ԻՆՉՈ՞Ւ ՍԱՄԱԹԻՈՅ ՀԱՅԵՐՈՒՆ ՎՐԱՅ ԿԸ ՅԱՐՁԱԿԻՆ ԹՈՒՐՔԵՐԸ

0
195

Վարչապետ Ռեճէպ Թայիփ Էրտողան  իր  հրապարակային  ելոյթներուն ընթացքին  շատ  յաճախ կը  սիրէ  կրկնել 13-րդ դարու  թուրք  բանաստեղծ Եունուս  Էմրէի մէկ արտայայտութիւնը.« Կը սիրեմ  Արարչութիւնը,  Արարչագործին պատճառով»:  Էմրէի  այս   նշանաւոր արտայայտութիւնը ուղղուած է Աստուծոյ:  Ան կը խտացնէ Աստուծոյ հանդէպ    բանաստեղծին սէրը:  Թուրքիոյ  վարչապետը մեծամտաբար  Էմրէի  ասոյթը  կը մէջբերէ,  հանրային կարծիքին համոզելու, թէ  որքա՜ն հանդուրժողութիւն կը ցուցաբերէ անոր գլխաւորած կառավարութիւնը,  երկրին մէջ ապրող  փոքրամասնութիւններուն  հանդէպ:

 Էրտողան միաժամանակ կը փորձէ  համոզել, թէ հանդուրժողութիւնը իմաստասիրական  խորք ունի իսլամներու մօտ  եւ ինք  ժառանգորդն է այդ  վարդապետութեան:

Իսլամական հանդուրժողութեան մասին վարչապետին հիւսած առասպելները  կը թուի, թէ  մեծ ազդեցութիւն  չեն գործեր   թուրք  ժողովուրդի որոշ խաւերու  վրայ: Նոյնիսկ երկրին  ամենաքաղաքակիրթ կեդրոնը  նկատուող   բազմազգ քաղաք Իսթանպուլի մէջ:  2013 թուականի առաջին ամիսներուն, Իսթանպուլի  Սամաթիա արուարձանը դարձաւ  տարեց հայ կանանց դէմ յարձակումի  թատերաբեմ: Մեծ  Եղեռնի հարիւրամեակէն  ընդամէնը երկու տարի առաջ, յարձակումներ  տեղի կ’ունենան անպաշտպան հայ բնակիչներու դէմ, վերարթնցնելով  թուրք  ազգայնամոլութեան  ձեռամբ փոքրամասնութիւններուն ապրած զարհուրելի յուշերը:

Սամաթիոյ  հայերուն դէմ յարձակումները սկսան անցնող տարուան Դեկտեմբերին, երբ  խորհրդաւոր պայմաններու տակ, 87-ամեայ  հայ   կին մը  բրածեծի ենթարկուեցաւ սեփական  բնակարանին մէջ, կորսնցնելով իր տեսողութիւնը: 28 Դեկտեմբերին, Մարիցա  Քուչուք անունով     84-ամեայ   հայ կին մը  դաշունահարուեցաւ:

 Յարձակումները առ այսօր   կը կատարուին  խորհրդաւոր պայմաններու տակ եւ տարեց,   մենակեաց,  նիւթապէս  համեստ  կանանց դէմ:  Սակայն ինչո՞ւ միայն Սամաթիոյ մէջ:

Բոլորին  ծանօթ է, որ  Իսթանպուլի տարբեր  արուարձաններուն մէջ  հայութիւնը կը ներկայացնէ պատկառելի  թիւ,  յատկապէս՝  Աթաթիւրքի  անուան օդակայանին մօտակայ  Պաքիրքէոյ ,  Եշիլքէոյ  շրջաններուն մէջ,   ինչպէս նաեւ  Պանկալթիի եւ  Քուրթուլուշի շրջանները՝ Իսթանպուլի  եւրոպական հատուածին մէջ:  Սամաթիա  իր իւրայատկութիւններով  յայտնապէս  կը տարբերի հայաշատ  մնացեալ  շրջաններէն:

  Մինչեւ  Իսթանպուլի  բռնագրաւումը՝   1453,  Արեւելեան  Հռոմէական  Կայսրութեան մայրաքաղաքը կը կոչուէր  Կոստանդնուլպոլիս:  Այդ ժամանակաշրջանին հայերը  ներկայութիւն չէին  կազմեր Կոստանդլուպոլսոյ մէջ:  1461-ին,  Մեհմէտ  Նուաճող  սուլթանը Անատոլիայէն  հայեր   տեղափոխեց  Իսթանպուլ, մեծամասնութեամբ՝  Մարմարայի ծովեզերքը գտնուող Պուրսայի  եւ  Սամաթիոյ շրջանները: Այս երկու քաղաքներուն մէջ սկսած է բոյն դնել  ու կազմաւորուիլ հայ համայնքը:  Հայ  համայնքի առաջնորդարանը կառուցուած է  այս երկու  շրջաններուն մօտակայ տարածութեան մը մէջ, անոնց   տալով  որոշակի  կշիռ եւ հեղինակութիւն:

 Սամաթիա կը խորհրդանշէ  Իսթանպուլի մէջ ձեւաւորուած հայ համայնքին  նախապարիսպը:  Համայնք, որուն երկու միլիոն   բնակչութիւնը  20-րդ դարու սկիզբը  Մեծ Եղեռնին հետեւանքով  այսօր հազիւ կը հաշուէ   60 հազար:  Թրքահայութեան մեծամասնութիւնը  այսօր մկ’ապրի  Իսթանպուլի արուարձաններուն մէջ:  Սամաթիա  նաեւ ծանօթ է իբրեւ  նիւթապէս  ամենահամեստ հայերու  շրջանը, ուր  յատկապէս կ’ապրին տարեցներ:  Մեկնելով  իրենց անձուկ  պայմաններէն, տարեց  կիները զիրար կապող միակ յայտարարը  եկեղեցի յաճախելու անոնց աւանդութիւնն է:  Յարձակումներուն մեծամասնութիւնը պատահած են , զոհերուն  եկեղեցիէն տուն վերադառնալու միջոցին:

 Այս իրողութիւնները կու գան ապացուցելու, որ յանցագործները  մօտէն կը  հետեւէին  զոհերուն  քայափոխերուն:  Առաւել եւս, երեք դիմակաւոր անձերու կողմէ 6 Յունուարին  հայ կնոջ մը դէմ կատարուած յարձակումը  ապացուցեց, թէ   գործողութիւնները  կը կրէին ընդյատակեայ   կազմակերպութեան մը ստորագրութիւնը: Անոնք   հիմնապէս   ջրեցին Սամաթիոյ յարձակումները   մասնակի դէպքեր  ըլլալու վարկածը:    

  Թրքական իշխանութիւնը   նմանօրինակ կեցուածքներ արտայայտեց,  Հրանդ Տինքի եղերական  սպանութեան օրերուն:  Տինքի արիւնը տակաւին  թաց՝ Իսթանպուլի  ոստիկանութեան  նախագահը  յայտարարեց, թէ  ոճիրը  մասնակի  դէպքի մը հետեւանք էր…:  Այսօր՝ Թուրքիոյ ամենայարգուած  մտածողներէն  մէկուն  սպանութիւնը  վերածուած է  երկրին մէջ  յանուն ժողովրդավարութեան պայքարի խորհրդանիշ:  Տասնեակ հազարաւորներ իւրաքանչիւր տարուան  19 Յունուարին,  «Ակօս»  օրաթերթի խմբագրատան առջեւ կը  վերահաստատեն  Տինքի  սկզբունքները  շարունակելու իրենց ուխտը, ինչպէս նաեւ բացայայտելու անոր սպանութեան ետին   կեցող  յանցագործները:

  Տարօրինակ  զուգադիպութեամբ մը, Տինքի «Ակօս»ն էր, որ առաջին անգամ   հանրութեան ուշադրութեան յանձնեց Սամաթիոյ   մէջ  տեղի ունեցող յարձակումները:  83-ամեայ Սուլթան  Այքարի վրայ կատարուած  յարձակումէն ետք,  թրքական «Ռատիքալ» եւ  «Թարաֆ» օրաթերթերը  իրենց 22 Յունուարի համարներով    լուսարձակի տակ սկսան առնել Սամաթիոյ  միջադէպերը:  Իսկ «Միլլիյէթ»ը Սամաթիոյ հայերուն  հետ  ամենօրեայ դրութեամբ  հարցազրոյցներ  սկսաւ լոյս ընծայել իր  էջերուն մէջ:  Հեռատեսիլի տեսախցիկները  յատուկ  տեղեկութիւններ սկսան ափռել Սամաթիոյ հայութեան մասին:

  Թրքական մամուլը  մէկ կողմէ հանրութիւնը կը զգուշացնէ ազգայնամոլութեան զարթօնքէն, միւս կողմէ  կը  փորձէ համոզել, թէ Թուրքիա  փոխած է իր դիմագիծը…  այսօրուան  Թուրքիան անցեալի  Թուրքիան  չէ, այլեւս:  Ի պաշտպանութիւն Սամաթիոյ հայերուն, բողոքի  հաւաքներ եւ ցոյցեր տեղի կ’ունենան Իսթանպուլի մէջ: Ուշագրաւ  կարգախօսներ կը   բարձրանան՝ «Ձեռքերը վեր, մեր  հայ դրացիներէն»,  «Պիտի չարտօնենք մեր  եղբայրներուն դպչիլ», «Բոլորս հայ    ժողովուրդին հետ» , բայց  ամենայատկանշականը անկասկած  արմատականութիւնը դատապարտող ՝  «Ոչ ցեղապաշտութեան, Ոչ ազգայնամոլութեան»  պաստառները:

Ժողովրդային այս  պոռթկումնները  կու գան համոզելու, որ Հրանդ Տինքի սպանութիւնը անկիւնադարձային ազդեցութիւն գործած է թուրք  ժողովուրդին  ենթագիտակցութեան  վրայ: Անոր սպանութեան դատապարտումը՝  ազգայնամոլութեան   սպառնալիքին  դէմ թուրք հասարակութեան բողոքն է  յայտնապէս: «Բոլորս հայ ենք», «Բոլորս  Հրանդ»  կարգախօսները այսօր անգամ մը եւս կը  տեսնենք Սամաթիոյ  մէջ:

Սամաթիոյ հայ  բնակիչներուն վրայ  յարձակումները  կ’ապացուցեն, որ  ազգայնամոլութեան գաղափարախօսութիւնը   տակաւին  ողջ է Թուրքիոյ մէջ:  Սակայն բարեբախտութիւն  է տեսնել, որ ժողովուրդի  հոծ զանգուածներ կ’ընդդիմանան   անոր դէմ: Սա կը նշանակէ, թէ Հրանդ Տինքի  գաղափարները ծիլեր սկսած են արձակել  թուրք   հասարակութեան մէջ:

ԱՀԱՐՈՆ ՇԽՐՏԸՄԵԱՆ

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here