«ՍՓԻՒՌՔԻ ԳՐՈՂԸ ԵԹԷ ԳՐՈՒՄ Է ՀԱՅԵՐԷՆ, ՆԱ ՊԷՏՔ Է ԼԻՆԻ ԳՐՈՂՆԵՐՈՒ ՄԻՈՒԹԵԱՆ ԱՆԴԱՄ» ԱՒԻԿ ԻՍԱՀԱԿԵԱՆ

0
168

 Այսօր՝  21 Փետրուարը  մայրենի լեզուի միջազգային օրն է։ Այս  որոշումը ընդունուած է  1999-ի Նոյեմբերին՝  ԵՈՒՆԵՍՔՕ-ի  Գլխաւոր Խորհուրդի  30-րդ  խորհրդաժողովի ընթացքին  եւ կը  նշուի է 21 Փետրուար  2000 թուականէն սկսեալ:

Լեզուն Իւրաքանչիւր ազգի ինքնակերտման կարեւորագույն գրաւականներէն մէկն է, անոր գոյութեան վկայագիրը։ Մեր ժողովուրդին համար,  մայրենի լեզուն ազգապահպան նշանակութիւն ունի, ինչպէս հաւատքը, մշակոյթն ու հայ ընտանիքը։   Այսօր  ՀՀ ԳԱԱ նախագահութեան նիստերու դահլիճին մէջ,  ՀՀ Սփիւռքի նախարարութեան եւ  ՀՀ ԳԱԱ Հ. Աճառեանի անուան Լեզուի ինստիտուտի հետ համատեղ  կայացող «Լեզուաքաղաքականութեան արդի խնդիրներ» խորագիրով մեկնարկած գիտաժողովի մասնակից լեզուաբաններու, գրականագէտներու իւրաքանչիւր  ելոյյթի հիմքը այս գաղափարն էր, որ լիարժէք իր դերին մէջ հանդէս գալու համար առկայ  են  շարք մը  խոչընդոտներ: Անոնք միաժամանակ փորձեցին գտնել  լուծման ուղիներ ,  ընդգծելով, որ  գիտաժողովը վերջինը պիտի  չըլլար իր  տեսակին մէջ:

Բացման խօսքով հանդէս եկաւ  ԳԱԱ Մ. Աբեղեանի անուան գրականութեան ինստիտուտի տնօրէն, գրականագէտ Աւիկ Իսահակեանը, որ իր խօսքին մէջ նշեց, որ  հայոց լեզուի հիմախնդիրները  վերջին 2-3 տասնամեակներուն շատ կուտակուած են։ Ինչ կը  վերաբերի անոր՝ «Սփիւռքահայ գրականութեան լեզուական հեռանկարները» զեկոյցին, պարոն Իսհակաեանը ըսաւ, որ խորհրդային տարիներուն չէինք գիտեր` ինչ է Սփիւռքահայ գրականութիւնը։ «Կարծես թէ արեւմտահայ աշխարհէն ծանր փաթեթ էր եկել։ Մեր ինստիտուտում կայ սփիւռքահայ գրականութեան  ուսումնասիրութեան  բաժին։ Սփիւռքի գրականութիւն նշանակում է հին աշխարհի գրականութիւն։ Ծրագրել ենք տպագրել հին սփիւռքահայ գրականութեան հանրագիտարան»,-իր խօսքին մէջ  նշեց գրականագէտը` անդրադառնալով առանցքային մէկ  քանի խնդիրներու.

«Սփիւռքում սկսել են քիչ գրել հայերէն։ Դա առաջին հերթին դպրոցից է, իսկ հայկական դպրոց երեխային ուղարկելու համար ծնողը պէտք է վճարի։ Դժուար է սփիւռքի մէջ գիրք տպագրելը։ Կարեւոր է, որ լաւագոյն սփիւռքահայ հեղինակներու գիրքերը տպագրուին  Հայաստանի մէջ  եւ  ուղարկուին Սփիւռք։

Արևմտահայ, արեւելահայ լեզուներ։ Սա հնարաւորութիւն է տալիս, որ արեւմտահայ գրականութիւնը շարունակի զարգանալ իր ուղով։  Պատկերացրէք` սրանք  միացնենք, սարսափելի կը լինի։ Պէտք է թոյլ տալ, որ համաչափ զարգանայ։

 Սփիւռքի գրողը նոյն գրողն է։ Եթէ գրում է հայերէն, նա պէտք է լինի ՀԳՄ անդամ»,-իր ելոյթին մէջ  ըսաւ Ա. Իսահակեանը` կոչ ընելով պահպանել հայոց լեզուն, որը հայագիտութեան մէջ շարժիչ ուժն է։

Լեզվի պետական տեսչութեան պետ Սերգօ Երիցեանը, ցաւ  յայտնեց լեզուաքաղաքական սկզբունքներու  ձևաւորման բացակայութեան համար։ «Պէտք է ունենանք լեզուի զարգացման պետական ծրագիր։ Երկու փաստաթուղթ, որոնք անհրաժեշտ են։ Այս ծրագիրը ենթադրում է ամէն տարի օրէնսդրական դաշտի փոփոխութիւն։ Չունենալով օրէնսդիր մարմին` լեզուի զարգացման գործում առաջ չենք գնայ»,-նշեց Սերգօ Երիցեանը` կարեւորագոյն խնդիրներէն  մէկն ալ նկատելով լեզուի պետական տեսչութեան մասին օրէնքի բացակայութիւնը։

Լեզուի պետական տեսչութեան պետը կարեւորելով  ամէն տարի օրէնսդրական դաշտին մէջ կատարուելիք փոփոխութիւններու անհրաժեշտութիւնը` յառաջ քաշեց Լիտվայի օրէնքը։

 Գիտաժողովին ներկայ  էր ՀՀ Սփիւռքի նախարար Հրանուշ Յակոբեանը: Ան  շնորհաւորեց բոլոր ներկաներուն՝ Մայրենի լեզուի պետական  տօնի առիթով. «Լեզուն համայն հայութեան  գոյութեան և լինելիութեան հիմքն է։ Պետութեան հիմքը  ընտանիքը, մշակոյթը, լեզուն է։»,-ըսաւ նախարարը` նշելով, որ աններելի վիճակի մէջ կը գտնուի  հրապարակային, պաշտօնական լեզուն։ «Ցաւալի է մամուլի եւ հեռուստատեսութեան լեզուն, յատկապէս հաղորդաշարներու  գռեհկաբանութիւնը։ Մեսրոպեան գիրը չերեւար գովազդային վահանակներու վրայ, ելեկտրոնային տարածքին մէջ։ Իսկ Սփիւռքի մէջ հայ երիտասարդը սկսած է չխօսիլ  հայերէն, մեծ են խառնամուսնութիւնները»,-ահազանգեց Հ. Յակոբեանը։

Նշենք, որ ՀՀ Սփիւռքի նախարարութիւնը Հայաստանի Գրողներու Միութեան հետ սահմանած է  «Յակոբ Մեղապարտ» մետալը : Այս առիթով պարգևատրուեցան Ն.Ս.Օ.Տ. Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ.-ը, Մ. Մաշտոցի անուան մատենադարանի տնօրէն Հրաչյա Թամրազեանը, ԵՊՀ ռեկտոր Արամ Սիմոնեանը` Հայաստանի եւ Սփիւռքի մէջ մայրենիի  պահպանութեան, տարածման ու զարգացման աշխատանքներուն մէջ իրենց բերած  նշանակալի աւանդին համար։

 

Անի Կարապետեան

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here