ԵԳԻՊՏՈՍԻ ՅԵՂԱՇՐՋՈՒՄԸ ԵՒ ԱՆԳԱՐԱ – ԳԱՀԻՐԷ ԱՌԱՆՑՔԻՆ ՔԱՅՔԱՅՈՒՄԸ

0
133

2011-ին՝  բանակին հովանաւորութեամբ նախագահ  Մուպարաքը իշխանութենէն հեռացնելու    շարժումին եւ  այսօրուան յեղաշրջումին  միջեւ գոյութիւն  ունեցող   հիմնական հակասութիւններէն մէկը ՝ մերօրեայ  Եգիպտոսը  արդէն պարարտ  հող  դարձած է  յեղափոխութեան:   2011-ին  ժողովուրդը  անտեղեակ էր, որ  Մուհամմէտ  Մորսի եւ Իսլամական Եղբայրակցութիւնը,  ժողովուրդին  պահանջները իւրացնելով, պիտի ոտնակոխեն  աշխարհիկ  հոսանքներուն  իրաւունքները:  Ժողովուրդը կը մնայ վճռական եւ  ետդարձի  ճանապարհներ չկան քաղաքական իսլամին առջեւ:

 Եգիպտոսի   յեղաշրջումը  ինքնաբերաբար  իր  արձագանգը եւ հետեւանքները պիտի ունենայ   Միջին  Արեւելքի աշխարհաքաղաքական  քարտէսին վրայ:  Սէուտական Արաբիա,  Սուրիա,  Ալճերիա, Թունուզ, Քուէյթ եւ յատկանշականօրէն՝  Քաթար, ողջունեցին  Մորսիի    հեռացումը: Յեղաշրջումին դէմ մեծագոյն քննադատութիւնը  եկաւ  Անգարայէն:  Գահիրէի  զինուորական  յեղաշրջումը ցնցած է  Թուրքիան: Վարչապետ  Էրտողան՝ իր  վարչակարգին դէմ  լուրջ նախազգուշացում  կը  տեսնէ  Եգիպտոսի զինուորական  յեղաշրջումին մէջ:  Ճիշդ այդ պատճառով, արձակուրդը լքելով անմիջապէս  վերադարձաւ  Անգարա:   Ին՞չ կրնայ ըլլալ Էրտողանի   վիճակը, երբ բանակը եւ   Թաքսիմի ցուցարարները   համախմբուին…: Անոր    յայտնապէս կը զարմացնէ  Արեւմուտքին եւ Եւրոպայի լռութիւնը ՝ Եգիպտոսի զարգացումներուն հանդէպ:  Նոյնիսկ  յեղաշրջում կոչելու ամենադոյզն   դատապարտումը  չլսուեցաւ արեւմտեան մայրաքաղաքներէն, բացի՝ վայրագութիւնները դատապարտելու աւանդական  յայտարարութիւններէն:  Փաստօրէն  Գահիրէի մէջ պատահածը կրնայ կրկնուիլ Անգարայի եւ Իսթանպուլի մէջ, Արեւմուտքին  աչքերուն առջեւ: Այսօրուան դրութեամբ, երբեք անհաւանական չէ, որ  քուէատուփերու  միջոցաւ  մեծամասնութիւն գոյացուցած Էրտողանի՝  Արդարութիւն եւ Բարգաւաճում կուսակցութիւնը  իյնայ Թաքսիմի ցուցարարներուն եւ բանակին առջեւ:  Էրտողանի անհանգստութիւնը   արդար է, որովհետեւ  Թաքսիմի   ցոյցերը առ այսօր կը շարունակուին, իսկ  անոր  կուսակցութիւնը  հազիւ թէ պիտի  յաջողի  յաղթահարել  Թաքսիմի ցոյցերուն հետեւանքները:  Էրտողան՝ արտաքին միջամտութիւններու կը  վերագրէր  Թաքսիմի  հաւաքները: Անոր կարծիքով, Մորսին նոյնպէս  արտաքին դաւադրութեան մը զոհն էր: Իշխանութեան հովանաւորութիւնը վայելող թրքական  օրաթերթերը ամենօրեայ   «բացայայտումներ»  կը կատարեն Եգիպտոսի   նոր իշխանութիւններուն եւ Արեւմուտքին   դէմ…:

Խորամանկ  Էրտողան  անմիջապէս  փորձեց   բարոյական  օգուտներ քաղել  Եգիպտոսի   զարգացումներէն:  Թուրքիոյ վարչապետը  սկսաւ  յոխորտալ, թէ   Թաքսիմի  զոհերուն  թիւը շատ  համեստ էր,  համեմատած  Գահիրէի  զոհերուն:  Այս  կարճաժամկէտ եւ աժան քարոզչութիւնը կը միտի սիրաշահիլ  բանակը, միաժամանակ վերականգնել՝  իր կուսակցութեան կորսնցուցած  վարկը: Էրտողան   նաեւ  սկսաւ  շեշտել, թէ  Մոհամմէտ Մորսի եւ  Իսլամական Եղբայրակցութիւնը  միայն  ընտրութեանց    արդինքի տակ պէտք է հեռանան իշխանութենէն:  Այս մէկը եւս «պատգամ» մըն է անոր հակառակորդներուն:

Մորսիի հեռացումը  առյաւէտ մոռացութեան պիտի  մատնէ   Արդարութիւն եւ Բարգաւաճում  կուսակցութեան եւ յատկապէս  արտաքին գործոց նախարար Ահմէտ Տաւուտօղլուի՝ Թուրքիա- Եգիպտոս առանցք  մը ստեղծելու  երազը:  Արդարութիւն եւ Բարգաւաճում կուսակցութեան  եւ Իսլամական Եղբայրակցութեան  փայփայած գաղափարախօսական,  ռազմավարական եւ քաղաքական  առանցք  ստեղծելու  տարիներու երազը, ի վերջոյ փուլ  եկաւ:  Թուրքիա   բաւական  լուրջ յանձնառութիւններ ստանծձած էր այս ուղղութեամբ: Մինչ Միջազգային  Ելեւմտական Հիմնադրամը կը  մերժէր Եգիպտոսին  շնորհել  4.8 միլիառ տոլարի վարկ մը,  Թուրքիա իշխանական՝   մէկ միլառ տոլարի,  երկարաժամկէտ վարկ մը  տրամադրեց իր  դաշնակիցին: Էրտողան մնայուն կը  պաշտպանէր    Մորսիի  քաղաքականութիւնը,  Եգիպտոսի օրինակով կը  շեշտէր  իսլամի եւ  ժողովրդավարութեան համատեղելիութիւնը…:  Մորսիի  մեկնումով, Թուրքիոյ արտաքին  քաղաքականութեան  շրջագիծը   յայտնապէս կրճատուեցաւ:

 Իսլամական Եղբայրակցութեան  հեռացումը Եգիպտոսի իշխանութենէն իր անմիջական ներազդեցութիւնը պիտի ունենայ Սուրիոյ   հանդէպ Անգարայի վարած քաղաքականութեան վրայ:  Անառարկելի իրողութիւն մըն է, որ  Եգիպտոսի զարգացումները  նոր  եռանդ ներշնչեցին Դամասկոսին: Յեղաշրջումին երկրորդ  օրը  վերաբացուեցաւ  Գահիրէի մօտ Սուրիոյ դեսպանատունը:

Թուրքիա միաժամանակ  ստիպուած է  վերանայելու  Համասի  հետ  յարաբերութիւնները:  Եգիպտոսի  յեղաշրջումին առաջին հետեւանքներէն  մէկը,  Էրտողանի  Կազա այցելութեան  ջնջումն էր:

 Լիբանանի սալաֆիսթները դժգոհ են Մորսիի հեռացումէն:  Մորսիի հեռացումին մէջ անոնք կը  նախազգան քաղաքական իսլամին   մեկուսացումը: Սալաֆիսթները միաժամանակ յուսախաբութիւն կ’ապրին, որովհետեւ  նոյնիսկ արաբական գարունը  կը մերժէ  բացարձակ իշխանութիւն  շնորհել անոնց:  

  Շրջանային պետութիւններու մէջ,  Եգիպտոսի իշխանափոխութենէն  հիմնական  օգտուողը պիտի  ըլլայ Իրանը՝ յատկապէս  Սուրիոյ հակամարտութեան  պարագային: Մորսի  ոխերիմ հակառակորդ մըն էր Սուրիոյ վարչակարգին:  Իսլամական Եղբայրակցութեան  եւ Սիւննի  քաղաքական կազմակերպութիւններու հետ Մորսիի    սերտ գործակցութիւնը վտանգաւոր օղակ մը ստեղծած  էին  Սուրիոյ շուրջ: Մորսիի   ելոյթները  մնայուն  մտահոգութիւն  կը պատճառէին  Թեհրանին:  Այսօր, ով ալ փոխարինէ Մորսին, նոյնօրինակ կշիռ եւ հեղինակութիւն պիտի  չունենայ Սուրիոյ զարգացումներուն,  Միջին Արեւելքի  քաղաքականութեան  եւ  իսլամական աշխարհին մէջ: Իրան նաեւ պիտի  վերստանձնէ    Կազայի   խաղատոմսը: Մորսիի իշխանութեան  առաջին հարուածը ստացողները Թեհրանն ու  Դամասկոսը դարձան, երբ  Համաս՝  Դամասկոսի փոխարէն  Գահիրէն ընտրեց    իր կեդրոնատեղին:  Անոր   մեկնումէն ետք, Համասին կը սպասէ   մեկուասացում, որուն  հետեւանքով  ինքնաբերաբար   նոր վերելք պիտի ապրին  Թեհրան- Համաս,  Դամասկոս- Համաս փոխյարաբերութիւնները:

Մորսիի  մեկնումը միաժամանակ  Քաթարի  կարեւոր մէկ դաշնակիցին կորուստն էր:  Այս  զարգացումը նոյնպէս նպաստաւոր պիտի  ըլլայ Թեհրանին: Բոլորովին անսպասելի  յայտարարութեամբ մը, Քաթարի նոր  իշխանը  զօրակցութիւն յայտնեց  եգիպտական բանակին քայլերուն…:  Բայց բոլորէն աւելի մեծ  խանդավառութիւնը Իրանի պարագային՝   Եգիպտոսի յեղաշրջումը ուղղակի չդատապարտելու   նախագահ Պարաք Օպամայի դիրքորոշումն  էր:  Նախագահ  Օպամայի  տատամսոտ  յայտարարութիւնները, ի դերեւ  հանեցին Ուաշինկթընի  վստահող    հոսանքներուն  ակնկալութիւնները:   

Լիբանանի պարագային,  մեր  քաղաքագէտները կրնան մէկ բանի շուրջ վստահ  ըլլալ, որ  բարձր   քաղաքականութեան   խաղեր տեղի կ’ունենան  Միջին Արեւելքի մէջ: Հետեւաբար, նախընտրելի պիտի  ըլլայ  հրաժարիլ  այլոց ներկայացուցիչները ըլլալու տխուր   իրողութենէն եւ  միասնաբար, առանց նախապայմաններու՝ Լիբանանը  նուազագոն  վնասներով դուրս բերել  շրջանային  փոթորիկներէն:  

ԱՀԱՐՈՆ ՇԽՐՏԸՄԵԱՆ

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here