտութիւնը  տեսականօրէն կ՛ենթադրէ, որ սփիւռքը պիտի վերջանայ, այնպէս չէ՞: Եթէ բոլորը հայրենադարձուին, ապա սփիւռք չենք ունենար այլեւս: Չեմ կարծեր, ի հարկէ, որ Հայաստանի իշխանութիւններուն, սփիւռքի նախարարութեան, կամ յատկապէս սփիւռքի մէջ գործող որեւէ կառոյցի նպատակն է տեսնել ու արձանագրել տարբեր երկիրներու մէջ տասնամեակներու ու դարերու ընթացքին ստեղծուած հայկական կազմակերպութիւններու, հաստատութիւններու, եւ հայկական բազմազան մշակոյթներու անկումը, հայկական եկեղեցիներու ու գեղեցիկ այլ ճարտարապետական կառոյցներու ամայացումը, օտարումը, օտարացումը: Այս ամէնուն պահպանման ու շարունակութիւնը նպաստելու համար անհրաժեշտ են սփիւռքի նորարարական քաղաքականութիւններ, որոնց մէջ հայրենադարձութիւնն ու հայաստանակեդրոն այլ ծրագիրներ կ՛ըլլան, անշուշտ, մէկ մասը, սակայն աւելի կարեւոր ու մեծ մասն ուղղուած կ՛ըլլայ ուժեղ Հայաստան եւ ուժեղ սփիւռք ունենալու տեսլականի իրագործման:

Լուսինէ Աբրահամեան

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here