Անակնկալ` Անակնկալի Ետեւէն

0
138

 Գիտնականները համեստ մարդիկ են: Անոնք չեն ձգտիր երեւնալու, չեն սիրեր ինքնագովազդ, չեն ցուցաբերեր նիւթական մեծ պահանջներ, կարեւորութիւն չեն տեսներ թանկարժէք իրերու եւ նորոյթի վերջին ճիչը ներկայացնող հագուկապի մէջ: Անոնք իրենց աշխատասենեակին մէջ զբաղած են իրենց գործով եւ քիչ կը յայտնուին հաւաքոյթներու մէջ, իսկ երբ յայտնուին ու որեւէ հարցի շուրջ որոշում արտայայտեն, յանկարծ կը բարձրանան ընդհանուրէն ու կը դառնան յարգանքով սեւեռուած հայեացքներու նշանակէտ:

Ասիկա գիտնական-ի բառարանային բացատրութիւնը չէ, այլ այն ընդհանուր պատկերացումը, որ իր մէջ ունի իւրաքանչիւր մարդ` գիտնականի մասին: Եւ այնուամենայնիւ, գիտնականին նոյնպէս պէտք է ուտելիք, հագուստ, կօշիկ, անոր երեխան նոյնպէս կրնայ ըսել` հայրիկ, դպրոցը 5000 դրամ կը հաւաքեն` ֆոնտի փող, կա՛մ` 3000 դրամ` դասատուին նուէր առնելու, կա՛մ` վերջին զանգի համար` 100.000: Գիտնականի կինը նոյնպէս կրնայ ըսել` հեռախօսը անջատած են, քանի որ չենք վճարած ամսավճարը, անոր տունը նոյնպէս կրնայ գալ լոյսի կամ կազի մարդը, «մուննաթ» գալ` վճարը ուշացնելու համար ու դնել վերջնաժամկէտ` աւելի վատ ձեւով «մուննաթ» գալու սպառնալիքով: Եւ այդ ժամանակ գիտնականը կ’ընդհատէ գործը եւ կը մտածէ` ինչ ընել… Ան սկիզբը կը փորձէ գտնել աւելի օփթիմալ ձեւ` 30-40 հազարի մէջ 150-200 հազարը տեղաւորելու, բայց կը պարզուի` շատ աւելի դիւրին է` նոր մոլորակ յայտնաբերել կամ բնութեան մէջ` նոր տարր:

Գիտնականները համեստ մարդիկ են, եւ բոլոր տարբերակները քննարկելէ ետք միայն որոշեցին դիմել ղեկավարութեան` իրենց աշխատավարձերը վերանայելու խնդրանքով:

Եւ ահա այստեղ էր, որ երեք տարի առաջ անոնք ստացան առաջին անակնկալը վարչապետէն: Երեք տարի առաջ էր, որ ԳԱԱ-ի տարեկան հաշուետու ժողովին վարչապետը, ի պատասխան գիտնականներու բարձրացուցած հարցի, ըսաւ, որ անոնք պիտի տան արտադրանք, որուն իբրեւ արդիւնք ալ հնարաւորութիւն` աւելի շատ վաստակելու:

Այս զարմանալի պատասխանէն` յանկարծ գիտնականները խառնուեցան, աղմկեցին, վրդովուեցան… յետոյ, խաղաղելով, ապշահար իրարու նայեցան ու հասկցան, որ մինչ իրենք զբաղած էին գիտութեան մէջ լուրջ բացայայտումներ ընելով ու ստեղծելով գիտելիքահէն պետութիւն, որմով պիտի այստեղ-այնտեղ հպարտանար մեր ղեկավարութիւնը, երկիրը շատ աւելի լուրջ ու անդառնալի փոփոխութիւններ կրած է, քան իրենք կրնային ենթադրել…

Հիմա ընդունուած բան է. ծնող ու դասախօս համաձայնութեան կու գան` դիմորդ-երեխայի հետ պարապելու համար, օրինակ, ըսենք` հայոց լեզու: Դասախօսը, բնականաբար, իր առաջին գործը կը համարէ` տնտղել դիմորդը` հասկնալու համար` ինչ պաշար կայ արդեօք ու ուրկէ պիտի սկսիլ: Զարմանալիօրէն, շատ պարագաներու կը պարզուի, որ պէտք է սկսիլ տառերէն: Նման դասախօսի վիճակի մէջ յայտնուեցան գիտնականները, երբ հասկցան, թէ ինչ անյուսալի անտեղեակութեան մէջ է ղեկավարութիւնը:

Այստեղ էր ահա, որ անհրաժեշտութիւն եղաւ անդրադառնալու գիտնական բառի բառարանա-հանրագիտարանային բացատրութեան ու ներկայացնել գիտնականի ու ճարտարագէտի տարբերութիւնը, այն է` Գիտնականները յաճախ կը շփոթեն ճարտարագէտներու (ինժիներներու) հետ: Գիտնականները կը հետազօտեն բնութիւնը` իր հիմնական սկզբունքներու բացայայտման նպատակով, մինչ ճարտարագէտները կը կիրառեն գիտութեան յայտնի սկզբունքները ճարտարագիտական խնդիրներու տնտեսական լուծումներ մշակելու համար: Հակիրճ ըսուած` գիտնականները կը հետազօտեն, իսկ ճարտարագէտները` կը կառուցեն:

Թէեւ հանրագիտարանին մէջ գրուած է, որ յաճախ կը շփոթեն, այնուամենայնիւ անսպասելի էր, որ ատիկա կրնայ ընել վարչապետը:

Ուրեմն` գիտնականները համբերատար մարդիկ են: Զարմանքի, այնուհետեւ` բողոքի բուռն ալիքներէն ետք անոնք, սկսելով «տառերէն», փորձեցին բացատրել վարչապետին, մինչ վարչապետը այն դիմորդ-երեխան չէ, որ չի գիտեր ու կ’ուզէ՛ սորվիլ: Այստեղ հարցը շատ աւելի բարդ է` վարչապետը ամէն ինչ «գիտէ» եւ վիրաւորական կը համարէ` իրեն որեւէ բան «սորվեցնելու” գիտնականներու փորձերը:

Եթէ ասիկա կրնայ ընել վարչապետը, ինչու չէր կրնար Ազգային ժողովի նախագահը: Ասիկա 2-րդ լուրջ անակնկալն էր, որ տրուեցաւ գիտնականներուն, երբ անոնք, ստեղծելով ֆեյսբուքեան, արդէն` ոչ թէ կը խնդրենք, այլ «Կը պահանջենք գիտութեան ֆինանսաւորման յաւելում» խումբը, դիմեցին նաեւ ԱԺ նախագահին:

Գիտնականները հասկցան, որ վերանայելու խնդրանքն ու մանրամասն բացատրութիւնները այն մասին, թէ գիտնականի աշխատավարձը ՀՀ միջին աշխատավարձէն 2.5 անգամ ցած է, որ ամենաաղքատ երկրի մէջ անգամ ՀՆԱ-ի աւելի բարձր տոկոս կը յատկացուի գիտութեան, որ հնարաւոր չէ գոյատեւել 30-40 հազար դրամով, որ ստիպուած շատերը կը ձգեն գիտութիւնը կամ կը հեռանան երկրէն, արդիւնք չեն տար, որոշեցին ոչ թէ խնդրել` վերանայելու, այլ պահանջելհամախմբուիլ ու պահանջել:

Մինչ, 2011 Օգոստոսին Ծաղկաձորի մէջ կազմակերպուած համաժողովին գիտնականներուն իր այցելութեամբ, այնուհետեւ` խօսքով անակնկալի բերած ՀՀ նախագահին «պահանջել» բառը վիրաւորեց ու զայրացուց` որակուելով իբրեւ ուլթիմաթում: «Ձեզնից ո՞վ է լաւ պատկերացնում, թէ ընդհանրապէս ինչքան է ֆինանսաւորւում գիտութիւնը, եւ դա շա՞տ է, թէ՞ քիչ, լաւ՞ է կառավարւում, թէ՞ վատ»,- լաւ պատկերացնելու իր կասկածը ուղղելով ոչ միայն հաւաքուած տասնեակ երիտասարդ գիտնականներուն, այլ նաեւ գիտութեան դոկտորներուն ու ԳԱԱ թղթակից անդամներուն, ըսաւ նախագահը: Հարցին, թէ` գիտէ՞ նախագահը արդեօք, թէ քանի գիտնական կայ Հայաստանի մէջ եւ արդեօք քանի տոկոսը մրցունակ է, պատասխանեց, որ չի գիտեր… եւ ատիկա ըսուեցաւ նոյն հպարտութեամբ, ինչ հպարտութեամբ Ռոպերթ Քոչարեանը կ’ըսէր, որ ինքը գիրք կարդալ չի սիրեր:

Գիտնականները նախագահին կողմէ «մեղադրուեցան» կենցաղային հարցեր բարձրացնելու մէջ, որ վայել չէ իրենց, իսկ դահլիճէն երբ հնչեց` իսկ ի՞նչ է` գիտնականը սովա՞ծ պիտի մնայ, ան հայեացքով գտաւ հարցը հնչեցնողին ու ըսաւ. «իսկ ի՞նչ է, դու հիմա սովա՞ծ ես» (…տղա՛յ ջան):

Իսկ ի՞նչ է. շա՞տ զարմանալի պիտի ըլլար, եթէ 30.000 ստացողը սոված ըլլար:

Երբ Բիւրականի աստղադիտարանի աշխատակից Արեգ Միքայէլեանը ըսաւ, որ հաւաքուածները ոչ միայն ֆինանսաւորման, այլեւ գիտնականի վարկանիշի բարձրացման ուղիները կը փնտռեն, նախագահը անմիջապէս սեփական վարքագիծով հաստատեց, որ «ձուկը գլուխէն կը…». ղեկավարութիւնը, առաջինն է, որ յարգանք չունի գիտնականի հանդէպ:

Այս ամէնը ակամայ յիշեցուց Վիքթոր Համբարձումեանի հանդիպումը Գորբաչեւի հետ. երբ ան վերջինիս կը հարցնէ. «դուք կը յիշէ՞ք, թէ ով էր պետութեան ղեկավարը Նիւթօնի ժամանակ» ու Գորբաչեւի «ոչ» պատասխանին կ’աւելցնէ. «ձե՛զի ալ պիտի չյիշեն»:

Պետութեան ղեկավարը չեն յիշեր, եթէ անոր օրով նշանակալի բարեփոխումներ չեն ըլլար, իսկ այն տղուն, որուն կը հարցնեն` տղայ ջան դուն հիմա սովա՞ծ ես, շատ հնարաւոր է` սերունդներ յիշեն:

Մանէ Յակոբեան

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here