ԼԻԲԱՆԱՆ ԽՐԱԾ ԸՆՏՐԱԿԱՆ ՕՐԻՆԱԳԻԾԵՐՈՒ ՍԱԿԱՐԱՆԻՆ ՄԷՋ

0
175

 Լիբանանի  քաղաքական հոսանքներու մեծամասնութիւնը լծուած է ընտրական նոր օրինագիծի մը  փնտռտուքին:

Ընտրական օրինագիծերը ուսումնասիրող  խորհրդարանական  ենթայանձնախումբին  մեծամասնութեան մօտ առ այսօր,  կը բացակայի լրջութիւն եւ  ազգային պատասխանատուութեան  գիտակցութիւն: Ուրիշներ կը մասնակցին, պարզապէս  մերժելու  ներկայացուած  նախագիծերը՝ իրենց անտեղի ու միտումնաւոր  վէճերով  կը  փորձեն   երկիրը  մխրճել  քաղաքական ու  ապահովական  նոր  տագնապներու գիրկը:

   Ընտրական օրինագիծ որդեգրելու լիազօրուած  խորհրդարանական ենթայանձնախումբի նիստերուն մասնակիցները կ’անտեսեն այն իրողութիւնը, որ գոյութիւն  չունի  բոլոր   հատուածները  գոհացնող օրինագիծ,  հետեւաբար անհրաժեշտ է   հասկացողութեան եզրեր գտնել եւ փոխադարձ  վստահութիւն  ներշնել, որպէսզի  դիւրանայ   լուծումը  եւ ի վերջոյ  մշակուի  մեծամասնութեան պատկերացումը  արտայայտող  օրինագիծ:  

Առ այսօր  քննարկումները կը կեդրոնանան  հիմնական  երեք  օրինագիծերու վրայ.  կառավարութեան   առաջադրած համեմատական դրութեան վրայ յենած  օրինագիծը, Ուղղափառ Հանդիպումէն  բխած օրինագիծը եւ  երկիրը   50 ընտրակեդրոններու բաժնելու առաջարկը:  Լիբանանի  քրիստոնեայ   հոսանքներուն մեծամասնութեան  կարծիքով , Ուղղափառ  Հանդիպումէն  բխած օրինագիծը կ’երաշխաւորէ  խորհրդարանէն  ներս  իսլամներուն հաւասար՝  64  ներկայացուցիչ ունենալու եւ  իրենց  թեկնածուները ազատօրէն առաջադրելու իրաւասութիւն:  Լիբանանեան Ուժեր, Փաղանգաւոր եւ Մարատա կուսակցութիւնները, ինչպէս նաեւ Ազգային Ազատ Հոսանքը    կը մերժեն քրիստոնեայ երեսփոխանները այլ համայնքներու քուէներով   ընտրելու  երեւոյթը: Անոնք,  Ուղղափառ Հանդիպումէն  բխած  օրինագիծին մէջ կը  տեսնեն  իրենց մտահոգութիւններուն  լուծումը: Քաղաքական եւ  ընտրական  զինակցութիւններ պահպանելով   հանդերձ, իւրաքանչիւր հաւաքականութիւն ազատ պիտի  ըլլայ   առաջադրելու  իր  սեփական թեկնածուն, որուն  յաջողութեան երաշխիքը պիտի  որոշէ  քուէատուփը: Մէկ խօսքով, քուէատուփը պիտի  քշդէ  իւրաքանչիւր  հոսանքի իսկական դիրքն ու  կշիռը:  Քրիստոնեաները համոզուած են, որ  այս սկզբունքը սկսած է  խախտիլ  վերջին տարիներուն: Այնքան ժամանակ, որ  Լիբանան  չի  ձերբազատիր համայնքային  դրուածքէն,  քրիստոնեայ  քաղաքական  ուժերու մեծամասնութիւնը  Ուղղափառ   Հանդիպումի օրինագիծին մէջ կը տեսնէ  իր  իրաւունքներուն  պաշտպանութիւնը:  Ճիշդ այս տրամաբանութեամբ,  Ուղղափառ  Հանդիպումէն  բխած  օրինագիծը   լայն ընդունելութիւն գտած է  Մարտ 8-ի եւ  14-ի  հետեւորդ   քրիստոնէական  հատուածներու  մեծամասնութեան մօտ : Անոնք միաժամանակ   զուտ  լիբանանեան  արտայայտութիւն կը  նկատեն այս օրինագիծը, այնքան ժամանակ, որ  երկիրը կը մնայ  իր ներկայի համայնքային  դրուածքով:

  Ուղղափառ  Հանդիպումէն բխած օրինագիծը կը  բախի   հանրապետութեան նախագահին, Մուսթաքպալ  հոսանքի եւ  Ուալիտ Ճոմպլաթի կտրական   ընդդիմութեան:

  Սեղանի վրայ առաջադրուած  երեք օրինագիծերուն  ճակատագիրը   կը մնայ անորոշ:  Ազգային Ազատ Հոսանքը կը պահանջէ առանց ժամավաճառ  ըլլալու հաստատել Ուղղափառ Հանդիպումէն  բխած օրինագիծը:  Փաղանգաւոր, Մարատա  եւ Լիբանանեան Ուժեր կուսակցութիւնները նոյնպէս: Անոնք  կը պահանջեն վերջ դնել 1960-ի ընտրական օրինագիծին:   Քաղաքական իմաստով, հրաժարիլ  1960-ի օրինագիծէն կը  նշանակէ  հարուած հասցնել Մարտ  14-ի ուժերուն պատկանող  որոշ  հատուածի մը  եւ  Ուալիտ Ճոմպլաթին:

Ուղղափառ Հանդիպումի  օրինագիծին  հանդէպ Ուալիտ Ճոմպլաթի  ընդդիմութիւնը հասկնալի է: Այդ օրինագիծը պիտի գայ լուսանցքայնացնելու  կամ առաւելագոյն պարագային՝   չափաւորելու քաղաքական  բեմին վրայ անոր  դերակատարութիւնը:

 Մուսթաքպալ հոսանքին  կարծիքով , Ուղղափառ  Հանդիպումի  եւ  համեմատական դրութեամբ  օրինագիծերը պիտի   հարուածեն  համակեցութեան եւ բաժնեկցութեան  վրայ գոյառող  Լիբանանը:  

 Ընտրական այս խառնարանէն դուրս  գալու  ակնկալութեամբ,  լուսարձակները արդարացիօրէն   կեդրոնացած են  հանրապետութեան նախագահին ուղղութեամբ:  Նախագահ Սըլէյման ինչպէ՞ս պիտի հակադարձէ  Ուղղափառ  Հանդիպումէն  բխած օրինագիծին: Նախագահը իր կողքին ունի   Մուսթաքպալ  հոսանքը,  Ուալիտ Ճոմպլաթը,  ուղղափառ համայնքը  ներկայացնող դէմքեր, օրէնսգէտներ:  Նախագահ Սըլէյմանի  կարծիքով  ընտրական որեւէ օրինագիծ պայման է, որ  վայելէ  սահմանադրութեան զօրակցութիւնը : Ուղափառ  Հանդիպումէն բխած օրինագիծը  կը  վայելէ   մարոնի   քաղաքական   հոսանքներու մեծամասնութեան  հաւանութիւնը, առաւել եւս գարտինալ  Ռայիի  օրհնութիւնը:   Կ’արժէ  նաեւ նշել , որ այս օրինագիծը  յայտնապէս պղտորեց  հանրապետութեան նախագահին եւ  գարտինալին միջեւ սերտ  գործակցութիւնը:   Նախագահ Սըլէյման դիտաւորութիւն մը կը տեսնէ, Ուղղափառ  Հանդիպումի  օրինագիծին  շուրջ ստեղծուած  դրական  մթնոլորտին մասին  զինք  նախապէս  իրազեկ չպահելու գարտինալին մօտեցումներուն մէջ: 

 Նախագահը ունի այլ ընդդիմախօսներ:  Մարտ 8-ը ներկայացնող  կարգ մը հոսանքներ   հանրապետութեան նախագահը կ’ամբաստանեն, որ  Ուալիտ Ճոմպլաթին եւ  Մուսթաքպալ հոսանքին ապաւինելով , ան ծածուկ  կերպով  կը  փորձէ  պահպանել 1960-ի օրինագիծը: Իսկ  1960-ի  ընտրական օրինագիծը պահպանել, կը նշանակէ  դիւրացնել  նախագահին վերընտրութիւնը, մինչդեռ Ուղղափառ  Հանդիպումէն  բխած օրինագիծը  կրնայ   հարուածել  անոր  փափայայած  յոյսերը:  Մարտ  14- ը ներկայացնող կարգ մը հոսանքներ նոյնպէս կ’ամբաստանեն  հանրապետութեան նախագահը՝  իսկական ծրագիրները  քօղարկելու  դիտաւորութեամբ: Անոնք   համոզուած են,  որ օրէնսդրութեան եւ սահմանադրութեան կառչելու պատրուակով,  նախագահը  թաքուն կը պահէ իր իսկական  նպատակները:  Անոնք  հետեւեալ հարցումը կ’ուղղեն հանրապետութեան նախագահին.« եթէ  Ուղղափառ  Հանդիպումէն  բխած  օրինագիծը ապօրէն է եւ  չի համապատասխաներ Թայէֆի համաձայնագրի  ոգիին, որքանո՞վ սահմանադրական է 1960-ի օրինագիծը, ապա՝  հանրապետութեան նախագահը  ինչո՞ւ սահմանադրութիւնը պահպանելու  ցանկութիւն  չդրսեւորեց  2009-ի ընտրութիւներուն, երբ   խնդրոյ առարկան  1960-ի  օրինագիծն էր»:

     Հանրապետութեան նախագահին  մօտիկ աղբիւրներ  հետեւեալ   կէտերուն  մէջ կը պաշտպանեն անոր տեսակէտները.  Ուղղափառ  Հանդիպումի օրինագիծը մերժելու Սըլէյմանի  մերժումը   չէ ուղղուած Ազգային  Ազատ Հոսանքի  պետ Միշէլ Աունի դէմ:  Նախագահին կարծիքով,  Ուղղափառ Հանդիպումէն բխած  օրինագիծը  տակաւ պիտի  խորացնէ երկրին մէջ տիրող  հատուածականութիւնը:  Երկրորդ՝  Ուղղափառ  Հանդիպումի   օրինագիծը հակասութիւն կը ստեղծէ  սահմանադրութեան հետ, ուր յստակօրէն   շեշտուած է, թէ սահմանադրութիւնը կը մերժէ  համակեցութիւնը հարուածող  եւ հակասող երեւոյթները:  Երրորդ՝   կառավարութիւնը կ’ակնկալէ, որ  իր  ներկայացուցած  օրինագիծը արժանանայ   քաղաքական  հոսանքներուն  հաւանութեան:  Չորրորդ՝ հանրապետութեան  նախագահը  միայն  Սահմանադրական Խորհուրդին հաւանութիւնը ստացող   օրինագիծին պիտի տայ կանաչ լոյս, իսկ խորհրդարանէն առաջադրուած  որեւէ օրինագիծ պիտի  փոխանցուի  Սահմանադրական Խորհուրդին:  Փաստօրէն Սահմանադրական Խորհուրդին մեծ դերակատարութիւն վերապահուած է  ընտրական որեւէ  օրինագիծի  առնչութեամբ: Հինգերորդ՝   որեւէ նոր  օրինագիծի բացառութեան պարագային, ընտրութիւնները պիտի կայանան  գործող, այսինքն՝  1960-ի օրինագիծին   համաձայն: Նախագահ Սըլէյման  յայտարարեց  թէ  յոռեգոյն պահուն,  1960- ի օրինագիծով  ընտրութիւններ   կատարելէ  անմիջապէս ետք,   ընտրական նոր օրինագիծ  մշակելու պիտի   հրաւիրէ նորընտիր խորհրդարանը,  իսկ  նորընտիր խորհրդարանին կեանքը  պիտի  ըլլայ կարճ:  

Ո՞վ կրնայ երաշխաւորել որ  նորընտիր խորհրդարանի անդամները պատրաստ պիտի  ըլլան անմիջապէս զիջելու իրենց աթոռները,  ո՞վ  կրնայ երաշխաւորել, որ  նորընտիր   խորհրդարանը այնքան մը համեստ   պիտի ըլլայ՝ անմիջապէս  մշակելու նոր  օրինագիծ եւ կազմակերպելու  նոր ընտրութիւններ…:  Ու՞ր պահուած է այդ կախարդական գաւազանը, ուր  Էսփերանթօն դարձած է  մեր քաղաքական   հոսանքներուն  մայրենին….:

 Այս խառնիճաղանճ  մթնոլորտին մէջ  ին՞չ կ’ակնկալուի  լիբանանահայ համայնքէն:  Հայ համայնքը  ինք պիտի  ճշդէ իր  թեկնածուները:  Լիբանանահայութիւնը  նախանձախնդիր պարտի  ըլլալ  ընտրական այն  օրինագիծին  պաշտպանութեան, որ  ներկայացուցչութեան լաւագոյն կարելիութիւնը  կը ստեղծէ  իր զաւակներուն առջեւ եւ կ’երաշխաւորէ  իր  ներկայացուցիչները ազատօրէն  առաջադրելու իրաւասութիւն:  Հարիւր եւ աւելի  տարիներու  հարուստ  փորձ ունեցող   մեր  կուսակցութիւններուն կը մնայ    դրսեւորել ինքնուրոյնութիւն եւ սեփական արեւելումներուն հարազատ մնալու խիզախութիւն: Նշանակումներու տեսքով  ընտրութիւններու  միջնադարեան   մշակոյթը   անհրաժեշտ է դուրս  վանել  լիբանանահայ քաղաքական մտքէն:

Ահարոն Շխրտըմեան:

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here