ԱՅՍՕՐՈՒԱՆ ԹՈՒՐՔԻԱՆ ԵՒ ԶԵՐՈՅԱԿԱՆ ՉԱՓԱՆԻՇՆԵՐԸ

0
123

Եգիպտոսի  իշխանութենէն Մոհամմէտ Մորսիի   հեռացումը, « դրացիներու հետ զերօ խնդիրներ» կարգախօսի  հոգեզաւակ Ահմէտ Տաւուտօլուի  ողբերգական   տեսութեան    վերջին   հարուածն էր: Տակաւին  քանի մը տարի առաջ, միջազգային ընտանիքը կ’ողջունէր Թուրքիոյ տեսաբանին  լորձնաշուրթ կարգախօսները…: Այս, այն օրերուն երբ  փոխյարաբերութիւնները  զգալապէս բարելաւուած էին Սուրիոյ,  Իրանի եւ Իրաքի հետ:  Հայաստանի հետ  փոխյարաբերութիւնները բնականոնացնելու  քուլիսային  ճիգեր տեղի կ’ունենային, Թուրքիա իր ազդեցութիւնը կը  փորձէր  ընդլայնել  միջինարեւելեան ւգրեթէ բոլոր ոստաններուն   մէջ:  Երկիր չկար, որուն օգնութիւն եւ խորհուրդ չ’առաջարկէր  Թուրքիան՝   միշտ պատրաստ   ծառայութեան…: Սնափառութեան  եւ ամբարտաւանութեան առաստաղը  բաւական նեղ կու գար  Տաւուտօղլիին, երբ  սնապարծութեամբ  կը յայտարարէր.«  Թուրքիա պիտի  վերաձեւաւորէ  Միջին Արեւելքը»:

  Թուրքիա՝  միջինարեւելեան արաբական  պետութիւններ, սիրաբանութեան հանգրուանը բաւական կարճ  տեւեց բարեբախտաբար:  Թերահաւատութեամբ  սնած քաղաքական  տեսութիւն  մը, չէր կրնար ունենալ տարբբեր ճակատագիր:  Սակայն  յանուն պատմութեան պէտք է արձանագրել, որ  շատեր ինկան Տաւուտօղլուի « քաղցրաբոյր»   լոզունգներուն ծուղակը…:  Ներկայիս  յեղաշրջուած է պատկերը:  Երէկի անկեղծ դրացիները, յաւերժի բարեկամները,   ոխերիմ թշնամիներու վերածուեած են այսօր:

Տասնամեակներ շարունակ Սուրիոյ դէմ  թշնամական  կեցուածքներ տածելէ  ետք,  նոր հորիզոն մը բացուեցաւ Դամասկոս- Անգարա  յարաբերութիւններուն մէջ:  Զոյգ երկիրներու կառավարութիւնները համատեղ նիստեր սկսան գումարել,  երկու մայրաքաղաքներուն մէջ:  Սուրիա դարձաւ  Թուրքիոյ յորջորջած  «զերօ խնդիրներ»ու թարգմանութեան տիպար  օրինակը:  Օրին, տարբեր մակարդակներու  վրայ, շատ շատեր  սուրիական  իշխանութիւնները զգուշացուցին  չգինովնալ  Թուրքիոյ վարած ստապատիր  եւ  խորհրդաւոր  քաղաքականութեան բեղմնափոշիէն: Սիրալիր այդ   դիմայարդարութեան  տակ   պահուած էր  Սուրիոյ ընդդիմութիւնը  գաղտնաբար զինելու եւ   Դամասկոսը  ճակատագրական  իրողութեան առջեւ  դնելու դաւադրութիւն մը:

Սուրիոյ ներքին հակամարտութեան  անդրանիկ օրէն, վարչապետ Էրտողան բացայայտեց իր իսկական դիմագիծը, պահանջելով  Սուրիոյ նախագահին հրաժարականը: Հակամարտութեան բոլոր կողմերէն հաւասար  հեռաւորութիւն պահպանելու եւ  անոնց միջեւ  երկխօսութեան  առիթ  ընձեռելու փոխարէն, « զերօ խնդիրներ»ու  նախակարապետը  անմիջական  փոփոխութիւններու  նախապայմաններ  ներկայացուց իր   երէկի  բարեկամին: Աւելի ուշ,  ան   պահանջեց  նախգահ Պաշշար   Ասատի  հրաժարականը: Էրտողան մոռցաւ, որ  Սուրիոյ դէմ իր  կեցուածքը,  կրնար  սռել  Իրաքի եւ Իրանի հետ  յարաբերութիւնները:    Միայն այսքանով  չաւարտեցաւ  Սուրիոյ զարգացումներուն մէջ Թուրքիոյ դերակատարութիւնը:  Անգարա,  քաղաքական եւ  ռազմական   օժանդակութիւն  սկսաւ մատակարարել  Իսլամական Եղբայրակցութեան  անդամներով  յորդող այսպէս կոչուած սուրիական ազգային խորհուրդին եւ  ազատ սուրիական բանակին: Թրքական ուղղակի միջամտութիւնը համայնքային  հակամարտութեան մէջ խռեց Սուրիան:  Նախագահ Պաշշար Ասատ,  բաւական ուշ բայց դիպուկ  քայլի մը  դիմեց   թրքական սադրանքներուն դէմ, երբ  ինքնավարութիւն շնորհեց  քրտական կարգ մը  շրջաններու: Ասատ  ռազմավարական կարեւոր   խաղաքարթ մը վերցուց  Թուրքիոյ  ձեռքէն:  Ասատի այս  նախաձեռնութիւնը աւելի  մեծցուց Թուրքիոյ, Իրաքի եւ Սուրիոյ հողերուն վրայ  քրտական պետութիւն ստեղծելու քիւրտերու երազը: Անգարա  անելի մատնուեցաւ, երբ  Քիւրտիստանի Աշխատաւորական Կուսակցութիւնը  յաւելեալ ռազմական  օժանդակութիւն սկսաւ ստանալ  Սուրիոյ, Իրաքի եւ  Իրանի  քիւրտերէն: Փաստօրէն,  Սուրիոյ դէմ մշակուած  քաղաքականութիւնը, զայն վարող ռազմագէտներուն  ուսերուն  վրայ փուլ եկաւ: Աւելի մեծ խայտառակութիւն մըն էր, Արեւմուտքին կողմէ՝  Սուրիոյ մէջ «ապահովական գօտի» ստեղծելու Թուրքիոյ ներկայացուցած  ծրագիրին անտեսումը:  Թուրքիա կը  գտնուի  մարդկային   իրաւունքներու ծանր  յանցագործութեան  առջեւ, երբ  տնտեսապէս անզօր  կ’ըլլայ բաւարար օգնութիւն ցուցաբերելու  իր խրախուսանքներով  Սուրիայէն  ընդունած փախստականներուն:  :  Տակաւին   կարճ  ժամանակ մը առաջ, ան  կը յոխորտար, թէ  ոչ ոքի անհրաժեշութիւնը  ունէր, մինակը պատրաստ էր  ստանձնելու գաղթականներուն վերաբեալ  ամբողջական  պատասխանատուութիւնը:  Թուրքիոյ այսօրուան իշխանութիւնները   որքան պէտք է զղջացած  ըլլան  այդ աժան ու անհեթեթ  քարոզչութեան համար..: Սուրիացի գաղթականներուն ներկայութիւնը   քաղաքական տագնապի վերածուած է այսօր  Թուրքիոյ մէջ:  

  Անգարայի  ոխյարաբերութիւնները  սրած են նաեւ  Պաղտատի հետ, ոչ անպայման՝ Սուրիոյ հակամարտութեան պատճառով:  Անգարա քաղաքական ապաստանութիւն  շնորհած է, ահաբեկչական  գործողութիւններ կազմակերպելու  յանցանքով ամբաստանուած  Իրաքի  փոխնախագահ  Թարիք Ալ  Հաշեմիին:   Իրանի հետ յարաբերութիւնները   նոյնպէս ալեկոծոած են:  Անգարա Իրանը կը մեղադրէ    Քիւրտիստանի Աշխատաւորական Կուսակցութիւնը զինելու յանցանքով :

Տակաւին  չենք խօսիր  բռնագրաւուած  Կիպրոսի հետ սրող յարաբերութիւններուն  մասին:  Թուրքիա մինչեւ իսկ սեփականութեան պահանջք   յանդգնեցաւ   ներկայացնել  Կիպրոսի եւ Իսրայէլի  սահմաններուն միջեւ յայտնաբերուած  ծովային նաւթէն:

Բնականաբար «Դրացիներու  հետ զերօ խնդիրներ» մեծագոյն  ձախողութիւնը դարձաւ Հայաստանի հետ  Անգարայի  փորձութիւնը:   Թուրքիոյ խորհրդարանը մերժեց  հաստատել  երկու   պետութիւններուն միջեւ  յարաբերութիւնները բնականոնացնելու  նպատակով, Ցիւրիխի մէջ  2009-ին կնքուած   փրոթոքոլը:  Պաքուի  ճնշումներուն տակ, Թուրքիա շրջադարձ կատարեց  համաձայնագիրէն:  Թուրքիոյ վարկն ու հեղինակութիւնը  ծանր հարուած մը ստացաւ միջազգային  գետնի վրայ:  Երեւանը  Անգարան ամբաստանեց  անպարկեշտութեամբ:   Փաստօրէն  մթնոլորտը բարելաւելու  փոխարէն  ալեկոծուցեաւ:

Թուրք-հայկական  փոխյարաբերութիւնները  բարելաւելու  մեր  ժողովուրդին պահանջները  յստակ են եւ մեկին: Սակայն այնքան ժամանակ, որ թրքական  կողմը  Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտութեան առնչութեամբ Ատրպէյճանի  թէզերը յառաջ կը  փորձէ յառաջ մղել, յարաբերութիւնները  պիտի մնան անփոփոխ ու սառած: 

 Յետադարձ  ակնարկ մը նետելով    «դրացիներու հետ զերօ խնդիրներ»  պահպանելու Թուրքիոյ  քաղաքականութեան, կրնանք անվարան  հաստատել, թէ շողոքորթութեամբ պարուրուած  բեհեզաշուք  այս տեսութիւնը  ոչ միայն  չարաչար  ձախողեցաւ,այլեւ՝  յաւելեալ տագնապներ ստեղծեց դրացի պետութիւններուն հետ:  Տաւուտօղլուի տեսութեան   մեծագոյն  յաջողութիւնը անոր ձախողութիւնն էր:

ԱՀԱՐՈՆ  ՇԽՐՏԸՄԵԱՆ

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here