ԹՈՒՐՔԻԱ ՀԱՅԵԼԻԻ ԱՌՋԵՒ

Թուրքիոյ քաղաքական առօրեային հետեւողներ, յաճախ շփոթութեան կը մատնուին անոր կառուցած ժողովրդավարութեան մէջ տեղ գտնող հակասութիւններէն: ոցելի թերութիւններուն ու իրականութեան չհամապատասխանող ճամարտակութիւններուն ծանօթ ըլլալով հանդերձ, արեւմտեան եւ արաբական լրատուական կարգ մը աղբիւրներ իրենց հրապուրանքը չեն կրնար պահել, ժողովրդավարութեան մասին վարչապետ Ռեճէպ Թայիպ Էրտողանի շռայլած խորհուրդներէն, դասընթացքներէն:
Էրտողան մրցակից չունի երբ կը խօսի ժողովրդավարութեան, կարծիքի ու մարդկային ազատութիւններու եւ բռնութեան դէմ իր ընկալումներուն մասին: Այնքան ուղղափառ իր մօտեցումներուն մէջ, որ աշխարհի ամենաժողովրդավար հասարակարգերն անգամ տեղ մը բարի նախանձ կը տածեն Թրքական ժողովրդավարութեան տիպարին` Էրտողանի ստեղծած դրախտին հանդէպ…: Թուրքիոյ վարչապետը եւ անոր «զերօ խնդիրներեու պատգամաբեր, արտաքին գործոց նախարար Ահմէտ Տաւուտօղլուն այնքան մը ժողովրդավար ու Միջին Արեւելքի փոքրամասնութիւններու ճակատագիրով մտահոգ, որ մինչեւ իսկ կը նախապատրաստուին խորհրդաժողով մը հրաւիրել, քննարկելու` Միջին Արեւելքի քրիստոնէութեան ապագան…: Թուրքիոյ այս նախաձեռնութեան ետին կեցած է Ուաշինկթընը: Փաստօրէն, դարեր շարունակ Փոքր Ասիոյ, Միջին Արեւելքի եւ Եւրոպայի քրիստոնեաները կեղեքող, կոտորող, անոնց մշակոյթը յափշտակող, կալուածները բռնագրաւող ու իւրացնող Թուրքիան, այսօր կը պատրաստուի հանդէս գալ Միջին Արեւելքի փոքրամասնութիւններուն իրաւունքները պաշտպանելու դիրքերէն: Այս ալ Ուաշինկթընի ընկալած բարոյականութեան վերջին դասերէն մէկը…: Հաւանաբար այս հարթակի վրայ անհրաժեշտ է դիտել վերջին ժամանակաշրջանին Թուրքիոյ փոքրամասնութիւններուն վերադարձուող կարգ մը փշրանքները…: Ի վերջոյ բանականութիւնը կը թելադրէ թրքական իշխանութիւններէն հաշուետուութիւն պահանջել դարերու վրայ երկարող անոր ոճիրներուն համար: Բաւական յանդուգն եւ միաժամանակ ծիծաղելի նախաձեռնութիւն մը, իր դրացիներուն հետ բազում խնդիրներու մէջ մխրճուած եւ Ուաշինկթընի հետ իր խնդրիները զերօ մակարդակի հասցուցած Էտողանի Թուրքիոյ կողմէ:
Սակայն այս մէկը տակաւին գաւաթին լեցուն` մէկ բաժինն է: Գաւաթին դատարկ բաժինն է աւելի հետաքրքրականը: Կարծիքի եւ կրօնական ազատութիւնները կաշկանդուած են Թուրքիոյ մէջ: Միայն այն փաստը, որ եօթանասուն լրագրողներ ձերբակալուած կը մնան Թուրքիոյ արգելարաններուն մէջ պերճախօս է ինքնին: Արգելափակուած լրագրողներու թիւը կը գերազանցէ Չինաստանի նման «բռնատիրականե վարչակարգի մը տարածքին մէջ բանտարկուած լրագրողներու թիւը: Ձերբակալութեան պատճառները երկրին նախագահին կամ վարչապետին դէմ քննադատական յօդուածները չեն: Ձերբակալուած են, եւ կամ պիտի ձերբակալուին ի նպաստ քիւրտ ժողովուրդի իրաւունքներուն պաշտպանութեան եւ Քիւրտիստանի Աշխատաւորական Կուսակցութեան հետ երկխօսութիւն վարելու մասին յօդուածներ ստորագրող լրագրողներ: Թրքական իշխանութիւններուն մօտ ժողովուրդներու ինքնորոշման, իրաւունքներու պաշտպանութեան մասին խօսիլը սահմանադրութիւնը ոտնակոխելու համազօր յանցանք է: Փաստօրէն ոչ ոք կրնայ ազատօրէն իր կարծիքը արտայայտել Թուրքիոյ մէջ: Ին՞չ կþակնկալուի պետութենէ մը, որուն հիմնադիրը` Մուսթաֆա Աթաթիւրք ոչ միայն հալածեծ Նազիմ Հիքմէթի նման իր երեւելի բանաստեղծը, մտաւորականը այլեւ` անոր դէմ մահավճիռ արձակեց, կապանքներու տակ պահեց, ցմահ բանտարկութեան դատապարտեց: Նազիմ Հիքմէթ միայն 1950- ին տեսաւ ազատութեան լոյսը: Այսօր, Հիքմէթի հետեւորդ Ռակիպ Զարաքօլուները կը մնան արգելանոցներու շղթաներուն տակ: Մտաւորականութեան եւ լրագրողներու ձերբակալութիւնները, խոշտանգումները, Հրանդ Տինքի դատավարութեան կամայական ձգձգումները կþապացուցեն, թէ Թուրքիա կը մնայ ազատութիւներու բանտ: Ին՞չ կþակնկալուի պետութենէ մը, ուր Հիթլէրի բարեխնամութեամբ Թալեաթի նման արիւնարբու հրէշի մը աճիւնները ստանալով, ազգային հերոսի կոչում շնորհեց անոր: Եւ մարդկային ինչպիսի հեգնանք, երբ Աթաթիւրքի տարելիցին առիթով, բազմութեան առջեւ արտասանած իր խօսքին մէջ, Հիթլէրի նման դահճապետ մը, յոխորտաքին ոճով ըսաւ. ՙԱթաթիւրք երկու արժանի ուսանողներ ունեցաւ` Մուսոլոնին եւ Ես՚:
Թուրքիոյ վարչապետը դատաւորի պատմուճան զգենած կեցուածքներ կþարտայայտէ շրջանային զարգացումներու վերաբերեալ: Փափաքելի պիտի ըլլար, որ բարոյականութեան մասին խօսող վերջին անձը ըլլար ան եւ ընդունէր իր տխուր անցեալը:
Թուրքիա 2012- ն թեւակոխեց աւելի խորացնելով քիւրտ ժողովուրդին հետ լարուածութիւնը: Թրքական կործանիչներ սպաննեցին 35 քիւրտ անմեղ քաղաքացիներ: Անկախ ոճիրին ստեղծած մագլցումէն, թրքական մամուլը բացայայտեց, թէ անհամատեղելի մակարդակներու հասած է ապահովական կառոյցներուն միջեւ լարուածութիւնը: Մամուլին համաձայն, գաղտնի սպասարկութիւնը`ՄԻԹ սխալ տեղեկութիւն փոխանցած է բանակի հրամանատարութեան: Սակայն ինչպէ՞ս կը պատահի, որ թրքական օդուժը ռմբակոծէր անմեղ քաղաքացիներ: Ըսողներ կան, որ իշխող Արդարութիւն եւ Բարգաւաճում կուսակցութիւնը մեծ թիւով թշնամիներ ունի բանակի հրամանատարութեան մէջ: Բանակի հրամանատարութիւնը կը մերժէ իր քայլերը քաղաքային իշխանութեան հետ համատեղ համադրելու իշխող կուսակցութեան որոշումը: Հակառակ ներքին բեմի վրայ տիրող անհամաձայնութիւններուն, ոչ ոք կþարդարացնէ անմեղ քաղաքացիներու դէմ արշաւը: Թրքական կառավարութենէն կը պահանջուի անմիջական եւ թափանցիկ հետաքննութիւն մը այս ուղղութեամբ:
Թուրքիոյ ընդդիմադիր կուսակցութիւններէն մէկուն ղեկավարը Քեմալ Քիլիճտարօղլու անցնող Կիրակի օր մեծ բանտի մը նմանցուց երկիրը: Այս վկայութիւնը բարեբախտաբար Թուրքիոյ քաղաքական կեանքին մէջ շաղուած անձնաւորութեան մը տպաւորութիւնն է: Մեկնաբանութիւն կատարելու անհրաժեշտութիւն չենք զգար£
ԱՀԱՐՈՆ ՇԽՐՏԸՄԵԱՆ
www.araraddailynews.com

Կարդացէք նաև

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Facebook Iconfacebook like buttonTwitter Icontwitter follow button