ԵԳԻՊՏՈՍ ՄՈՐՍԻԷՆ ԵՏՔ

0
150

Գարնանային  արեւահարութիւն կամ՝  արաբական ամլութիւն,  ինչպիսի բնորոշում  ալ   փորձենք  տալ  Եգիպտոսի  զարգացումներուն, ախտավարակ արաբական աշխարհը  իւրաքանչիւր  օր  քիչ մը աւելի կը խրի  տնտեսական,  ընկերային, համայնքային եւ  քաղաքական տարանջատումներու  գիրկը:

 Ժողովրդավարական գործընթացով ընտրուած Եգիպտոսի առաջին նախագահ  Մոհամմէտ Մորսիի դէմ  յեղաշրջումը ցնցած է աշխարհը: Արաբական աշխարհի ամենահոծ բնակչութեամբ  երկրին մէջ  կը  տիրէ  քաոս եւ անորոշութիւն:  Երկիր մը,  որ տակաւին  ոչ շատ  հեռու անցեալին,  կոչուած էր  վճռելու  Միջին Արեւելքի  պատերազմի եւ խաղաղութեան ելքը,  ամպրոպահար եղած է այսօր՝  տարակուսանքի  փակուղիին մէջ: Մորսիի  հեռացումը միաժամանակ  ծանր հարուած մը հասցուց բոլոր անոնց, որոնք քաղաքական  իսլամի մէջ  կը տեսնէին   Միջին Արեւելքի  կայունութեան եւ բարգաւաճումի  երաշխիքը: Յեղաշրջումը   իրականացնող ուժերը   եկան  պատասխանելու, թէ իսլամը   արաբական առօրեային մէջ ներկայութիւն  ըլլալով  հանդերձ,  անհրաժեշտ է, որ կառուցողական մօտեցում ցուցաբերէ աշխարհիկ եւ այլ ուժերու հանդէպ:

Եգիպտացիները  չեն կրնար անտեսել իրականութիւնները. Անոնք կեցած են  դաժան ընտրանքներու  առջեւ:  Ալեկոծ տնտեսութիւն, օտար դրամանիշներու պակասորդ,  ազգային դրամանիշի անկում,  բեւեռացած  ընկերութիւն: Այս  բոլորին  զուգահեռ՝ Իսլամական  Եղբայրակցութիւնը  վճռած է շարունակել պայքարը:

Քաղաքական մեկնաբաններ տակաւին  կը վառանին  ճիշդ  գնահատական  տալու  Եգիպտոսի  զարգացումներուն.  Յեղաշրջումի  թ՞է   յեղափոխութեան  հետեւանք էր   Մորսիի  հեռացումը:  Արեւմտեան   լրատուական աղբիւներու մեծամասնութիւնը զայն կը դիտէ յեղաշրջում՝  ժողովրդավարական գործընթացով ընտրուած նախագահի մը դէմ:

Զինուորական հաստատութեան  որոշումով  նախագահ  Մորսիի արտաքսումը,  հետեւանքներ պիտի  ունենայ Փարաւոններու երկրի  սահմաններէն  դուրս: Եգիպտական ամպրոպը  պիտի  հարուածէ  Միջին Արեւելքի ուժային համակարգի  հաւասարակշռութեան,  Միջին Արեւելքի մէջ Միացեալ Նահաննգերու վայելած  հեղինակութեան, ինչպէս նաեւ  քարիւղի  համաշխարհային  սակերուն վրայ:

Իր   վայելած աշխարհաքաղաքական  դիրքին  պատճառով,  Եգիպտոս կը  դարձած էր  Միջին Արեւելքի  բաբախող սիրտը:  Գահիրէ՝ արաբական աշխարհի մայրաքաղաքը, իսկ  Եգիպտոսի կառավարութիւնները  տիրող հեղինակութիւն եւ ուղեցոյց ՝ շրջանային քաղաքականութեան եւ զարգացումներուն:

Արեւմտեան ռազմավարական ուսումնասիրութեանց  կեդրոններուն   վկայութեամբ՝ Եգիպտոս  կը   մնայ  Միջին Արեւելքի  բանալի  երկիրը:  Ճիշդ այդ պատճառով,    ախտաւոր տնտեսութեամբ եւ բեւեռացող  բնակչութեամբ  ալեկոծ  Եգիպտոս  մը,  կրնայ ապակայունացնել Միջին Արեւելքը:

Քան ի մը օր առաջ,   Սահմանադրական  Ատեանի նախագահ՝ Ատլի Մանսուր, 68 տարեկան, հաւատարամութեան ուխտ կատարեց   երկրի սահմանադրութեան, իբրեւ՝  ժամանակաւոր նախագահ: Նախագահութեան  պաշտօնը ստանձնելէ   քսան չորս ժամ ետք,   Մանսուր անմիջապէս սառեցուց  գործող սահմանադրութիւնը եւ  նոր մը  մշակելու  յանձնախումբ   կազմեց :  Իսլամիստներուն համար անընդուլելի այս  փոփոխութիւնը:

 Մորսիի  հեռացումը  մտահոգած է   որոշումի մայրաքաղաքները:   Նախքան   անոր արտաքսումը, բանակի  հրամանատարութիւնը մէկէ աւելի առիթներով  փորձած էր Ուաշինկթընը   համոզել,  թէ  մտադրութիւն   չունէր  ստանձնելու  իշխանութիւնը:  Որքանով   հաւաստի են  բանակին  երաշխիքները, յառաջիկայ օրերը ցոյց պիտի  տան:  Պետական  քարտուղար  Ճոն Քերրի, քանի մը օրէն,  Փետրուարէն ետք  վեցերորդ  այցելութիւնը պիտի կատարէ   Միջին Արեւելք: Գահիրէի մօտ  Միացեալ Նահանգներու դեսպանատան անձնակազմը    հեռացած է Եգիպտոսէն, սակայն  դեսպանը կը շարունակէ  իր ծառայութիւնները:  Շուրջ  550 «Մարինզ»ներ սպասողական   վիճակի մէջ կը գտնուին Սիկիլիոյ  եւ Սպանիոյ մէջ:

Ուաշինկթընի պարագային բաւական կարեւոր նշանակութիւն  պիտի ունենայ Եգիպտոսի եղելութիւններուն սահմանումը:  Ամերիկեան  օրէնսդրութիւնը կ’արգիլէ  զինուորական եւ   նիւթական  օգնութիւն առաքել «Այն կառավարութիւններուն, որոնց  ընտրեալ  նախագահները իշխանութենէն կը հեռացուին  զինուորական յեղաշրջումի կամ    ռազմական  հաստատութեան հրամանագրով»:   Նշենք, թէ  Ուաշինկթըն  տարեկան 1.5  միլիառ տոլարի   օժանդակութիւն մը  կը կատարէ  Եգիպտոսի   քայքայուած տնտեսութեան: Պիտի  շարունակուի՞ն արդեօք այդ   օգնութիւնները:Նախագահ Պարաք  Օպամայի  վարչակարգին համար բաւական  դժուար հարց մը պիտի ըլլայ   Եգիպտոսի  զարգացումներուն մեկնաբանումը:

Եգիպտոսի   յեղաշրջումին յատկանշական  հետեւանքներէն  մէկը  միջազգային  շուկայի  վրայ քարիւղի սակին կտրուկ  մագլցումն է:  Յաջորդաբար  չորրորդ  օրը ըլլալով,  քարիւղին սակը համաշխարհային շուկաներու վրայ կ’արձանագրէ  մագլցում:  Ճիշդ է, որ Եգիպտոս  չարտածեր քարիւղ, սակայն Սուէզի  ջրանցքին շնորհիւ,  քարիւղի շուկային մէջ կարեւոր դերակատարութիւն վերապահուած է  Գահիրէին:

Ապահովական գետնի վրայ,  Եգիպտոս եւ Իսրայէլ  Միջին  Արեւելքի մէջ  ընդունուած են իբրեւ Միացեալ Նահանգներու ամենասերտ  գործընկերները,  շնորհիւ 34 տարի առաջ  կնքուած Գեմփ Տէյվիտի համաձայնութեան:

Իսրայէլ մտահոգութեամբ  կը հետեւի  Գահիրէի զարգացումներուն:  Վարչապետ Պենիամին Նեթանիահու մաղթեց, որ Եգիպտոսի նոր իշխանութիւնները  յարգեն երկու երկիրներուն  միջեւ երեսնամեակէ մը ի վեր  կնքուած համաձայնութիւնները:  Միւս կողմէ, կ’արժէ  նշել, որ զառիթափի  վրայ գտնուող Եգիպտոս մը  ինքնաբերաբար պիտի ապակայունացնէ   Կազայի իրավիճակը:  Մորսիի կառավարութիւնը առաւելագոյնը կատարեց փակելու Կազան Եգիպտոսին միացնող ապօրէն  ճանապարհները:

Եւ վերջապէս  հարցում մը՝ Մորսիի   մեկնումը Արաբական Գարնան մայրամուտի խորհրդանիշն է   թ՞է զարթօնքին:  Գարնանային  ջերմոցներու երկրպագուները,  չեն  սթափիր  եւ երփնագոյն աղէտներուն մէջ  չեն   փափաքիր տեսնել  արիասիրտ արաբ  ժողովուրդին կարմիր արիւնը: Մէկ բան յստակ է, որ  Քաթարի մէջ  խաղաղ իշխանափոխութիւնը,  Թուրքիոյ պարագային վարչապետ  Էրտողանի անհանգստութիւնը կ’ապացուցեն քաղաքական իսլամի   վախճանումը:   Բայց այս մասին մեր վաղուան համարով:

ԱՀԱՐՈՆ ՇԽՐՏԸՄԵԱՆ

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here