Անահիտ Գոգեան. Մէկ բան պարզ է` գիտական համակարգը վատ վիճակում է, պէտք է քայլեր ձեռնարկել այն բարելաւելու համար

0
233

Երիտասարդ գիտնականի ամպիոն

Հանդարտ ու հմայիչ և այնքա՜ն երիտասարդ, որ առաջին հայացքից դժուարուեամբ կարելի է պատկերացնել, որ մեր առջև կանգնած է արդեն իսկ լիովին կայացած մի բանիմաց ֆիզիքոս։ Այնինչ, Անահիտ Գոգեանն արդէն հասցրել է քվանտային օպտիկայի ու քվանտային ինֆորմացիայի ոլորտում կատարել բազմաթիւ հետազօտութիւններ, տպագրուել աթոմական, մոլեկուլային ու օպտիկական ֆիզիքայի ոլորտի լաւագոյն ամսագրերում, արժանանալ մի շարք մրցանակների, ստանալ մի շարք դրամաշնորհներ ու արձանագրել բազմաթիւ այլ նուաճումներ։ Բաւարար է միայն ասել, որ արժանացել է ՀՀ նախագահի մրցանակի, ստացել է ԱՊՀ երիտասարդ գիտաշխատողների մրցանակ (Международная премия  “Содружество дебютов” молодых ученых стран СНГ): Հետաքրքիր է նաև, որ ֆիզիկամաթեմատիկական գիտութիւնների թեկնածուի աստիճանը ստացել է՝ սովորելով հայ-ֆրանսական համատեղ ղեկավարութեամբ ասպիրանտուրայում, Cotutelle internationale de thèse սխեմայով, ժամանակի մօտ կէսն ուսանելով Տիժոնի համալսարանում, ինչի արդիւնքում միաժամանակ ստացել է գիտութեան թեկնածուի և՛ հայկական, և՛ ֆրանսական վկայագրեր։

-Իմիջիայլոց, Անահիտ, կասէ՞ք, թէ ինչու որոշեցիք դառնալ գիտնական։

Իրականում, ինքնստինքիան ստացուեց 🙂 Մագիստրոսական թեզը գրելու ժամանակ ծանօթացայ գիտական ղեկավարիս հետ: Աշխատանքը հետաքրքիր էր ու հաճելի, այնպէս որ՝ որոշեցի շարունակել այդ ուղղութեամբ: Այժմ ինձ չեմ պատկերացնում մէկ այլ բանով զբաղուելիս:

-Օրուան որքա՞ն ժամանակն էք նուիրում գիտական հետազօտութիւններին, ի՞նչ նաասիրութիւններ ունէք, ինչո՞վ էք հետաքրքրւում ազատ ժամանակ։ 

Ժամանակը չեմ կարող ստոյգ ասել, կախուած է այն խնդրից, որով զբաղւում ենք տուեալ պահին: Օր է լինում` ամբողջութեամբ, օր է լինում` աշխատել չի ստացւում: Գիտական աշխարհում աշխատանքային ժամանակ հասկացութիւնը մի քիչ տարօրինակ է հնչում: Պատահում է` աշխատում եմ Շաբաթ եւ Կիրակի օրերին, որոշ օրեր էլ չեմ աշխատում: Ազատ ժամանակ սիրում եմ զբաղուել սպորտով, վերջերս զբաղւում էի կապոէիրայով, հիմա պարերով: Սիրում եմ նուագել, գիրք կարդալ:

-Իսկ, գիտական աշխարհում մարդու սեռը որեւէ նշանակութիւն ունի՞, կարիերայի տեսակէտից տարբերութիւն կայ՞:

Անձամբ որեւէ տարբերութիւն չեմ նկատել: Չեմ կարծում, թե գիտութեան մէջ սեռը կարող է որեւէ նշանակութիւն ունենալ կարիերայի հարցում, յատկապէս արտասահմանում:

Անահիտն աշխատում է ՀՀ ԳԱԱ Ֆիզիկական հետազօտութիւնների ինստիտուտում (ՖՀԻ), որպէս կրտսեր գիտաշխատող: ՖՀԻ-ի տեսական բաժնի այն խումբը, որտեղ նա աշխատում է, 2005-ից վեր իրականացրել է մի շարք միջազգային դրամաշնորհային ծրագրեր, այդ թւում INTAS, ASNEF, NFSAT, ISTC, FP7 IPERA եւ այլն. –Չեմ կարծում, թէ որեւէ մէկը Հայաստանում կը կարողանայ զբաղուել միայն գիտութեամբ` առանց դրամաշնորհների: ԳԱՏԱՀ-ից ստացած դրամաշնորհի շնորհիւ 2012-ի գարնանը աշխատում էր ԱՄՆ-ի Բերքլիի համալսարանում, և համագործակցութիւնը դեռևս շարունակւում է: Ասում է. –Գիտական համագործակցութիւնները նպաստում են ինչպէս գիտելիքի փոխանակմանը, այնպէս էլ աւելի արդիւնաւէտ եւ հետաքրքիր արդիւնքների ստացմանը, իսկ մեծ, ծաւալուն համագործակցային ծրագրերը թոյլ են տալիս լինել համաշխարհային գիտութեան առաջնային հատուածում:

-Իսկ ինչպէ՞ս էք գնահատում ներքին համագործակցութեան մակարդակը մեր գիտական խումբերի միջև։ Արդեօ՞ք աւելի սերտ համագործակցութիւնը հնարաւորութիւն չի տայ աւելի մեծ ծրագրեր ձեռնարկելու, եւ այդ դէպքում` աւելի լուրջ ուժերով հանդէս գալու միջազգային դրամաշնորհների դիմելիս։

-Ներքին համագործակցութիւնը, կարծում եմ, շատ թոյլ է: Միջազգային դրամաշնորհների դիմելու համար, իհարկէ, գերադասելի կը լինէր մեծ գիտական խումբերի առկայութիւնը, ինչին կարելի էր հասնել ներքին համագործակցութեամբ: Այստեղ մեծ գիտական խումբերը շքեղութիւն են: Նաեւ՝ հաշուի առէք, որ ներքին ծրագրերին մասնակցելու համար (թեմատիկ ֆինանսաւորում ստանալիս, ԳԱՏԱՀի, ANSEF-ի դրամաշնորհներին դիմելիս) խումբերը պէտք է փոքր լինեն:

Այժմ խումբն ընդգրկուած է միացեալ հայ-ֆրանսական LIA IRMAS առանց պատերի լաբորատորիայում, ինչպէս նաեւ մասնակցում է եւրոպական FP7 շրջանակային ծրագրի IPERA (www.ip-era.eu) նախագծի իրականացմանը: Ուսումնասիրութիւնները նուիրուած են քվանտային լոյսի և միջավայրի փոխազդեցութեան տեսութեանը, այժմ նաեւ դիտարկում են ոչ-գծային մակնիսաօպտիկական երեւութները, որոնք լայն կիրառութիւն ունեն կենսաբանութիւնում, բժշկութիւնում, ռազմական որոշ խնդիրների լուծման, հանածոների գտնման համար և այլն:

Մասնակցել եւ ստացուած արդիւնքներն Անահիտը ներկայացրել է մի շարք այնպիսի բարձրակարգ գիտաժողովներում, ինչպիսիք են EGAS 43 (European Group on Atomic Systems), Fribourg, Switzerland, 2011; Young European Physicists Meeting, Toulouse, France, 2011; 3rd Italian Quantum Information Science Conference (IQIS), Torino, Italy, 2010; Ultrafast control of quantum systems by strong laser fields, Rethymnon, Crete, 2009; The 15th International School on Quantum Electronics, Burgas, Bulgaria, 2008  գիտաժողովները և այլն։ Աշխատանքները շատ են հետաքրքրել որոշ արտասահմանեան գիտնականների, և նրանց կողմից ստացել է PostDoc անելու առաջարկներ ինչպես ԱՄՆ-ում, այնպէս էլ Եվրոպայում: Եղել են նաև առաջարկներ՝ որոշ խնդիրներ արտասահմանում փորձարարօրեն իրականացնելու:

-Ձեր աշխատանքները հիմնականում քանի՞ համահեղինակով են։

Աշխատանքներում ընդգրկուած են հիմնականում 1-4 հոգի: Բոլոր այն գիտական յօդուածներում, որտեղ ես ընդգրկուած եմ, աշխատանքի հիմնական մասը կատարել եմ ինքս` քննարկելով դիտարկուող խնդիրը միւս համահեղինակների հետ: Յաճախ կարելի է կռահել ամէն մի հեղինակի ներդրումը` նայելով հեղինակների հերթականութեանը: Սովորաբար, վերջին հեղինակը հանդիսանում է գիտական խումբի ղեկավարը, ում հետ իրականացւում են քննարկումների մեծ մասը: Իսկ առաջին հեղինակն այն անձն է, ով հիմնականում կատարում է աշխատանքը:

-Այս տարի, ՀԵՀ Հայկեան մրցանակաբաշխութեան արդիւնքներն ամփոփելիս, հաշուի առնուեց միջազգային գիտական ամսագրերում տպագրութիւնների քանակը, իսկ անցեալ տարի դիտարկւում էր յղումների թիւը։ Ո՞ր չափանիշն է աւելի լավ։

Չեմ կարծում, որ ամսագրի ազդեցութեան գործակիցը (ԱԳ), տպագրութիւնների քանակը կամ յղումների թիւը ճշգրիտ ներկայացնում են գիտական արդիւնքի արժէքը: Տարբեր գիտական ուղղութիւններով զբաղելիս տարբեր քանակութեամբ յօդուածներ կարելի է տպագրել, ինչպէս նաեւ տարբեր ամսագրերի ԱԳները տարբեր են լինում, կախուած ոլորտից: Օրինակ, մաթեմատիկայում լաւագոյն ամսագրերի ԱԳն շատ աւելի ցածր է բժշկական գիտութիւնների ամսագրերի ԱԳ-ից: Նման բան դիտւում է նաեւ ֆիզիքայի տարբեր ճիւղերում: Օրինակ, նանոֆիզիքայում ամսագրերի ԱԳն, յղումների թիւը տարբերւում է ոչգծային ֆիզիքայի ամսագրերի ԱԳից կամ յղումների թիւից: Չեմ կարծում, որ հնարաւոր է մրցութային կարգով որոշել, թէ որ գիտնականը կամ գիտական աշխատանքն է լաւը կամ վատը: Ինչեւէ, քանի որ գոյութիւն չունի որևէ չափանիշ, որը ստոյգ կը նկարագրի աշխատանքի արժէքը, կարծում եմ, որ որպէս առաջին քայլ՝ նշուած չափանիշները բաւարար են:

-Ընդհանրապէս, ինչպէ՞ս էք վերաբերում տարատեսակ խրախուսական մրցանակաբաշխութիւններին, որոնք վերջին երկու տարուան ընթացքում սկսեցին իրականացուել տարբեր մասնաւոր ու պետական կառոյցների կողմից։

Մրցանակները լաւ քայլ են երիտասարդներին և գիտնականներին խրախուսելու համար, սակայն գիտութեանը հիմնովին խթանելու համար անհրաժեշտ են աւելի լուրջ քայլեր, մասնաւորապէս, պէտք է փոխել կառավարութեան վերաբերմունքը գիտութեան նկատմամբ:

-Կարո՞ղ էք թուարկել Հայաստանում երիտասարդ գիտնականների առջեւ ծառացած հիմնական խնդիրները, ինչպէ՞ս եք տեսնում դրանց լուծման ճանապարհները։

-Երիտասարդների թիւ մէկ խնդիրը ֆինանսական անապահովուածութիւնն է ինչպէս ներկայ պահի, այնպէս էլ ապագայի համար: Նաեւ, եթէ ուզում ենք, որ երիտասարդ գիտնականները չլքեն Հայաստանը, անհրաժեշտ է քայլեր ձեռնարկել այստեղի պայմաններն աւելի գրաւիչ դարձնելու համար, և այստեղ խնդիրը միայն անհատին ֆինանսաւորելը չէ, պէտք է ամբողջ գիտական համակարգում մեծ ներդրումներ կատարել, որպէսզի Հայաստանում գիտական կենտրոնները դառնան մրցունակ: Այժմ խելացի երիտասարդների համար շատ հեշտ է զբաղուել գիտութեամբ արտասահմանում` լինելով ըստ արժանւոյն գնահատուած և տալով առաջնակարգ գիտական արդիւնքներ:

-Ձեր կարծիքով, որո՞նք են Հայաստանում գիտութեան թերֆինանսաւորման խորքային պատճառներնը՝ հասարակութեան կողմից գիտութիւնը չկարեւորե՞լը, արժեհամակարգի խեղո՞ւմը, պատական մարմինների վատ աշխատա՞նքը, թէ՝ ա՞յլ։

Չեմ ուզում քաղաքականութեան ու հասարակական կարծիքի մեջ խորանալ` վերլուծելով պատճառները: Մէկ բան պարզ է` գիտական համակարգը վատ վիճակում է և պէտք է քայլեր ձեռնարկել այն բարելաւելու համար: Ինչպէ՞ս, չգիտեմ:

-Իսկ ինչպէ՞ս եք վերաբերում երիտասարդ գիտնականների կողմից իրենց խնդիրների բարձրաձայնմանը ֆէյսպուքում եւ այլ վիրտուալ կամ իրական հարթակներում։ Արդեօ՞ք իսկական գիտնականը միայն նա չէ՞, որ զբաղւում է գիտութեամբ առանց հողեղեն-նիւթական բաներին ուշադրութիւն դարձնելու։

Գիտութեամբ զբաղուելու մէկ եղանակ կայ, երբ մի բան գիտես շատ լաւ և այլ բաներից գոնէ տեղեակ ես եւ հետաքրքրուած: Գիտնականն էլ է մարդ և ունի տարրական կարիքներ: Խորանալ միայն գիտութեան մէջ եւ ուրիշ ոչնչի ուշադրութիւն չդարձնելը համարժէք է ջայլամի պէս գլուխն աւէզի մեջ մտցնելուն:

-Տեսնո՞ւմ եք արդեօք վերջին տարիներին դրական միտումներ մեր երկրում գիտութեան կազմակերպման ու խրախուսման հարցում պետական եւ ոչ-պետական կառոյցների մօտեցումների ու գործողութիւնների մէջ։

Դրական միտումներ տեսնում եմ: Յատկապես, այն պահից սկսած, երբ սկսեց գործել «Պահանջում ենք գիտութեան ֆինանսաւորման աւելացում» ֆէյսպուքյան խումբը: Յոյսով եմ` նման միտումներն աւելի ինտենսիվ կերպով կը վերածուեն գործողութիւնների եւ  կը կրեն շարունակական բնոյթ:

-Ի՞նչ հիմնական տարբերութիւններ կը թուարկէք Հայաստանում եւ դրսում գիտական աշխատանքով զբաղուելու հարցում։

-Վերջին հինգ տարուան ընթացքում երկու տարուց աւել եղել եմ արտասահմանում: Եղել եմ Ֆրանսայի Պուրգունտիայի համալսարանում, ԱՄՆ-ում՝ Պերքլիի համալսարանում: Տարբերութիւնները շատ են, օրինակ.

դրսի գիտական կենտրոններում կեանքը շատ աւելի ակտիվ է. հրաւիրւում են տարբեր մասնագէտներ` տեղի գիտական կենտրոններում զեկոյցներ կարդալու: Փորձի փոխանակումը, տարբեր խնդիրների հետ ծանօթանալը խթան է, որպէսզի գիտնականը զարգանայ , դեպի առաջ գնայ:

– դրսում կայ գիտական առցանց հրատարակումների, գրադարանների ազատ օգտագործման հնարաւորութիւն, ինչն այստեղ համարեա բացակայում է:

ասպիրանտը մտածելու կարիք չունի որևէ մրցոյթի կամ դրամաշնորհի դիմելու մասին, ինչը խլում է բաւականին ժամանակ եւ ջանքեր

ինստիտուտներում գիտական խումբերն աւելի մեծ են ու բազմապրոֆիլ, Հայաստանում խումբն իրեն նման շքեղութիւն թոյլ տալ չի կարող:

այստեղի ու դրսի լաբորատորիաների սարքաւորումների միջեւ աւելի քան յիսունամեայ  տարբերութիւն կայ:

– դրսում փորձարարական խումբերն ունեն որոշակի պիւտճէ, որի սահմաններում երիտասարդ գիտաշխատողներն ազատօրէն կարող են գնել իրենց անհրաժեշտ սարքաւորումները, առանց մտահոգուելու գնային կամ թղթաբանական բարդութիւնների մասին։

-Երկարաժամկէտ տեսլականով՝ Հայաստանո՞ւմ էք պատկերացնում Ձեր մասնագիտական հետագա աճը, ապագան, թէ՞ արտասահմանում։

-Ես արդէն իսկ կատարել եմ Հայրենիքում ապրելու եւ դրսում աշխատելու միջեւ ընտրութիւնը` քաջ գիտակցելով, որ մասնագիտական աճն այստեղ անհամեմատ թոյլ է, քան կը լինէր արտասահմանում: Յոյսով եմ` այդ ընտրութեան արդիւնքում տաս տարի անց չեմ յայտնուիր կոտրած տաշտակի առջեւ:

 

 Հարցազրոյցը  վարեց՝ Մանէ  Յակոբեան

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here