Հայկական Գիտութիւնը` Դէմ Յանդիման Չինական Պատի…

0
132

Մեր` հայաստանեան կառավարութիւնը վերջնականապէս մերժեց գիտութեան ֆինանսաւորումը աւելցնելու բոլոր առաջարկները: Ժողովրդական խօսքով` «չորով»: Այսպիսով, հայրենական գիտութիւնը դէմ յանդիման կանգնեցաւ մեծ չինականատիպ պատի մը` մեր հայրենի բարեխնամ կառավարութեան:

Պատը որ պատ է` այսքան բողոքներէ, քննադատութուններէ, քննարկումներէ ու առաջարկներէ ետք պիտի հասկնար, որ կարելի չէ այլեւս խաղալ երկրի ապագային հետ, որ պէտք է որեւէ բան ընել: Սակայն` ոչ: Ուրեմն, ինչ որ բան ինչ որ տեղ սխալ է: Վ. Սարոյեան այս բառերը գրած ժամանակ հաւանաբար չէ մտածած, որ իր հայրենակիցներուն կողմէ անոնք այսչափ պիտի սիրուին, ու որ իր նախնեաց երկրին մէջ զանոնք ամէն քայլափոխի յիշելու կարիք  պիտի ըլլայ: Թէեւ կը սիրենք մէջբերել մեր հայրենակիցին այս միտքը, բայց, անկեղծ խօսքով, մենք` հայերս, առանձնապէս չենք խարխափիր անորոշութեան մէջ: Մենք սովորաբար լա՜ւ ալ գիտենք, թէ ուր եւ ինչ է սխալը: Օրինակ, Հայաստանի մէջ գիտութեան հանդէպ մօտեցումը սխալ է: Եւ մենք գիտենք, որ սխալը մեր կառավարութեան մէջ է:

Կըսեն` այն երկրին մէջ, ուր գիտութեան յատկացուող գումարը չի հասնիր ՀՆԱի 1տոկոսին, այդ երկրի գիտութիւնը դատապարտուած է մահուան: Այն տպաւորութիւնն է, որ, հասկնալով հանդերձ ասիկա, միեւնոյնն է, իրաւականօրէն «հաց ուտել» սիրող մեր ղեկավարութիւնը, նոյն ինքն` վերնախաւը, նոյն ինքն` մեծահարուստ խաւը, հանգիստխղճով «հոգեհաց»-ի կը պատրաստուի` բաժակաճառը խօսելով գիտութեան կարեւորութեան մասին, արտադրողական գիտելիքահենք տնտեսութեան ու նման սիրունսիրուն բաներու մասին:

Ու մինչ մերինները կը խօսին, ուրիշները կը գործեն: Կը գործեն ու թռիչքաձեւ կը զարգանան: Առանձնապէս` Չինաստանը: Իր մէկ հարցազրոյցին մէջ STRF.ru–ի թղթակից Տունգան–Ինես–Քերը, որ կը հանդիսանայ փորձագէտ` Չինաստանի հետ կապուած հարցերու մէջ, կը նշէ. «Չինաստանը գիտութեան զարգացման վերաբերեալ կանգնած է բաւական բարատենչ խնդիրի առջեւ: Այսպէս, 2020-ին գիտահետազօտական նպատակներով ծախսերը կը ծրագրաւորեն հասցնել ՀՆԱի 2.5 տոկոսի` ներկայ 1.2–ի փոխարէն: Արեւմտեան ճարտարագիտութիւններէն ունեցած կախուածութիւնը նուազեցնելու մինչեւ 30 տոկոս` ներկայ 50–ի փոխարէն եւ 60 տոկոսով զօրացնելու գիտարուեստական յառաջընթացի ազդեցութիւնը տնտեսական զարգացման վրայ` 2006–ի 39տոկոսին փոխարէն: Չինաստանի ղեկավարութիւնը կաշխատի այնպէս ընել, որ արտադրանքի արժէքի առաւել մեծ մասը երթայ հայտեկի ու գիտական հետազօտութիւններու վրայ: Ատիկա առաւել գործնական է` արտասահմանեան ներդրումները իրենց երկիր ներգրաւելու համար»:

Ահա թէ ինչն Չինաստանի թռիչքը ապահովողը. գիտութեան մէջ ըրած մեծ ներդրումները: Չինական շոքեկառքերը երեսուն տարի արաջ կ’ընթանային 50 քմ/ժ արագութեամբ, հիմա անոնք կը թռչին 500 քմ/ժ արագութեամբ: Եւ այդ թռիչքն ու արագութիւնը ամէն տեղ է` տնտեսութեան ու մշակոյթի բոլոր ոլորտներուն մէջ:

Իսկ մեր վարչապետը՝ Ազգային ժողովին քանի մը «առաւել կարեւոր» հարցերու շուրջ խօսելէ ետք՝ միայն մեծ դժկամութեամբ անդրադարձաւ գիտութեան: Դժկամութեամբ, որովհետեւ ստիպուած եղաւ անդրադառնալու` տեղի տալով գիտութեան ֆինանսաւորման հետ կապուած` գիտնականներու, հասարակութեան ու պատգամաւորներու բուռն բողոքներուն. «Յաջորդ խնդիրը` գիտութեան ֆինանսաւորումն է: Մենք համաձայն ենք այն քննադատութեան հետ, որը հնչում է, եւ, ցաւօք սրտի, պետութիւնը դեռեւս չի կարողանում անհրաժեշտ ֆինանսաւորում ուղղել գիտութեանը: Մենք պատրաստ ենք ձեզ հետ քննարկել նաեւ այս հարցը, այն առումով, որ կարողանանք զատել` արդեօք այն միջոցները, որ յատկացնում ենք, արդիւնաւէտ են օգտագործւում, տալիս են դրական արդիւնք եւ եթէ այո, ապա աւելացնենք գիտութեանը տրուող ֆինանսաւորումը»: Եւ ասիկա կ’ըսէ այն վարչապետը, որ իր բերնով յայտարարած է մեր երկրին մէջ գիտութիւնը իբրեւ գերակայ ոլորտ: Ուրեմն` որպէսզի քանի մը ղրուշ «պոկեն» ու տան գերակայ ոլորտին, գիտնականները, գործ ու գիտութիւն ձգած, դեռ պէտք է արդիւնաւէտութիւն ապացուցեն, երբ ատիկա արդէն հարիւր անգամ ըրած են միջազգային զեկոյցները` UNESCO-ի, Եւրոմիութեան, ԱՊՀ երկիրներու եւ այսպէս շարունակ: Կատարեալ ծաղր:

Վերադառնանք Չինական մեծ պատին: Յիշենք, որ մեր երկրին մէջ գիտութեան նուիրեալները պիւտճէտային աշխատողներու մէջ ամենացած վարձատրուողն են,  իսկ Չինաստանինը` ամենաբարձրերէն մէկը աշխարհի մէջ: Չինաստանի մէջ միջին աշխատավարձը կը կազմէ 620 տոլար, իսկ փրոֆէսըրինը` մինչեւ 6000 տոլար: Եթէ այդ մօտեցումով առաջնորդուէին մեր մօտ` մեկնելով 120.000 միջին աշխատավարձէն, մեր գիտութեան դոկտորը պիտի ստանար 1.200.000 դրամ ամսական: Կը պատկերացնէ՞ք: Բայց միայն ա՛յդ ժամանակ կրնային գիտութիւն զարգացնել, ահա այդ ժամանակ կ’ապահովուէր «թռիչք», այլ ոչ թէ այստեղէն–այնտեղէն պոկած ողորմութիւնները ի մի բերելով:

Գիտութիւնը պարտքի տակ չի մնար. անիկա միշտ կը վերադարձնէ իր վրայ ծախսածին տասնապատիկը կամ հարիւրապատիկը: Գիտութեան մէջ ներդրումներ ընողները յիրաւի հեռատես մարդիկ են, իսկ իրապէս գիտելիքահենք պետութիւնը` թռիչքային զարգացում ունեցող պետութիւն:

Չինական կառավարութիւնը չենք կրնար համեմատել հայկականին հետ. անոնք ամենեւին չունին նմանութիւն, իսկ, օրինակ, Չինական մեծ պարիսպը կրնանք աւա՛ղ:

Մանէ Յակոբեան

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here