Սոցիալ Դեմոկրատ Հնչակեան Կուսակցութեան Կեդրոնական Վարչութեան Ուղերձը Հայերէն

0
121

  

Յարգելի բարեկամներ,

Մեր  վրայ  ցնցող  տպաւորութիւն  ձգեց  այն  լուրը,  երբ  իմացանք  թէ Թուրքիոյ մէջ խումբ մը մտաւորականներ, պիտի ոգեկոչեն 1915 Յունիս 15-ին Կ. Պոլսոյ Սուլթան Պայազիտ հրապարակին վրայ կախաղան հանուած Հնչակեան 20 ղեկավարներու յիշատակը:

Բնական է, մենք առաջին հերթին ոգեւորութեամբ ընդունեցինք եւ ողջունեցինք Թուրքիոյ հասարակութեան ներկայացուցիչներուն կողմէ յղացուած  ու  նախաձեռնուած  այս  ձեռնարկը:  Սակայն,  մեր ոգեւորութեան անմիջապէս միացաւ երեւոյթին հանդէպ պատասխանատու կեցուածքը որովհետեւ մեզի համար ընթացիկ երեւոյթ մը չէ այս եղածը:

Ճիշդ  է,  որ  Հնչակեաններս  եւ  ընդհանրապէս  հայերս,  ամէն  տարի, աշխարհի տարբեր անկիւններուն մէջ կը նշենք 20-ներուն յիշատակը (մինչեւ 1921 այդ նշուած է նաեւ Կ. Պոլսոյ մէջ): Սակայն, առաջին անգամն է, որ այդ կը նախաձեռնուի Թուրքիոյ հասարակութեան յառաջադէմ ներկայացուցիչներուն կողմէ: Բան մը, որ եթէ ասկէ հինգ տարի առաջ ըսուէր, ցնորամտութիւն կը սեպուէր: Այսօր, արդէն պատմական իրականութիւն է այդ:

Մինչ այս, մենք արդէն արձանագրած էինք, որ քանի մը տարի է ի վեր, Թուրքիոյ լայնախոհ մտաւորականներուն կողմէ, հալածանքներու գնով, Հայկական  Ցեղասպանութեան  մասին  ճշմարտութիւնը  ըսելը  եւս դարձած էր իրականութիւն:

Անկիւնադարձային եւ էական իրականութիւններ, որոնք ունին ապագային նայող լայն հնարաւորոթիւններ:

Մեզի համար, լուրջ մտահոգութիւն է թէ, Թուրքիոյ ազատախոհներն ու դեմոկրատները, որոնք համարձակութիւնը կ’ունենան կազմակերպելու այս ձեռնարկը, ինչքանո՞վ ծանօթ են Օսմ. Կայսրութեան մէջ 20-ններուն եւ անոնց Կուսակցութեան տարած ազգային–ազատագրական եւ ընկերային պայքարներուն: Անշուշտ, այս անտեղեկութիւնը, ոչ իրենց մեղքով: Այստեղ շատ երկար կ’ըլլայ թուարկել Օսմանեան կայսրութեան մէջ Ս.Դ.Հնչակեան Կուսակցութեան տարած ընկերային պայքարը, որ ասկէ 125 տարի առաջ առաջինն էր ու միակը: Միայն ըսենք թէ Ս.Դ.Հնչակեան Կուսակցութիւնը որ պայքարի կ’ելլէր Սուլթան Համիտի դէմ, իր հիմնադրութեան յայտարարութեան մէջ կը նշէր «Մենք ոչ մէկ բան ունինք թուրք գիւղացիին դէմ, որ ինքը նոյնպէս զոհն է իր պետութեան»:

 20 կախաղաններուն գլխաւորը, Փարամազը, որ նախապէս ալ, 1897-ին, ձերբակալուած էր Վանի մէջ, դատարանին առջեւ իր յայտնի ճառին մէջ կ’ըսէ.- «Մենք թթու ազգայնամոլներ չենք, մենք աննենք ժողովրդասէր ենք ու շատ լաւ գիտենք որ ազգայնական թագաւորը, պէկը՝ նոյն բռնութիւններն են գործելու, ինչ գործում է օտարը»:

1908-ի սահմանադրութենէն ետք, Հնչակեան Կուսակցութիւնը կը տրամադրուի իր պայքարը տանիլ խաղաղ միջոցներով, օրինաւոր ձեւերով եւ ընկերային գետնի վրայ: Այդ կ’արտայայտէ իր 6-րդ համագումարով, վերափոխուած ծրագիրով եւ պաշտօնական յայտարարութիւններով: Սակայն, Իթթիհատ Վէ Թերաքքը կուսակցութեան վարած այլամերժ եւ ազգայնամոլ և ազգերու օսմանացման քաղաքականութիւնը ի թերեւ կը հանէ ամէն բան: Վրայ հասած Համաշխարհային Ա. Պատերազմի ընթացքին, հայ ժողովուրդին հանդէպ կը գործադրուի կազմակերպուած ցեղասպանութիւն: Նախքան պատերազմը, Օսմանեան Կայսրութեան տարածքին կը ձերբակալուին Իթթիհատ կուսակցութեան ամէնէն սկզբունքային եւ հետեւողական հակառակորդները եղող Հնչակեան Կուսակցութեան պատասխանատուները, որոնցմէ 20 հոգին կը հանուի կախաղան: Նոյնքան մըն ալ, Հնչակեաններ մահուան կը դատապարտուին այլ քաղաքներու մէջ:

Այս հակիրճ, շատ հակիրճ ամփոփումն է Քսաններու կատարած գործին, որ ստիպուած ենք ամէն տարուայ նման վերակրկնել նաեւ այսօր՝ առ ի յարգանք իրենց կատարած գործին:

Այսօր, հայ եւ թուրք յարաբերութիւնները կը գտնուին նոր հորիզոններու դիմաց, նոր պայմաններու առջեւ, որոնց ստեղծման մէջ իր անուրանալի դերը ունին Թուրքիոյ ազատախոհները, դեմոկրատները,մարդկային իրաւունքներու համար պայքարողները, եւ ընդհանրապէս պարկեշտ մտաւորականները: Մարդիկ՝ որոնք կ’ուզեն բաց աչքով նայիլ պատմութեան, արդար կերպով, առանց նախապաշարումի գնահատել պատմութիւնը  եւ  չվախնալ  իրականութիւնները  կոչել   իրենց անուններով:

Ապագան շատ բան պիտի պարտի ձեզի, այնպէս ինչպէս որ այսօրուան իւրաքանչիւր դրական յառաջխաղացքը, անպայման բան մը կը պարտի Քսաններուն: Մենք այս դիտանկիւնէն կը գնահատենք այսօրուան խիզախ նախաձեռնութիւնը ու ջերմապէս կ’ողջունենք ձեզ:

Կը մաղթենք որ Քսաններու յիշատակին առիթով ծնած այս գործակցութիւնը  վերածուի  բարեկամութեան՝  յանուն  արդարի, իրաւունքի եւ բարիի յաղթանակի մեծ երթին:

Սոցիալ Դեմոկրատ Հնչակեան Կուսակցութեան Կեդրոնական Վարչութիւն

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here