ՀԱՅ ԱՐԺԷՔՆԵՐ. Մտերմիկ զրոյց բեմադրիչ, հեղինակ, ֆիլմարտադրիչ եւ միջազգային մրցանակներու դափնեկիր Նիկոլ Պէզճեանի հետ

0
1536

ՀԱՅ ԵՄ /HAY EM

ՀԱՅ ԱՐԺԷՔՆԵՐ. Մտերմիկ զրոյց բեմադրիչ, հեղինակ, ֆիլմարտադրիչ եւ միջազգային մրցանակներու դափնեկիր Նիկոլ Պէզճեանի հետ

https://bit.ly/2zFdqdJ

Բեմադրիչ, հեղինակ եւ ֆիլմարտադրիչ Նիկոլ Պէզճեան ծնած է Հալէպ, Սուրիա: Ան շրջանաւարտ է MFA Լոս Անճելըսի UCLA համալրսարանէն եւ BFA Նիւ Եորքի School of Visual Arts-էն՝ մասնագիտանալով ֆիլմարտադրութեան եւ ուսումնասիրութեան մէջ: Անոր պատմողական, վաւերագրական եւ հայեցակարգային ֆիլմերը ցուցադրուած են բազմաթիւ միջազգային փառատօներու եւ ժամանակակից արուեստի նուիրուած ձեռնարկներու ընթացքին, եւ այնուհետեւ գնահատուած է հեղինակաւոր մրցանակներով:
Պէզճեան 2015ին արժանացած է «Ոսկէ առիւծ» մրցանակին Վենետիկի երկամեայ (Venice Biennale) փառատօնին՝ հայկական տաղաւարին իր մասնակցութեամբ: 2002ին՝ «Ոսկէ արծիւ» մրցանակին Ռոթերտամի Արաբական Ֆիլմի փառատօնին, 2002ին՝ «Ոսկէ Փանտա» մրցանակին Չինաստանի Sichuan փառատօնին, նոյնպէս 2002ին՝ «Ոսկի Ալէֆ» մրցանակին Պէյրութի Միջազգային փառատօնին:
Տակաւին, Պէզճեան 1997-2009 տարիներուն եղած է պատկերասփիւռի աւագ ֆիլմարտադրիչ արաբախօս տարածաշրջանին մէջ:
Ընտրուած ֆիլմեր՝

Broken Dinners, Postponed Kisses:                            2018
Me Water Life:                                                            2017
Temple of Light:                                                         2016
After This Day:                                                            2016
Thank You, Ladies, & Gentlemen:                              2015
Milk, Carnation & a Godly Song:                               2015
Canakayna:                                                                 2015
The Same Gate:                                                         2014
Home/Land:                                                               2013
I left My Shoes in Istanbul:                                        2012
Muron:                                                                      2001
Verve:                                                                         2002
Roads Full of Apricots:                                               2002
Chickpeas:                                                                 1992

Նիկոլ Պէզճեանի գործն ու վաստակը իր ընթերցողներուն սեփականութիւնը դարձնելու նպատակով, Հայ-Եմ կայքէջը հետեւեալ զրոյցը ունեցաւ անոր հետ:

Հ. Սիրելի Նիկոլ, դուն արդէն հանրածանօթ դէմք ես ֆիլմարուետի աշխարհին մէջ իբրեւ հեղինակ եւ բեմադրիչ, բայց պիտի ուզէինք Հայ-Եմի ընթերցողներուն սեփականութիւնը դարձնել այն, որ ին՞չ ճամբաներէ անցնելէ ետք կրցար մուտք գործել այս դժուարահաճ արուեստի աշխարհը:

Մանկութենէս ի վեր սինեման շատ սիրած եմ։ Ազգական, դրացի սինեմա կը տանէին զիս, կամ երբ տաղտկալի չարութիւն ընէի, սինեմա կը ղրկէին ինձմէ ձերբազատելու համար, անշուշտ Հալէպի մեր տան մօտակայ թաղերու սինեմաները։ Այդպիսով սինեմայի հանդէպ սէր զարգացաւ մէջս՝ էութեանս մաս կազմելով։

Հետագային, սինեմա ուսանեցայ՝ վկայակներ ստանալով BFA Նիւ Եորքի School of Visual Arts-էն ապա MFA Լոս Անճելըսի UCLA համալրսարանէն։ Չեմ յիշեր օր մը կեանքիս մէջ երբ սինեմայի հետ առնչութիւն չեմ ունեցած։ Ժամանակի ընթացքին, փորձառութիւնը գումարուեցաւ գիտելիքին վրայ ու իմ սեփական ոճս զարգացաւ, անհատական ուղիս յստակացաւ։

Հ. Ինչ որ կը նշմարենք, քու ֆիլմերդ գրական խորք ունին, արդեօք եթէ ֆիլմարուեստով չզբաղէիր, կրնա՞յ ըլլալ որ գրականութիւնը ընտրէիր իբեւ ասպարէզ։

Հաւանաբար: Փոքր տարիքէս գրականութիւնը շատ սիրած եմ, գրելու փորձեր ալ կատարած եմ։ Լուսանկարչութիւն կ՚ընէի, մինչեւ հիմա ալ կը նկարեմ, երաժշտութիւն, թատրոն եւն շատ կը գրաւէին զիս։ Այս բոլորը հաւաքուեցան եւ տեղ գտան սինեմային մէջ։ Օրագիր կը գրեմ գրական ոճով, կարճ պատմուածքներ ալ ունիմ հրատարակուած: Հայ ու միջագային գրականութիւն կը կարդամ ամէն օր։ ի վերջոյ Ֆիլմի մը առաջին քայլերը գրելով կը սկսին։ Ֆիլմարուեստը գրականութենէ սերած է ու յետոյ զարգացած է միւս արուեստներու ներմուծմամբ եւ ճիւղաւորւած տարբեր տեսակի ֆիլմի դպրոցներու։

Իմ սինեմաս վաւերագրական է, բայց element-ները, կառոյցը, հիւսուածքը խաղարկայինէն կուգան, իրականն ու երեւակայականը իրար մէջ ձուլուած են իմ իւրայատուկ ոճովս, զարտուղի բանաստեղծական ազդեցութիամբ մը: Կը հաւատամ որ արուեստի բոլոր մարզերուն մէջ քիչ մը բանաստեծութիւն անհրաժեշտ է, անխուսափելի պէտք է ըլլայ։

 

Հ. Իչպէ՞ս կ՚ընտրես նիւթերդ։

Ինծի համար ամէն օր նոր նիւթ կայ զոր կը հետապնդեմ ու կը մշակեմ մտքով, եւ գիտակից կը դառնամ թէ որ մէկը ուր կրնայ երթալ գաղափար մը ըլլալէ անդին։ Երբ գաղափար մը կը սկսի տիրապետել եւ ինքզինք պարտադրել, այլ մրցակից նիւթեր մէկ կողմ պէտք է դնել ու կեդրոնանալ ցայտունին վրայ։ Պատահեցաւ որ քանի մը տարի առաջ, երեք ֆիլմ նոյն ատեն պատարաստէի: Բնական չէր, շատ դժուար էր՝ եթէ ոչ տաժանք։ Նիւթին մշակումս պէտք է ըլլայ երկարաշունչ, ոչ թէ այսօր հետաքրքրական, իսկ վաղը ժամանակավրէպ։

Հ. Հա՞յը թէ համամարդկայինը տիրող է։

Համամարդկայինը բնականաբար, ակամայ անցնելով հայկականունթեանս պրիսմակէն: Բարձր արուեստը տեղական կամ ազգային սահմաններ չի հանդուրժեր, ընդհակառակն, պէտք է տապալէ նեղ ու նեխիչ պատերը ու դուրս գայ բոլորին ուր որ են անոնք։ Օրինակ, (Chickpeas) «Սիսեռ» ֆիլմս Շանհկհայ երբ ցուցադրուէցաւ ֆիլմի փառտօնին երեք անգամ, երեքն ալ բերնէ բերան լեցուն սրահով՝ գումարը մօտ տասը հազար հանդիսատեսով, ի՞նչն էր որ այդքան Չինացին կապեց ֆիլմին, որ Լոս Անճելըս գաղթած Լիբանանահայերու առօրեան կը պատմէր եթէ ոչ մարդակայինը, մարդը կիզակէտ առնելով։ Երաժշտութիւնն ալ նոյն է, ինչպէս գիտութիւնը, նոյնիսկ ֆութպոլը։

 

Հ. Ի՞նչ ժանրի են ուրեմն ֆիլմերդ։

Դժուար է պատասխան տալ քանի մը տողով։ Փառատօններուն երբ հրաւէր կը ստանամ, չեն կրնար category – մէջ յարմարցնել, հետեւաբար՝ յատուկ դասաւորումներ կը ստեղծեն։ Օրինակ՝ “Roads Full of Apricots” Ֆիլմիս պարագային, տեղ մը՝ “Cinema of Tomorrow” դրած էին, տեղ մը “New Horizons”, այլուր “Essay Films”, “Experimental Documentary”: Կը ցուցադրեն, բայց հիմնական դասակարգումներու մէջ չէն տեղաւորեր, որովհետեւ շատ անհատական, հեղինակային գործ մըն է։ Վերջերս նոր յատկաբանութիւն մը գոյացած է այս տեսակ ֆիլմեր դասաւորելու նպատակով՝ “Meta Documentary” անուան տակ։

Ֆիլմերուս մէջ որքան որ հիմնական է գրականը ներբերելը, նոյնքան կարեւոր է ձայնը, գոյնը, երաժշտութիւնը, նշանակը, լռութիւնը, անունը, ատենը, պարագան, թիւը, քաղաքական ու ընկերային շեշտը, եւայլն. Յանդուգն եթէ ըլլամ, ես պիտի ըսէի թէ ֆիլմերս պէտք է Semiotics- ի մէջ փնտռել։

Սկիզբը նիւթը կը յստականայ, երկար կ՚ուսումնասիրեմ, կը պրպտեմ ու շատ բան կը սորվիմ: Ասիկա ինքնին ամէնէն կարեւորն է, սորվիլ, իմանալ, հասկնալ։

Հ. Ինչպէ՞ս կը հիւսես այս բոլորը։

Սկիզբը նիւթը կը դնեմ, յետոյ, բաւական պրպտումներ ընելով կամաց կամաց նիւթը մտքիս մէջ սինեմայի լեզուով կը սկսիմ տեսնել, նկարներ, երաշժտութիւն, կառոյց, ոճ եւն. Դասական հասկացողութեամբ դիպաշար չեմ գրեր սակայն բաւական նօթագրութիւն կ՚ենեմ։ Երբ ֆիլմին աւարտը յստականայ արդէն իսկ նկարահանման ակունքը կը ծլի: Երկու պարտաւորիչ հիմ կը կազմեն նիւթը ապա աւարտը: Վերջաւորութիւնը որ տեսայ, արդէն ֆիլմին ամբողջ ընթացքը կը պարզուի, ճամբորդելու պէս՝ երբ դէպի ուր, ինչպէս եւ ինչուն գիտես, պատասխաններուն հասնիլը կարելի ու հասանելի կ՚ըլլան: Նիւթը եւ արատադրութեան պարագարները նկարահանումի ու անկէ ետք ըլլալիք աշխատանքի ժամանակը կը բնորոշեն, ու ամէն ֆիլմ՝ մտահղացումէն մինչեւ իրականացում, ինքն իր ամբղջանալու տեւողութիւնը կը պարտադրէ։

Հ. Հերոսը ո՞վ է։

Իմ պարագայիս, նիւթն է հերոսը։ իմ համոզումովս, ֆիլմը պէտք է տեղագրուի եւ աւարտի հանդիսատեսին գլխուն մէջ, ոչ թէ սրահին մէջ: Երբ վարագոյրը իջնէ, ֆիլմ/հանդիսատես յարաբերութիւնը պէտք է շարունակուի սինեմայէն դուրս։ Այլապէս, ֆիլմը 2 ժամ երկարող զուարճանք մըն է միայն, որուն տեղն ու անհրաժեշտութիւնը կայ անշուշտ, սակայն ֆիլմարուեստը այդ չէ ինծի համար։

 

Հ. Պիւտճէն ինչպէ՞ս կը գոյացնես եւ բաշխումը ինչպէ՞ս կը կատարուի։

Ֆիլմերս ընդհանրապէս կը ցուցադրուին փառատօններու, ցուցասրահներու, համալսարաներու ու երբեմն ալ թանագարաներու մէջ։ Անգամ մը որ ծանօթ դառնաս, կը սկսին կապուիլ եւ մասնակցութիւն առաջարկել։ Օրինակ՝ Ամսթերտամի մէջ, ժամանակակից արուեստի ցուցահանդէսի մը կազմակերպիչները կապ հաստատեցին հետս յղումէ մը քաջալերուած ու մասնակցութիւնս առաջարկեցին “Ես, Ջուր ,Կեանք” ֆիլմովս։ 10 տասը վայրկեան տեւող այս ֆիլմը երկու ամիս, օրական քանի մը անգամ ցուցադրուեցաւ կենսոլորտի ու ջուրի տագնապին յատկացուած գեղարուեստական տաղաւարին մէջ։

Գալով պիւտճէին, բարդ ու խրթին հարց է, որուն լուծումը հանելուկային է։

Հ. Տարբեր երկիրներ, տարբեր հանդիսատեսներ։ Ինչպէ՞ս կ՚ընկալեն։

Փառատօնները արդէն իսկ կը ներգրաւեն ամէն տեսակի հադիսատեսներ, որոնք մշակոյթի ու ֆիլմարուեստի մարդիկ են, նորութիւներ փնտռողներ են՝ հետաքրքրուած տեսակ տեսակ այլ մշակոյթներու պատկանող ֆիլմերով։ Անոնք կարդացած կ՚ըլլան ֆիլմին համացոյցը (Synopsis) եւ ըստ այնմ կ’որոշեն թէ ի՞նչ պիտի դիտեն։ Օրինակ, “I left My Shoes in Istanbul” ներկայացուեցաւ նաեւ Քոսովոյի Փրիզրէն քաղաքին մէջ, ուր ականատես եղայ լեցուն սրհաին մէջ նստած 600 հանդիստեսներուն ու աւարտին ալ մէկ ժամէ աւելի տեւած բուռն քննարկումի, մտքերու փոխանակման։ Օրինակներ չեն պակսիր, պարզ է եթէ անդրադառնանք թէ արդեօք ես կամ դուն ինչո՞ւ Ֆրանսական կամ Ճափոնական ֆիլմ կը դիտենք։

Հ. Կը վարձատրե՞ն այս փառատօններուն։

Այո, Եւրոպայի մէջ մշակոյթը տնտեսականացած է եւ այդ նպատակով օրէնք մշակուած է՝ տարածուած, հաստատուած ու գործնական։ Երբ փառատօնը հովանաւորութիւն ստացած է եւ տոմս կը վաճառէ, պարտաւոր է մասնակցող ֆիլմերը վարձատրել։ Հեղինակի իրաւունքները պաշտպանուած ու յարգուած են։ Հայ իրականութեան մէջ, մշակոյթը նաեւ իբրեւ կարեւոր կամ բաղադրիչ տնտեսական ոլորտ, բաւական խակ է տակաւին։

 

Հ. Հայը իբրեւ քննադատ առնելով, ի՞նչ հակազդեցութիւն ունի ֆիլմերուդ նկատմամբ։

Քիչ։ Որովհետեւ հայ հանդիսատեսները սակաւ են, ֆիլմի մասնագէտ քննադատ քանի մը հոգի հազիւ կայ։ Եզակի, լուրջ հետաքրքուողներ ալ կան, որոնք լաւ հարցեր կու տան, դրական ըսելիքներով։ Բայց ընդհանրապէս հայ հանդիսատեսը նիւթի հանդիսատես է, ոչ ֆիլմարուեստի հանդիսատես։ Այսինքն՝ եթէ փառատօն մը կայ, ըսենք Թորինօ քաղաքին մէջ, եւ հայ նիւթով ֆիլմ մը կը ցուցադրուի, հոն ապրող հայեր կան՝ կուգան միայն այդ ֆիլմը դիտելու: Փառատօնին միւս ֆիլմերը զիրենք չի հետաքրքրեր։

Հ. Այս մէկը չ’ենթադրե՞ր մշակութաին տագնապի մը ցուցանիշը հայութեան մօտ՝ ըլլայ խորքային, ըլլայ տնտեսական վերաբերումի մակարդակներուն վրայ։

Կարճ պատասխանով մը դժգոհ պիտի մնանք, բայց փորձ մը ընենք։ Դրական վիճակ է երբ տագնապ կայ, ճիշդ հոն է որ մշակոյթը եռանդ, խինթ ու աւիւն կը ներարկէ։ Հարցումը սակայն ուրիշ նպատակադրում ունի, եթէ ճիշդ հասկցայ: Առ ի պատասխան պիտի ըսեմ թէ հայը ամենուր տագնապի մէջ է եւ հետեւաբար իր մշակոյթը այդ տագնապը կը ցոլացնէ։ Հիմա երբ ուզենք հայ մշակոյթին մասին խօսիլ պէտք է իրապաշտ ըլլանք տեղ հասնելու յոյսով: Վերջերս հայ մշակոյթն ու անոր տնտեսական ասպարէզը զարգացած են ճաշկերոյթ պարահանդէսներով, ռապիզներով, օլիկարքներով եւն. Կան մշակութային կազմակերպութիւներ գաղութային յատուկ նպատակներով, երբեմն ալ Հայաստանի մշակոյթի նախարարութիւնը ներդրունմեր կը կատարէ, այս ալ ուրիշ նիւթ է, ունինք ժառանգուած գրականութիւն, կայ նաեւ Պոլիսի շարունակութիւնը։ Այսօր եթէ սերտենք եւ բաղդատենք մեր այժմու գրականութիւնը միջազգային գրականութեան հետ, պիտի տեսնենք որ ոչ կենսագրական գրականութիւնը, ոչ ոստիկանականը, էրոթիքը, գիտաերեւակայականը, անհեթեթը, գերիրապաշտը, իրապաշտը եւայլն զարգացած են մեր իրականութեան մէջ: Ինչի՞ մասին է որ կը խօսինք երբ հայ արդի գրականութիւն կ՚ըսենք։ Գրականութիւնը կ՚առնեմ իբրեւ օրինակ եւ իբրեւ արուեստներուն մէջ ամէնէն հաստատունը։ Կան անհատկան ճիգեր, փորձ եւ թոհուբոհ։ Ամէն արուեստագէտ ինքն իր գլխուն ճարը պիտի գտնէ, արուեստի, մշակոյթի ենթակառոյցներ գոյութիւն չունին։ Անցեալի փառքն ու փայլքը հոգեվարգի մէջ են։

Հ. Քանի՞ ֆիլմ ունիս եւ ի՞նչ նոր ծրագիրներ։

Քսանի հասնող արտադրութիւն ունիմ, ֆիլմեր որոնք կարճ ու երկար են, ունիմ ֆիլմ մը որ երեք վայրկեան է եւ ունիմ Դանիէլ Վարուժանը արծարող ֆիլմ մը որ երեք ժամ է։ Նոր ծրագիր չի պակսիր՝ ըսեմ թէ նոր ֆիլմ մը աւարտած են “Broken Dinners, Postponed Kisses” խորագրով մէկ ու կէս ժամ տեւողութեամբ որ շուտով հանրութեան կը ներկայացուի։

 

Հ. Աշխատելաձեւիդ եւ աշխատանքի խոհանոցիդ մասին կրնա՞ս խօսիլ քիչ մը։

Օրինակով խօսիմ, Դանիէլ Վարուժանի “Կաթ, Մեխակ ու Երգ Ռենական”, ֆիլմը անկրկնելի հետաքրքրկան Ճամբորդութիւն էր ինծի համար։ Որպէսզի հասկնամ Դանիէլ Վարուժանը, շատ բան պէտք է կարդայի եւ հոսկէ կը սկսի ֆիլմը։ Բնական է որոշ գաղափար ունէի Վարուժանի մասին, բայց երբ որոշեցի ֆիլմ պատրաստել, զգացի որ բաւարար չէ, ուստի խորանալ էր պէտք։ նախ սկսայ կարդալ իր մասին ու անդրադարձայ խիստ կարեւոր բանի մը։ Այս մարդը իր շատ կարճ գրական կեանքին մէջ չորս գլուխ գործոց հատորներ հրատարակած է, որոնք կ՚ամփոփեն հայ մարդն ու անոր մշակոյթի ոդիսկան պատմութիւնը՝ հեթանոսականէն մինչեւ ջարդերը։ Եւ ուրեմն՝ Դանիէլ Վարուժանին ճանչնալու ու գնահատելու համար պէտք է հայոց պատմութիւնը գիտնալ։ Այս մարդը որքա՞ն բանիմաց էր, որ իր փոքր տարիքին կրցած էր այս բոլորը իւրացնել եւ բանաստեղծական արուեստով արտայայտել։

Այս մտածումներուն մէջ ֆիլմին նիւթը կը սկսի տիրապետել քեզի, կը գոյանայ անջրպետ մը, որուն մէջ կը մտնես, կը սկսիս ապրիլ ու տագնապիլ, ֆիլմին ոճը ինչպիսի՞ն պէտք է ըլլայ, կառոյցը ինչպէ՞ս կերտել, ֆիլմը ինչպէ՞ս նմանցնել իր բանաստեղծութեան, որո՞ւն հետ հարցազրոյց ընել։ Որոշեցի Մարկ Նշանեանին հետ խօսիլ: Այս մտապրպտուներուն մէջ թաղուած էի երբ ոչ հայ ընկեր մը հաղորդեց որ յաջորդ օրը գրական համագումար մը կայ Պէյրութի մէջ, ուր Մարկ Նշանեանը պիտի դասախօսէ։ Ասիկա անակնկալներու շարանին անդրանիկը եղաւ։ Գացի ձերնարկին։ Ներկաներուն 99 առ հարիւրը հայ չէր եւ դասախօսութեան նիւթն էր Դանիէլ Վարուժանի, Յակոբ Օշականի, Մոհամմատ Տարուիշի եւ Էտուարտ Սաիտի համեմատականը։

Աւարտին, մօտեցայ Նշանեանին եւ հեռուէն ըսի “Նիւ Եորքի հեռաձայնի թիւդ տուր, կ՚ուզեմ հետդ խօսիլ, որովհետեւ Դանիէլ Վարուժանի մասին ֆիլմ կը պատրաստեմ եւ քեզի հետ հարցազրոյց կ’ուզեմ ունենալ”: Ըսաւ “Վարուժանը ֆիլմ չի կրնալ ըլլալ”։ Ըսի “դուն ինծի ձգէ ֆիլմը”։ Ըսաւ “Հիմա Նիւ Եորք չեմ, Պոլիս կը մնամ մինչեւ երկու շաբաթ”։ Ըսի “Հոն կու գամ, թիւդ տուր”։ Այդպէս տեղնուտեղը յանկարծ որոշում մը կայացաւ։ Դանիէլ Վարուժան պիտի խօսինք Մարկ Նշանեանին հետ Պոլսոյ մէջ… պիտի նկարահանեմ հոն… Հոյակապ զգացում էր, իսկ խորքը հասկնալը աւելի ուշ պիտի ըլլար։ Ես Պոլիս չէի գացած նախապէս, այսինքն արդէն յաւելեալ արկածախնդրութիւն մը պիտի ըլլար նկրահաման կողքին։ Այսպէս եղաւ ֆիլմին հիմնաքարը։ Այսպէս, կամաց կամաց սերտողութիւններս շարունակելով, զանազան քաղաքներու մէջ հանդիպումներով, հարցազրոյցներ նկարահանելով՝ չորս տարուան աշխատանքը երեք ժամ տեւողութեամբ ֆիլմի մը մէջ ամփոփեցի։

Հ. Ո՞ւր ցուցադրուեցաւ ֆիլմը։

Ուր ցուցադրուեցաւին մէջ ցաւ կայ…Միչնեւ հիմա Պէյրութ, Պոսթըն, Թորոնթօ եւ Ուսթըր, իսկ կրճատուած հատուած մը Պոլիս։ Ցաւոք՝ Երեւանէն մինչեւ Լոս Անճելըս տարածուած հայուն հետաքրքրութիւնը ահաւոր կերպով սահմանափակ մնաց։ Ապրիլ 24-ներուն թոքեր պայթեցնելու չափ լոզունգներ կը պոռան ու կը կանչեն, սակայն անիմաց կը մնան Ապրիլ 24-ի բուն խորքին ու անոր կորուստին: Ինչ ձեւով որ կ՚ուզէք արդարացնել՝ խնդրեմ ըրէք, բայց այս է իրականութիւնը։ Մեր պատմական մեծագոյն դժբախտութիւնը վերածուած է մակերեսային անհեթեթ ենթամշակոյթի մը, որ փողոց կը թափուի ամէն տարուան Ապրիլ 24-ին, բացառելով անշուշտ սգալու եւ յիշատակելու անհրաժեշտութիւնը։

Հ. Նոր ֆիլմիդ մասին ի՞նչ ըսելիք ունիս։

Երկու տարի տեւող աշխատանքէ ետք, “Broken Dinners, Postponed Kisses” ֆիլմը տեղաւորուեցաւ 93 վարկեանի մէջ։ Տարբեր մարզերու մէջ գործող սուրիացի արուեստագետներու հանդիպումներս են, տարբեր սերունդի պատկանող մարդիկ, որոնք տեղահանուած են այս կամ այն պատճառով ու հիմա կ՚աշխատին ոչ հարազատ միջավայրներու մէջ։ Այս ակամայ տեղափոխութեան հետքերը ինչպէ՞ս կը յայտնուին անոնց արուեստին մէջ, ի՞նչ կը յիշեն եւ ինչո՞ւ։ Այդ ակամայ գոյացած փորձառութիւնը ինչպէ՞ս արուեստի կը վերածուի: Այս է պրիսմակը սկսելու համար, իսկ հանդիսատեսը ըստ իր անհատական դատողութեան, կրանյ շատ աւելին գտնել հոն։

 

Հ. Տագնապող մարդ ես եւ հայ։ Սփիւռքահայու տագնապը ինչպէ՞ս կը բնորոշես։

Հայը մշտնջենական տագնապի մէջ գտնուող մարդ է։ Խօսիմ փորձառութենէս, որովհետեւ այցելած եմ սփիւռքի բազմաթիւ գաղութները։ Նախ ըսեմ որ շատ դժուար է նիւթաբանել ՍՓԻՒՌՔ ըսուած գոյականը, ու պէտք է ձերբազատիլ ՍՓԻՒՌՔ ըսուած բարդոյթէն։ Սփիւռք կոչուածը մէկ ու ամբողջական միաւոր մը չէ թէ՛ քանկական, թէ՛ որկական, տնտեսական, մշակութային եւ թէ պատմական տեսակետէն։ Անիկա բազմաշերտ է իր բազմաթիւ գաղութներով ու ամէն մէկը ունի իր խրթին հանգոյցները։ Յամէնայնդէպս, կան հասարակաց միաւորող գիծեր, որոնք կը ծագին ինքնութեան մը պատկանելիութեան հարցէն։ Ասիկա փնտռտուքի տագնապ մըն է, որուն կանոները անընդհատ փոփոխութիւներով անվերջ մարտահրաւերներ կը ներկայացնեն։ Սփիւռք կոչուածին հայ բնակիչը ինքնութեան մը պատկանելու հարցով շփոթահար եղած է, մէկուն մօտ շատ յստակ, միւսին մօտ շատ աղոտ։ Իմ սերունդս օրինակ, հասակ առաւ ազատ, անկախ եւ միացեալ Հայաստանի տեսլականով, մեր ինքնութիւնը հոն տեղաւորեցինք: Այսօր, այս գոյամարտը կը հասկցուի Արցախի Հայաստանի միացումով եւ ոչ արեւելեան ու արեմտեան Հայաստանի միացման իմաստով, որուն կը պատկանի իմ սերունդս այս վերիվայրումերուներուն մէջ։

Տակաւին՝ սփիւռքի պատկանելու հարցով, դասական միութիւները, կազմակերպութիւները, կառոյցները դարձած են ժամանկավրէպ։ Այսօրուան մարդը պատմական դարձած կառոյցներուն մէջ ինքզինք տեղաւորելու խնդիր ունի, որովհետեւ հոն ապագայ չի տեսներ: Հակառակն ալ նոյնն է։ Հայապահպանում ըսուածը անէծքի պէս մեր վիզէն կախուած է, 1860-ի տխրահռչակ “ազգային սահմադրութիւն”ը տակաւին կը գործէ։ Հարցերը բազմաթիւ են, պատասխանները քիչ, բայց ոչ անհասանելի, պարզապէս պէտք է նստիլ ու իրարու աչքերուն մէջ նայելով խօսիլ։ Հարցադրումի մշակոյթ զարգացնենք։ Հարցադրումով կրնանք այս անցելապաշտ, ամեակատենչ վիճակէն դուրս գալ եւ ապագային նայիլ:
Ներշնչող անահտներ կան իրենց ոգեւորիչ յաջող արարքներով, բայց նախ պէտք է սկսիլ….հարցումով՝ հարցադրումի մշակոյթով, ճիշդ ուր եւ երբ պիտի ընդհատուի մեր հարցազրոյցը……

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here