«Հրանդ Տինք» Հիմնարկի Նոր Գիրքը՝ «Կեսարացի Հայեր Կը Խօսին»

0
697

ՊՈԼԻՍ, «Մարմարա».- «Հրանդ Տինք» հիմնարկը, որ միջոցէ մը ի վեր «Լռութեան Ձայնը» անուան տակ շարք մը գիրքեր կը հրատարակէ, այժմ հրատարակեց շարքին հինգերորդ հատորը, որուն խորագիրն է՝ «Կեսարացի Հայեր Կը Խօսին»։

Շարքը զանազան վայրերէ հայերու հետ հարցազրոյցներ կը հրատարակէ՝ բերանացի պատմութեան բովանդակութիւնը գրաւոր դարձնելով։ Ցարդ հրատարակուած էին «Թուրքիացի Հայեր Կը Խօսին», «Տիարպեքիրցի Հայեր Կը Խօսին», «Անգարացի Հայեր Կը Խօսին» եւ «Իզմիթցի Հայեր Կը Խօսին»։

Կեսարիոյ պատմութեան յատկացուած նոր հատորը կը բովանդակէ 2017-ին կատարուած 28 հարցազրոյցներէն տասն։ Հարցազրոյցներուն ինն՝ կիներու հետ կատարուած է։ Հարցազրոյցներէն երկուքը՝ հայերէնով, մնացեալը թրքերէնով են։

Գիրքը խմբագրուած է Իճնալ Այշէ Քիւչիւքըրճայի եւ Ալթուղ Եըլմազի կողմէ։ Նշեալներէն բացի, Մեհմետ Փօլատ կարեւոր նախաբան մը գրած է՝ խօսելով Կեսարիոյ մէջ ապրած հայերու մասին։ Տեղ տրուած է նաեւ ամերիկաբնակ կեսարացի Սթեֆըն Օհանեանի կողմէ իր ընտանիքի պատմութեան մասին գրուած յօդուածի մը։

Փօլատ եւս շատ հետաքրքրական տուեալներ փոխանցած է այն շրջանին մասին, երբ մեծ թիւով հայեր կը բնակէին Կեսարիա։ Ըստ այս հրատարակութեան՝ հայերու բնակութիւնը Կեսարիոյ մէջ կը հասնի մինչեւ 3րդ դար։ Կեսարիան, հայերու կողմէ քրիստոնէութիւնը իբրեւ կրօնք ընդունելու ժամանաշրջանին ամենակարեւոր կեդրոններէն մէկն էր, իսկ անկէ ետք ապրած է պարբերաբար տարբեր կայսրութիւններու եւ պետութիւններու լուծին տակ։ Համաշխարհային Ա. պատերազմի նախորդող շրջանի տուեալներուն համաձայն՝ Կեսարիա նահանգի 31 գաւառներուն եւ գիւղերուն մէջ կ՛ապրէին 52 հազար հայեր։ Այս բնակչութեան մէկ երրորդը քաղաքի կեդրոնի 114 թաղերէն 25-ին մէջ հաւաքուած էր։ Հայերու ամէնէն խիտ բնակչութիւնը եղած է Էվերեք-Ֆենեսէյի՝ այսօրուան Տեւելիի մէջ, 15 հազար թիւով։ Թալասի մէջ 4700 հայեր կ՛ապրէին։ Կեսարիա այն սակաւաթիւ քաղաքներէն մէկն է, ուր հայերը շարունակեցին ապրիլ հանրապետական շրջանին եւս։ 1927-ի մարդահամարի տուեալներուն համաձայն՝ 1978 հայեր կ՛ապրէին հոն, սակայն այդ թիւը 1932ին իջաւ 1600ի, իսկ 1960ին՝ 800ի։ Այսօր այդ թիւը գրեթէ հաւասարած է զերոյի։

Կեսարիայէն արտագաղթը սկսած է Հայոց Ցեղասպանութեան օրերուն, որմէ ետք կեսարահայերը իրենց արտագաղթած վայրերուն մէջ հաւաքաբար ջանացած են պահել իրենց կեսարացիի ինքնութիւնը՝ կը գրէ Փօլատ։

Հատորին մէջ կը նշուի, որ ապահովական նկատառումներով, չեն հրապարակուած անունները այն անձերուն, որոնց հետ հարցազրոյց կատարուած է։ Հարցազրոյցին պատասխանող կեսարացիներէն ո՛չ մէկը այսօր կը բնակի Կեսարիոյ մէջ։ Բաւական դժուար եղած է իրագործել սոյն հարցազրոյցները, քանի որ կեսարացի հայերուն մէկ մասը դիտել տուած է, որ չ՛ուզեր խօսիլ՝ Թուրքիոյ մէջ առկայ մթնոլորտին եւ իրենց հայկական ինքնութեան պատճառով։ Ուրիշներ յայտնած են, որ կ՛ուզեն խօսիլ, բայց չեն կրնար ամէն ինչ ըսել։

Անշուշտ, գիրքին մէջ տեղ տրուած է Ցեղասպանութեան իբրեւ հետեւանք հայերուն լքած կալուածներու եւ հարստութիւններու խնդիրին, որոնք պետութեան կողմէ գրաւուած են։ Տասնամեակներ ետք, անոնք, որոնք առիթը ունեցած են այցելելու իրենց ծննդավայր գիւղերը եւ թաղերը, տեսած են, որ իրենց տուներուն մէջ այժմ ուրիշներ կը բնակին։

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here