«Կիլիկիոյ Հայերը՝ Բնաշխարհ, Յիշողութիւն եւ Ինքնութիւն». Presses USJ

0
172

Պէյրութի ֆրանսական համալսարանի (Université Saint-Joseph) հրատարակչատունը լոյս ընծայեց «Կիլիկիոյ հայերը՝ բնաշխարհ, յիշողութիւն եւ ինքնութիւն (Les Arméniens de Cilicie: Habitat, mémoire et identité)» խորագրով գիրք-ալպոմը։

Ֆրանսերէն լեզուով` մօտ տասը գիտական յօդուածէ եւ 100-է աւելի հին լուսանկարներ ընդգրկող գիրքը փորձ մըն է վերականգնելու Կիլիկիոյ մէջ հայկական դարաւոր եւ կորսուած կեանքի մը զանազան երեսները։ Հաւաքական այս աշխատանքին հեղինակներն են՝ Միհրան Մինասեան, Միշել Փապուճեան, Ռեմոն Յարութիւն Գէորգեան, Լեւոն Նորտիկեան եւ Վահէ Թաշճեան։

Վերջին տաս տարիներուն ընթացքին հայկական թեմայով երրորդ հրատարակութիւնն է, որ լոյս կը տեսնէ Ֆրանսական համալսարանի հրատարակչատունէն։ Նախապէս լոյս տեսած գիրք-ալպոմներն են՝ «Les Arméniens: La quête d’un refuge, 1917-1939», եւ Vartan Dérounian, «Mémoire arménienne: Photographies du camp de réfugiés d’Alep, 1922-1936»։

Կիլիկիոյ մասին այս նոր հրատարակութեան մէջ տեղ գտած յօդուածները բազմաբնոյթ են։ Միհրան Մինասեան կը ներկայացնէ Կիլիկիոյ հայ լուսանկարիչներու ցանկը։ Իւրաքանչիւր անունի կողքին կան նաեւ կենսագրական տեղեկութիւններ, որոնք շատ աւելի սպառիչ են Այնթապի լուսանկարիչներու պարագային։ Այս գրութեան ճամբով կարելի է տեսնել, թէ որքան տարածուած էր այս արհեստը հայերուն մօտ եւ որքան հարուստ եղած է հայ լուսանկարիչներու ձգած լուսապատկերային ժառանգութիւնը։

Լեւոն Նորտիկեան, հնագիտական պրպտումներու եւ վկայագրութիւններու ճամբով, վերականգնած է Սիսի կաթողիկոսարանի Ս. Սոֆիա տաճարին յատակագիծը։ Վահէ Թաշճեան իր առաջին յօդուածին մէջ վերլուծումի կ՚ենթարկէ Կիլիկիոյ հայաբնակ զանազան վայրերու մասին լոյս տեսած յուշամատեանները։ Ասոնք հայկական Սփիւռքին մէջ ընդհանրապէս հայրենակցական միութիւններու կողմէ լոյս տեսած գիրքեր են, որոնցմէ իւրաքանչիւրը կ՚անդրադառնայ տուեալ վայրին տեղական պատմութեան, սովորութիւններուն, կենցաղին, աշխարհագրութեան, եւ այլն։ Իր երկրորդ յօդուածին մէջ Թաշճեան վեր կ՚առնէ Կիլիկիոյ հայուն իւրայատուկ տիպարը։ Հեղինակը դիտել կու տայ, որ կիլիկեցի հայը իր թրքախօսութեան եւ իւրայատուկ կենցաղին պատճառով յաճախ պախարակուած է Պոլսոյ հայկական վերնախաւին, իսկ հետագային ալ Սուրիոյ ու Լիբանանի հայ ազգային մարմիններուն կողմէ։

Ռեմոն Յարութիւն Գէորգեանի առաջին գրութիւնը կը վերաբերի Կիլիկիոյ տարածքէն ներս հայերու բնակչային բաժանումին։ Քաղաք առ քաղաք, գիւղ առ գիւղ ան ընդհանուր պատկերը կու տայ հայկական այս խիտ բնակչութեան։ Նոյն հեղինակին երկրորդ յօդուածը կը վերաբերի Կիլիկիայէն ներս գործող հայկական դպրոցական ցանցին, որ 19-րդ դարու վերջաւորութենէն մեծ զարգացում ապրած էր եւ հետզհետէ աւելի կը տարածուէր, մինչեւ 1915 թուականը։

Վերջապէս Միշել Փապուճեան իր յօդուածին մէջ ամփոփ գիծերով կու տայ վերջին դարերու Զէյթունի հայոց պատմութիւնն ու կ՚անդրադառնայ կենցաղային տեղական զանազան յատկանիշներու։

Նոյն այս առօրեայ կեանքը խորհրդանշող պատկերներ են գիրքին մէջ տեղ գտած մեծ թիւով լուսանկարները։ Անոնց ճամբով նոր փայլք ու իմաստ կ՚առնէ այս տարածքէն ներս հայերու դարաւոր ներկայութիւնը։ Պատկերներուն ճոխութիւնն ու այլազանութիւնը վկաներն են կեանքի մը, որ խորապէս կապուած էր երկրին՝ հայրենի գիւղին ու քաղաքին։ Լուսանկարներուն ընդմէջէն հայը կ՚երեւի իբրեւ անբաժանելի եւ հարազատ տարրը տեղական բնաշխարհին։ Գիրքին հեղինակները փորձած են իրենց աշխատանքին առանցքը դարձնել կիլիկեցի հայուն կեանքը, իր բնակած գիւղին ու քաղաքին մէջ առնուած անոր անձնական լուսանկարները։ Թերեւս այս ճամբով աւելի ուժգին կնրայ հնչել անոր մահը, անոր կորուստը, որ ինչպէս գիրքին նախաբանին մէջ գրուած է՝ տեղի ունեցաւ տեղի հայութեան բռնագաղթով։

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here