Քիչ Մը «Լոյս»-ի Մասին

0
166

 «Լոյս»-ի մասին առանձնապէս չի խօսուիր, երբ 2009-ին «կը սպառնային», որ «Լոյս» հիմնադրամը շուտով հրաշքներ պիտի գործէ եւ եթերներէն պիտի չիջնէ անոր լուսատու անունը: Ի՞նչ բան է ասիկա: Յիշեցնենք, որ հիմնադրամը հմնադրուած է 2008-ին` ֆինանսապէս աջակցելու, որպէսզի հայ շնորհալի երիտասարդները հնարաւորութիւն ունենան` ուսանելու աշխարհի լաւագոյն հմալսարաններուն մէջ:

Այն ժամանակ խոստումները առատ էին, այսօր` կատարուած գործը` սակաւ:

Տեսենք, թէ համացանցին մէջ ի՞նչ կը գտնենք այդ մասին… դարձեալ` առանձնապէս ոչինչ, եթէ չհաշուենք այստեղ-այնտեղ ծուարած որոշ կցկտուր տեղեկութիւններ: Ահա, մէկուն մէջ, օրինակ, այն, որ «Լոյս»-ը բարձրացուցած է իր նշաձողը: Իսկ` բարձրացնել նշաձող, տուեալ պարագային, փաստօրէն, կը նշանակէ` արտասահմանեան համալսարաններուն մէջ ցանկը կրճատել եւ 25-էն հասցնել 10-ի: Ըստ երեւոյթին, ատիկա պէտք է համարուէր յետընթաց, բայց տես, որ, ըստ հիմնադրամի կրթական ծրագրի հասարակայնութեան հետ կապերու պատասխանատու Անահիտ Էւոյեանի` ատիկա յառաջընթաց է, քանի որ «Լոյս»-ը կը պահանջէ, որ մեր երիտասարդները ընդունուին աշխարհի լաւագոյն տասը՛ համալսարաններէն մէկը եւ ոչ թէ նախապէս որոշուած քսանհինգը: Ի՞նչ ընենք. մեր ուսանողներուն կը մնայ աղօթել, որ նշաձողի դիրքը գոնէ այս մակարդակի վրայ պահեն, քանի որ եթէ քիչ մըն ալ բարձրացնեն` զտելով աշխարհի լաւագոյն համալսարաններէն այդ 10-ն ալ, արդիւնքը կը մնայ 1-2 համալսարան ու, լաւագոյն պարագային, այդքան ալ ուսանող:

Այս բոլորէն դուրս կու գայ, որ «Լոյսի անձնակազմը», իր ողջ ծախսերով եւ աստղաբաշխական թիւերու հասնող աշխատավարձերով, երթալով կ’աջակցին աւելի ու աւելի քիչ ուսանողներու: Չորս տարուան մէջ ան (կիսով չափ) ֆինանսաւորած է 170 ուսանողի: Տեսնես համաձա՞յն են պարոն վարչապետը, տիկ. Կարաասլանեանը ու լուսակից պաշտօնական այլ անձիք, որ այսօր այդ թիւի վերջը գոնէ մէկ զրոյ աւելի պէտք է ըլլար:

Այսօր մէկ հայեացքէ ալ պարզ է` «Լոյս»-ը ոչ թէ առատ լուսաւորում, այլ թեթեւ առկայծում է, այն ալ

Այսօրուան պէս կը յիշեմ 2009-ին ԵՊՀ-ի մէջ տեղի ունեցած` համալսարանականներու երկար սպասած հանդիպումը «Լոյս» հիմնադրամի նորընտիր տնօրէն Ժաքլին Կարաասլանեանի եւ վարչապետ Տիգրան Սարգսեանի հետ: Երկար սպասուած, քանի որ Ժ. Կարաասլանեան «ընտրուած էր» ամիսներ առաջ, եւ դեռ այն ժամանակ ըսուեցաւ, որ ան արդէն «կը պատրասուի, որպէսզի ԱՄՆ-էն գայ ու ստանձնէ այդ բաւական պատասխանատու գործը:

Շատ երկար սպասեցինք այդ առանձնայատուկ անձնաւորութեան գալուն: Փաստօրէն, չորս ամիս շարունակ պատրասուիլը արդարացուցիչ հանգամանք էր, որ հակադարձուէր ուսանողներու այն հարցը, թէ ինչու սայլը տեղէն չի շարժիր:

Սկիզբը վարչապետը ներկայացուց «Լոյս»-ը` իբրեւ հիմնադրամ, որ ստեղծուած է աշխարհի առաջատար համալսարաններուն մէջ ուսանո հայ ուսանողներուն կրթաթոշակով ապահովելու նպատակով, իսկ յետոյ` հիմնադրամի բաղադրիչները` գիտութիւն, կրթութիւն եւ, որքան ալ զարմանալի ըլլայ, մշակոյթ: Բաղադրիչներուն մէջ մտցնելով մշակոյթ բառը, որ ի սկզբանէ չէր եղած, ան մէկ գնդակով որսաց երկու նապաստակ` մէկ` արդարացուց հիմնադրամի փողերով կայացուցած երկու համերգները, որոնք, ի դէպ, այդ չորս (պատրասուելոււ) ամիսներու ընթացքին կատարած միակ գործն էին, երկու` հող ստեղծեց յետագային կայանալիք նմանատիպ միջոցառումներու համար, որոնց վրայ ծախսուած փողերը հնարաւոր չէ հաշուել:

Այնուհետեւ պրն. վարչապետը ներկայացուց տիկ. Կարաասլանեանը՝ «օժտելով» զայն այն զարմանահրաշ գիծերով, որոնցմով դասականութեան շրջանի յայտնի գրողը կ’օժտէր իր կերտած դրական հերոսուհին, ապա հռետորական հարց ուղղեց անոր եւ դահլիճին` ի՜նչ կ’ընէինք մենք հիմա, եթէ չգտնէինք տիկ. Կարաասլանեանը եւ ի՜նչ կ’ըլլար հիմնադրամին վիճակը, եթէ տիկինը յանկարծ հրաժարէր գալ Հայաստան: Վարչապետը` իր իսկ խօսքէն ազդուած, ինկած էր ծայրայեղութեան մէջ եւ պահ մը մոռած, որ հանդիպումը ոչ թէ մանկապարտէզի աւագ խումբի սաներու հետ է, այլ Երեւանի պետական համալսարանի ուսանողներու:

Այնուհետեւ խօսեցաւ տիկ. Կարաասլանեանը` անհասկանալի հայերէնով ըսելով նախադասութիւններ, որոնց աւարտէն ետք ուսանողները ներողամիտ ժպիտով իրարու սկսան նայիլ: Տնօրէնը ներկայացնող-ընտրողները, մինչ անոր ժամանումը, կը գրէին, որ ան ազատ կը տիրապետ քանի մը լեզուներու, եւ այդ լեզուներու ցանկը կը սկսէր հայերէնով: Շատերս զարմացանք, բայց ներքնապէս յոյս փայփայեցինք, որ մնացած անզուգական գիտելիքներուն եւ իմացութիւններուն, որոնց շնորհիւ, ինչպէս վարչապետը նշեց, ան, բացարձակ առաւելութիւն ունենալով միւս թեկնածուներու նկատմամբ,  ընտրուած էր միաձայն, աւելի լաւ կը տիրապետէ: Տիկ. Կարաասլանեանը, ներկայացնելով ինքզինք, ըսաւ, որ ինք աշխատած է Ֆրանսայի մէջ` յայտնի գիտնականներու հետ, այնուհետեւ` Պոստընի, նոյնպէս` յայտնի գիտնականներու հետ, եւ, ընդհանրապէս, ինք աշխատած է շատ յայտնի գիտնականներու հետբայց այդպէս ալ անհասկանալի մնաց էականը` իբրեւ ի՞նչ  աշխատած է ան այդ գիտնականներու հետ: (Ակամայ յիշեցի յայտնի ներկայացման այն հատուածը, երբ Կարպ Խաչվանքեանը կ’ըսէր, թէ բոլոր նախարարներն ալ իր առջեւ գլխարկ կը հանեն, քանի որ ինք կ’աշխատի հանդերձարանին մէջ):

Ուրեմն… տիկ. Կարաասլանեանը հրաւիրած էին, ան ալ եկած էր` գուցէ իրօ՞ք աշխատելու մեծ պատրաստակամութեամբ (թէեւ, ինչպէս ցոյց տուաւ կեանքը, նաեւ, աշխատելու չափազանց համեստ ձիրքով), ամերիկեան ջերմ ժպիտով` հաւանաբար չմտածելով անգամ այն հարցին շուրջ, թէ այդ ինչ տարօրինակ արժեհամակարգ կը գործէ Հայաստանի մէջ, ըստ որուն` յայտնի գիտնականու հետ աշխատած ըլլալը աւելի յարգի է յայտնի գիտնական ըլլալէն: Չմտածելով հաւանաբար, թէ ինչո՛ւ դահլիճին այս ու այն կողմէն կը հնչէ Արթուր Իշխանեան անունը եւ ինչո՛ւ վարչապետը կը ջղայնանայ այդ անունը լսելէն. կամ կոպտօրէն կ’ընդհատէ հարցում տուողին կամ, կատակի տալով, կ’անցնի:

Այս ամէնէն, նաեւ իր գործէն (եւ՛ այն ժամանակ, եւ՛ այժմ) անտեղեակ Ժաքլին Կարաասլանեան ի՞նչ գիտնար, որ հայրենիքի մէջ բարոյական չափանիշերը մեծ փոփոխութիւն կրած են այն բանէն ետք, երբ Վռամշապուհը ընդունեց Մեսրոպ Մաշտոցը, որ վերադարձած էր, իր ստեղծածին շնորհիւ, հայրենիքի մէջ լոյս տարածելու… եւ ինչպէ՜ս արքաները կը մեծարէին զանոնք, որոնք լոյս կը տարածէին: Հիմա Հայաստանի մէջ «արքաները» կ’իւրացնեն ուրիշին մտքերը, բարձր ճակատով կը ներկայացնեն զանոնք` որպէս իրենցը եւ կը սաստեն արդարութենէն խօսիլ ցանկացողներուն:

Տիկ. Կարաասլանեանին շատ բան չհետաքրքրեց, բայց լրագրողները շա՜տ հետաքրքրասէր մարդիկ են…

Քանի որ այս պահուն ազատ ենք վարչապետին հսկողութենէն, անցած են տարիներ, որոնք, ցաւօք, չեն ողողուած առատ լոյսով, այլ երթալով կը տանին դէպի խաւար: Փորձենք պարզել, թէ ո՞վ է Արթուր Իշխանեանը: Համացանց կոչուող հրաշքին շնորհիւ դժուար չէ անմիջապէս պարզել, որ ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ, ֆիզ.-մաթ. գիտ. դոկտոր Արթուր Իշխանեան այն մարդն է, որուն մտայղացումն է «Լոյս»-ը: Եւ պրն. վարչապետին պէտք է որ լաւ ծանօթ ըլլար, թէ ան ինչ մեծ աշխատանք տարած է այս ուղղութեամբ: Իսկ երբ ամէն ինչ կատարուած էր, հնչեց` «նախագահի բարձր հովանու ներքոյ»-ն… եւ արգելուեցաւ կողք-կողքի  արտասանել Արթուր Իշխանեան եւ «Լոյս» անունները:

Մարդոց հնարաւոր է արգիլել` ունենալ յիշողութիւն, իշխանաւորներուն յայտնի հազար ու մէկ ձեւեր բանեցնելով` հնարաւոր է սաստել այս կամ այն թեմայի բարձրաձայնումը, բայց, բարեբախտաբար, մենք կ’ապրինք լուսաւոր դարու մէջ, ուր կայ համացանց` շատ սուր յիշողութեամբ… փորփրէ եւ անցիր 2009-էն առաջ, եւ շատ-շատ մութ հարցեր կը լուսաւորուին:

Այժմ փորձենք պատասխանել վարչապետին հարցումին, թէ ի՛նչ կ’ըլլար, եթէ «սխալ ընտրութիւն» կայանար կամ տիկ. Կարաասլանեանը, ունենալով աւելի լաւ առաջարկ, հրաժարէր գալ Հայաստան, ու յանկարծ «Լոյս»-ի տնօրէնի պաշտօնին ընտրուէր թեկնածուներէն մէկ ուրիշը, օրինակ, թէկուզ մտքի հեղինակը` Ա. Իշխանեանը.

1. Այն հարցերուն, որոնց հանդիպման ժամանակ տրուեցան կցկտուր, անորոշ եւ անհասկանալի  պատասխաններ (իսկ համարեա բոլոր հարցերն կ’արժանանային նման բախտի) պիտի տրուէին յստակ ու ճշգրիտ պատասխաններ:

2. Աշխատանքին չէր տրուեր կրիայյի ընթացք, այլ` արագութիւն ու եռանդ: Այսօր մենք չէինք պարծենար, որ «Լլոյս»-ի շնորհիւ արտասահմանի մէջ ուսանած են 170 ուսանողներ, այլ կը խօսէինք հազարներու մասին:

3. Վարչապետը փուշերու վրայ չէր ըլլար, քանի որ այս պարագային կեղծիք ալ չէր ըլլար, եւ ուսանողները կը հաւատային արդար ու թափանցիկ  բառերուն, որոնք որքան շատ կրկնուեցան, այնքան քիչ  հաւատք ներշնչեցին:

4. Բաղադրիչներէն կը հանուէր «մշակոյթը», որ ոչ այլ ինչ է, եթէ ոչ հիմնադրամի փողերու անյայտ ուղղութեամբ հոսքի միջոց:

Եւ վերջապէս ամենակարեւորը`

5. Այն հարցերու պատասխանները, թէ արդեօք ուղեղներու արտահոսք չ’ըլլա՞ր եւ ուսանելու մեկնած ուսանողները կը վերադառնան… ուսանողները իրենց աչքով կը տեսնէին, որ ան, ով ծրագիր կը մշակէ, տարիներով կը նուիուի իր մտայղացած գործին, ուսանողներու հետ միասին հիմնադրոյթներ կը մշակէ` ամենայն մանրամասնութեամբ, որ ճանչցուած գիտնական է, աւելի յուսալի է, քան ան, որ կը ներկայանայ` գործէն անտեղեակ, իսկ տարիները երբեք չեն նպաստեր` կայանալու ստանձնած պատասխանատու գործի մէջ:

Հետեւաբար, արտասահման մեկնող ուսանողը երկընտրանքի առաջ չէր կանգներ` մտածելով` մնալ ու աշխատել արտասահմանի՞ մէջ, ուր գիտնականը ունի եւ՛ արժանի յարգանք, եւ՛ արժանի վաստակ, թէ վերադառնալ հայրենիք, ուր յայտնի գիտնականի հետ աշխատիլը աւելի յարգի է յայտնի գիտնական ըլլալէն, ուր յայտնի գիտնականի հետ աշխատած ըլլալը բաւարար պայման է` վաստակելու տասնապատիկ աւելի, քան կը վաստակի յայտնի գիտնականը, ուր «արժեհամակարգի» այնպիսի խեղում է, որ ցաւով կարելի է անուանել ծաղր:

Մանէ Յակոբեան

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here