Ես Հերոսներու Հետ Ապրեցայ, Լալու Ժամանակ Չունեցայ. Ցեղասպանութեան Մասին Պատմող “Շշուկներու Մատեան”-ը Կը Շարունակէ Յաղթարշաւը

0
151

“Մենք կը տարբերինք ոչ թէ անով, ինչ որ ենք, այլ այն մեռեալներով, որոնց վրայ ամէն մէկս կ’ողբայ”. ասիկա Վարուժան Ոսկանեանի մեծ հօր խօսքերն են եւ անոր` լայն տարածում գտած “Շշուկներու մատեան”-ը գիրքի նախաբանը: Այս մասին կը հաղորդէ Armenpress.am-ը` զրուցելով Վարուժան Ոսկանեանի հետ:

Մարդկութիւնը պէտք է ոչ միայն իմանայ, ծանօթանայ հայ ժողովուրդի տանջանքներուն, այլեւ պէտք է յարգէ մեր տանջանքները: Գիրքին հեղինակը վստահ է` հայ ժողովուրդի յիշողութիւնները անցեալի մէջ չեն, անոնք մեզ հետ կ’ապրին: “Մեր մեռեալները կ’ապրին մեզ հետ` մանաւանդ, որ շատերը գերեզման ալ չունեցան: Մեզի համար անցեալը մոռնալու բան չէ, անիկա ներկայ է, իսկ մոռնալը կը դառնայ անձնասպանութիւն”,- ըսած է գիրքի հեղինակ, ռումանիոյ հայոց միութեան նախագահ Վարուժան Ոսկանեան:

Հեղինակը նշած է, թէ գիրքը գրած է ոչ թէ որոշ ժամանակահատուածի մը ընթացքին, այլ իր ամբողջ կեանքին ընթացքին: “Այս պատմութիւնները ես իմացայ դեռ մանուկ հասակէս եւ հետս կը տանէի մինչեւ այն օրը, երբ որոշեցի, որ անոնք պէտք է իրենց առանձին կեանքը ունենան ու ապրին առանձ ինծի: Պատմելը դարձաւ անհրաժեշտութիւն ու պարտականութիւն, քանի որ կան դէպքեր, որոնց մասին ամբողջ աշխարհը չէր իմանար, եթէ չըլլար այս գիրքը”,- ընդգծած է Վարուժան Ոսկանեան` իբրեւ ապացոյց յիշելով պատմութիւն մը: Երբ գիրքը ներկայացուցած է Արժանթինի մէջ` Խորխէ Լուիս Պորխեսի անուան գրադարանին մէջ, հանդիսութեան աւարտին ծերունի մը սկսած է լալ: Ան ոտքի կանգնած ու պատմած է, որ իր հայրը մահացած է Սիպիրի մէջ աքսորի ժամանակ եւ ամբողջ կեանքին ընթացքին ինքը կարծած է, որ որեւէ մէկը հօր մահուան մասին տեղեկութիւն չի կրնար տալ: «Ասիկա անձնական հարց էր, ես պէտք է փրկէի այս ամէնը: Ես մահէն երբեք չեմ վախցած, սակայն երբ սկսայ գրել զայն, վախցայ, որ պէտք է մահանամ գիրքը չաւարտած: Ես պէտք է ազատէի այս յիշողութիւնները ինձմէ: Այս է առաջին նպատակը, որ գրուեցաւ գիրքը»,- պատմած է Վարուժան Ոսկանեան` խորհուրդ տալով երբեք չթերագնահատել մշակոյթի ուժը, քանի որ անիկա յաճախ աւելի կարեւոր կը դառնայ, աւելի ազդեցիկ, քան այն, ինչ կը պատկերեն պատմութեան դասագիրքերուն մէջ:

Գիրքին մէջ ներկայացուած են 20-րդ դարու գրեթէ բոլոր կարեւոր դէպքերը: Անիկա կը սկսի 1890-ականներէն, երբ կը ծնին գիրքին երկու գլխաւոր հերոսները` հեղինակի մեծ հայրը` Կարապետ Ոսկանեան, եւ միւս հերոսը` Միսաք Թոռլաքեանը, որ «Նեմեսիս» խումբի անդամ եղած է: Հերոսները կը ներկայացնէին հայ ժողովուրդի ճակատագրին հետ կապուած երկու տարբեր դիրքորոշում: Մեծ հայրը կը մտածէր, որ պէտք է ներողամիտ ըլլալ եւ վէրքերը բուժելու համար պէտք չէ դարձեալ արիւն թափել: Իսկ Միսաք Թոռլաքեան կը մտածէր, որ արեան պարտք ունինք, որ միայն կարելի է արիւնով վճարել:

«Ես չեմ ըսեր, որ մեծ հօրս կամ Թոռլաքեանի տեսակէտը աւելի լաւ էր: Ես կը կարծեմ, որ մշակոյթը պէտք չէ եզրակացութիւն տայ, ատիկա ընթերցողին գործն է»,- ըսած է  Վարուժան Ոսկանեան: 1915-ին հեղինակի ընտանիքը եղած է Թուրքիոյ մէջ: Ամենաշատ տանջուածը եղած է մօր հօր` Սեդրակ Մելիքեանի ընտանիքը, որ կ’ապրէր Կարնոյ մօտ եւ անոնց ողջ` բացի Սեդրակ Մելիքեանէն ու իր փոքր քրոջմէ`  ընտանիքը զոհ դարձած է թրքական ջարդին: Գիրքը չէ հիմնուած միայն մարդկային յիշողութիւններու վրայ, այլ գործածուած են գիտական փաստաթուղթեր, վկայականներ: Ամէն մէկ տողի համար վկայական կայ կամ վերապրող, որ պատմած է: «Ես չեմ փորձած իրականութիւնը փոխել, որ ընթերցողի վրայ աւելի ազդեցիկ ըլլայ: Իրականութիւնը այնքան ազդեցիկ ու անխիղճ է, ցաւալի, որ իմաստ չունի աւելցնել»,- նշած է հեղինակը:

Անդրադառնալով խորագիրին ընտրութեան` «Շշուկներու մատեան», հեղինակը բացատրած է անոր այլաբանութիւնը. «Երբ քահանայի մօտ կ’երթաս, չես գոռար. այնտեղ դուն անկեղծ ես, այնտեղ ամենախորին զգացումներդ կը խոստովանիս: Այսինքն` շշուկ կը նշանակէ անկեղծութիւն, ամենախորին եւ իրական, էական միջուկ: Շշուկ կը նշանակէ, որ սրտերը մօտ են: Երբ հեռու են սրտերը, կը գոռանք, երբ մօտ են` շշուկը բաւարար է: Սէր, անկեղծութիւն, քնքշութիւն, ինչպէս նաեւ ուրիշի տանջանքները հասկնալու խորհդրանիշ»,- ըսած է ան` շեշտելով, որ ամէն ժամանակ իր շշուկներու մատեանը ունի. որ պէտք է պատմել: Շատերը ըսած են, որ կարդալու ընթացքին սկսած են լալ, սակայն հեղինակը գրելու ժամանակ չէ լացած: «Ես ե’ւ հեղինակ էի, ե’ւ մասնակից, ես հերոսներու հետ ապրեցայ, լալու ժամանակ չունեցայ»,- պատմած է հեղինակը` յիշելով, որ ամենածանր վիճակներու մէջ հայերը ոչ թէ լացած են, այլ այդ ցաւը արտայայտած են աղեկտուր ձայնի միջոցով:

Վարուժան Ոսկանեանը ռումանոյ գրողներու միութեան նախագահի առաջին տեղակալն է, ծերակուտական: Ռումաներէնով գրուած գիրքը արդէն թարգմանուած է հայերէն, իտալերէն, սպաներէն, եբրայերէն, իսկ յաջորդ տարի անիկա պիտի ներկայացուի նաեւ ֆրանսերէնով, գերմաներէնով, շուէտերէնով, պուլկարերէնով, ապագային նաեւ` ռուսերէնով, արաբերէնով: «Թրքերէն եւս պէտք է ըլլայ, սակայն մինչ այդ պէտք է ըլլայ գիրքի անգլերէն թարգմանութիւնը, որպէսզի հրատարակիչը ծանօթանայ»,- ըսած է Վարուժան Ոսկանեան:

Վէպը ճանչցուած է Ռումանիոյ լաւագոյն գրական ստեղծագործութիւն, ստացած Ռումանիոյ ակադեմիայի գրական գլխաւոր մրցանակը: Քոլումպիայի մէջ մտած է ամենաշատ վաճառուող գիրքերու լաւագոյն հնգեակին մէջ: Անիկա ներկայացուած է գիրքի միջազգային շարք մը տօնավաճառներու մէջ, արժանացած եւրոպական գրական աշխարհի, մամուլի եւ ընթերցողներու ուշադրութեան, որոնց գնահատմամբ` գիրքը ժամանակակից եւրոպական գրական երեւոյթներէն է:

    • Facebook
    • Twitter
    • Delicious
    • LinkedIn
    • StumbleUpon
    • Add to favorites
    • Email
  • RSS

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here