ԸՍՏ ԹՈՒՐՔԻՈՅ ԲԱՆԱԿԻՆ՝ ՀԱՅԵՐԸ ՆԵՐՔԻՆ ԹՇՆԱՄԻՆԵՐ ԵՆ

0
107

Թրքական «Ռատիքալ»ի կայքին վրայ Մեսուտ Հասան Պենլիի ստորագրութեամբ հրատարակուած է ցնցիչ յօդուած մը, որ կը մերկացնէ Թուրքիոյ սպայակոյտի նախագահութեան կողմէ   12 Սեպտեմբեր, 1980-ի պետական հարուածէն կարճ ժամանակ առաջ պատրաստուած տեղեկագիրի մը մանրամասնութիւնները։ Այս տեղեկագիրը ամբողջովին դէմ է երկրի փոքրամասնութիւններուն, մանաւանդ՝ հայերուն, որոնք ծանր բառերով դաւաճան կը հռչակուին եւ կը նկատուին ներքին թշնամիներ։
Տեղեկագիրը նուիրուած է «Թուրքիոյ ուղղեալ ներքին վտանգ» նիւթին եւ պատրաստուած է իբրեւ «Շատ գաղտնի փաստաթուղթ», ապա, պետական հարուածէն երեք ամիս առաջ, զինուորական բոլոր միաւորներուն ղրկուած է՝ սպայակոյտի նախագահ Քենան Էվրենի ստորագրութեամբ։
Տեղեկագիրը ոչ միայն ներքին թշնամի կը նկատէր հայերը, այլեւ կը պնդէր որ 1915-ի հայերու տեղահանութիւնը արդար էր ու իրաւացի։ Ըստ տեղեկագիրին՝ «հայերու յանցանքով է», որ այդ շրջանին պատահեցան մահեր ու կորուստներ։ «Իսկ այն պնդումը, թէ հայերը մէկուկէս միլիոն մարդ կորսնցուցին՝ սուտ է։ Հայերու կորուստը 50-100ի(հաւանաբար 50-100 հազար ըսել կ՛ուզուի) միջեւ է։ Թուրքերը աւելի մեծ թիւով կորուստներ ունեցած են», նշուած է տեղեկագիրին մէջ։
Այս տեղեկագիրը, որուն տակ կայ Էվրենի ստորագրութիւնը, աւելի ուշ իրականացած պետական հարուածին համար իբրեւ հիմք գործածուած է։ Հոն, երբ կը պատմուի Հայկական հարցի պատմական զարգացման մասին, կ՛ըսուի հետեւեալը. «1913-ին Հայկական հարցը դարձեալ օրակարգի եկաւ, իսկ 1914-1915-ին հայկական հրոսախումբեր արեւելեան ճակատի վրայ շարունակ կը գործակցէին ռուսերուն հետ, յարձակումներ կը կազմակերպէին թուրք եւ իսլամ ժողովուրդին վրայ։ Այս պատահարները փոխադարձաբար շարունակուեցան մինչեւ 1918։ Հայ «կոմիտաճի»ներու անխորհուրդ, նաեւ եւրոպական պետութիւններու անմարդկային մերձեցումին հետեւանքով, հազարաւոր անմեղ քաղաքացիներ իրենց կեանքը կորսնցուցին»։
«Ռատիքալ»ի թղթակցութիւնը կը նշէ, որ այս կերպով տեղեկագիրը իրաւացի կը նկատէր հայերու տարագրութիւնը, որուն ընթացքին մէկուկէս միլիոն հայեր իրենց կեանքը կորսնցուցին։
Տեղեկագիրը նաեւ կը նշէ. «Ա. Աշխարհամարտին ընթացքին, օսմանեան բանակը, հայերու դաւաճանութեան ու հայերու գործած ոճիրներուն հետեւանքով, նեղ կացութեան մատնուած էր, ուստի անհրաժեշտութիւնը ծագեցաւ հայերը պատերազմական շրջաններէն աւելի հեռու փոխադրելու։ Այս որոշումը այդ շրջանի օրէնսգիտութեան յարմար էր ու օրինաւոր, ինչպէս նաեւ արդարացի որոշում էր։ Պէտք է նկատի առնել, որ այս դէպքերը կը պատահէին օսմանեան հողերուն վրայ, որոնք թուրքերուն կը պատկանէին»։
Տեղեկագիրը նաեւ ազդարարութիւններ կ՛ուղղէր Թուրքիոյ այդ օրերու հայերու գործունէութեան շուրջ՝ նշելով. «Այսօր ալ հաւանական է, որ հայերը, որոնք երբեք չկրցան ըմբռնել, որ իրենց պապերը զոհ գացին եւրոպական պետութիւններու քաղաքականութեան, այդ շրջանի գրգռիչ հրատարակութիւններուն ազդեցութեան տակ ալ մնալով՝ նոյն խաղին ենթարկուին, որպէս այսօրուան պատահարներու դերակատարներ։ Անոնք, փոխանակ ճշդելու իրաւ յանցաւորները, կը յարձակին անմեղ թուրք քաղաքագէտներու վրայ ու կը խառնուին ահաբեկչական արարքներու։ Մեր երկրին մէջ հայերուն թիւը մօտաւորապէս 60 հազար է, 45 հազարը՝ Պոլիս, 15 հազարը՝ Անատոլու»։
Տեղեկագիրը անպատեհ կը նկատէ նաեւ Պոլսոյ հայկական եկեղեցւոյ անդամներուն գործունէութիւնը: Հոն գրուած է հետեւեալը. «1967-էն սկսեալ, արեւելեան Անատոլուի հայերը սկսան գաղթելու դէպի Պոլիս։ Պոլիս բերուած չքաւոր հայ մանուկները ուսում ստացան ու պատրաստուեցան «Արամեան-Ունճեան» եւ «Անարատ Յղութիւն» վարժարաններուն մէջ։ Այս գաղթերու ընթացքին Պոլսոյ Հայոց պատրիարքարանը ամբողջ աշխարհի ուշադրութիւնը հրաւիրեց գաղթական տղոց չքաւորութեան վրայ ու նիւթը չարաշահելու աշխատանքի մը մէջ մտաւ։ Տպաւորութիւնն այն է, որ պատրիարքարանը կ՛ուզէ բոլոր հայերը հաւաքել Պոլսոյ մէջ ու ապահովել հայութեան գոյատեւումը։ Հայերուն նաեւ խորհուրդ կը տրուի վերադառնալ իրենց հայկական անուններուն»։
Տեղեկագիրը կը խօսի նաեւ հայ-քիւրտ գործակցութեան մասին։ 1979-ի սկիզբները արտասահմանի մէջ կարգ մը հայեր ճիգ կը թափէին, որ անոնք քրտական շարժումի կողմնակիցներէն անցագիր ստանան։ «Պայման է, որ ամէն գնով արգելք ըլլանք հայերու այս ոտնձգութիւններուն ու անոնց կողմէ կատարուելիք ոճիրներուն», ըսուած է տեղեկագրին մէջ։

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here