ՍԷՈՒՏԱԿԱՆ ՀՈԳԱՏԱՐՈՒԹԻՒՆԸ ԿՐՆԱՅ ՎԵՐԱԿԱՆԳՆԻԼ ԼԻԲԱՆԱՆԻ ՄԷՋ

0
122

Լիբանանցիները այս օրերուն ինկած են անորոշութեան եւ սարսափի գիրկը: Խորհրդարան մը՝ որ չի կրնար  ընտրական նոր օրինագիծ մշակել, կառավարութիւն մը՝ որ  անզօր է պահպանելու սահմանադրական  կառոյցները: Շրջանային  վերիվայրումներու  ամենաբուռն  եւ ճակատագրական  մէկ հանգրուանին, Լիբանանի  քաղաքական բեմին վրայ կը տիրէ ամլութիւն…:

Սուրիոյ  հակամարտութիւնը կը խորանայ եւ անոր հետեւանքով գոյացող  բեւեռացումը աւելի տագնապալի   հետեւանքներ  կ’ունենայ   լիբանանեան փխրուն  ընկերութեան  վրայ:  Հազարաւոր  ծայրայեղականներ Սուրիոյ ճանապարհով  խուժած են  Լիբանան: Որքան ալ խուսափինք, համայնքային եւ յարանուանական  առ ճակատումը  կը  սպառնայ Մայրիներու  երկրին  կայունութեան եւ համակեցութեան: Միջազգային եւ շրջանային դէտեր, լիբանանեան քաղաքական  բեմի վրայ  գոյութիւն ունեցող զինակցութիւնները փոփոխութեան ենթարկելու  միտում մը կը նշմարեն ՝  քաղաքական բանավէճերուն համայնքային  երանգ տալու  մտադրութեամբ..:

Արեւմտեան  աղբիւրներ, յարանուանական  բախումներու սպառնալիքը նախազգալով,  Ուաշինկթընի եւ  Փարիզի հաւանութեամբ՝ Լիբանանը  աստիճանաբար Արաբական Ծոցի պետութեան մը հովանաւորութեան տակ պահպանելու ծրագիր  մը  մշակած են:

Լիբանանի քաղաքական առօրեային իրազեկ ոեւէ ընթերցողի  ծանօթ է, որ  գէթ 20-րդ դարէն սկսեալ,  ան գտնուած է  միջազգային եւ շրջանային ազդու պետութիւններու հոգատարութեան տակ:  Տարբեր  ժամանակաշրջաններու, տարբեր  գնահատականներ տրուած են այդ  հոգատարութիւններուն, սկսելով  մայրականէն, հասնելու՝ իշխանականին, արքայականին, եղբայրականին ու սիոնականին: Վերջինս, որքան  տխուր, բարեբախտաբար   կը  ներկայացնէ լիբանանի ժամանակակից պատմութեան մէկ կարճ ժամանակաշրջանը:  Գաղտնիք ալ  չէ, նաեւ՝ մեր  խորհրդարանները վերոյիշեալ   հոգատարութիւններուն հովանոցին  տակ   ընտրած են երկրի նախագահները:

Հոգատար պետութիւններու  հորիզոնին վրայ,  յայտնապէս  իր չափաւորականութեամբ եւ  լիբանանցիներու  միջեւ  համակեցութիւնը  պաշտպանելու կեցուածքներով  ծանօթ  Սէուտական Արաբիա սովորաբար  նախընտրած է լռելեայն իրականացնել  լիբանանեան  բեմին վրայ իր  յանձնառութիւնները:  Այսօրուան դրութեամբ,  Ռիատ  որքանո՞վ պիտի  յաջողի  լիբանանեան  հոսանքներու  միջեւ  հաւասար հեռաւորութիւն պահպանելու  երէկի իր խոհեմ եւ անաչառ  քաղաքականութիւնը:  Այս    հարցին վերաբերեալ երկու  տեսակէտ կը տիրէ  լիբանանեան  քաղաքական  բեմին վրայ:

Առաջին  տեսակէտին կողմնակիցները  համոզուած են, որ Ռիատ  կորսնցուցած է   դէպքերը  «հեռուէն  դիտելու եւ լռութեամբ կարգաւորելու»  երէկի իր   ճկունութիւնը եւ  իբրեւ ապացոյց կը  մատնանշեն   կարգ մը  երեւոյթներ.

 Սէուտական Արաբիա  անմիջապէս  իր անվերապահ զօրակցութիւնը   յայտնեց  Եգիպտոսի  Երկրորդ  Յեղափոխութեան: Ապտալլա Պըն Ապտէլ Ազիզ թագաւորը  յետս կոչեց Մարոք կատարած այցելութիւնը, որպէսզի  անմիջականօրէն հետեւի Եգիպտոսի զարգացումներուն: Ռիատ  առաջինը եղաւ,որ   տնտեսական  օժանդակութեան ձեռք մեկնեց Եգիպտոսի նոր իշխանութիւններուն:

Ռիատ   բացայայտ հակամարտութեան մէջ  մտած է  Սուրիոյ վարչակարգին դէմ՝  հակաօդային զէնք տրամադրելով ընդդիմութեան,  փորձելով իր հակակշիռին տակ վերցնել  բաժան  բաժան դարձած ընդդիմութիւնը, յատկապէս՝  համախմբելով Լիբանան, Յորդանան եւ Իրաք փախուստ  տուած սուրիացիները: Սէուտական Արաբիոյ արտաքին գործոց  նախարար  իշխան Սէուտ Ֆայսալ մնայուն  զինուորական օգնութիւն կը  խոստանայ  Սուրիոյ ընդդիմութեան: 

Լիբանանեան  բեմին վրայ, առաջին անգամ ըլլալով,  Ռիատ  լուրջ  դերակատարութիւն  ունեցաւ   Միքաթիի կառավարութեան հրաժարականէն ետք  նոր վարչապետի նշանակման   բանակցութիւններուն վրայ:  Քաղաքական դէտերու կարծիքով,  Սէուտական Արաբիա լծուած է փոփոխութեան ենթարկելու  քաղաքական  բեմին վրայ  գործող զինակցութիւնները:

 Ըստ վերոյիշեալ աղբիւրներուն,  Ռիատ կը մերժէ Հըզպալլայի մասնակցութիւնը լիբանանեան նոր կառավարութեան մէջ,  Սուրիոյ հակամարտութեան  մէջ  վերջինիս մասնակցութեան  պատճառով: Ռիատի  համար անընդունելի է   Սուրիոյ հակամարտութեան մէջ  Հըզպալալյի  մասնակցութիւնը:  Անժխտելի իրողութիւն է, որ վերջինիս   մասնակցութիւնը  անկիւնադարձային  նշանակութիւն ունեցաւ  ռազմական գետնի վրայ ստեղծուած ուժերու հաւասարակշռութեան վրայ:

Միւս կողմէ,  Ռիատի խաղաղարար  դերակատարութեան ապաւինողները բոլորովին տարբեր   մեկնաբանութիւն կուտան, անոր  վերջին  քայլերուն: Անոնք կը հաւաստեն, թէ Ռիատ առաջին իսկ օրէն  մնայուն տարակարծութիւն ունեցած է Քաթարի հետ՝ Սուրիոյ մէջ ծայրայեղականներուն  զէնք մատակարարելու հարցով:  Որքան ալ դատապարտելի է  Սւորիոյ հակամարտութեան մէջ Հըզպալլայի  մասնակցութիւնը, շատեր կը մոռնան, որ  քսան եօթ  տարբեր պետութիւններու  զինեալներ կը մասնակցին Սուրիոյ  մէջ  «ժողովրդավարական  հասարակարգ» ստեղծելու համաշխարհային խաչակրութեան, սկսելով  Պելճիքայէն,  Բրիտանիայէն, Ֆրանսայէն, Լիպիայէն, Թունուզէն,  Սէուտական Արաբիայէն,  Չեչենիայէն,  Փաքիստանէն, Աֆղանիստանէն…. երկար է շարքը: Իսկ  Լիբանանի պարագային, արդէն  երկու  տարի եւ աւելի՝   Լիբանան դարձած է  Սուրիոյ հակակառավարական ուժերուն զէնք ու  զինեալ առաքելու թիկունք: Ռիատ չէ  բաժներ  Քաթարի այս արշաւը:

 Քաթարի  իշխանափոխութիւնը կը խորհրդանշէ   Միջին Արեւելքի մէջ  արմատականներուն դէմ  չափաւորական ուժերու  յաղթանակը :  Քաթարի խաղաղ իշխանափոխութիւնը  պատահականութեան արդիւնք  չէր երբեք: Այսօր ոչ ոք   տեղեկութիւն ունի   Քաթարի  իշխանին  եւ անոր արտաքին գործոց նախարար իշխան Համատ Պըն  Ճասէմի  հետքերէն: Երկուքն ալ անհետացած են քաղաքական  բեմէն: Անհրաժեշտութիւն կա՞յ յիշեցնելու, թէ Եգիպտոսի    նոր յեղափոխութիւնը քաղաքական իսլամի  պարտութիւնն էր չափաւորականութեան  առջեւ..:

 Այս ծիրին մէջ բաւական  ուշագրաւ էր, Ապրիլ ամսուան ընթացքին  Սէուտական Արաբիոյ պաշտպանութեան փոխ  նախարար իշխան Խալէտ Պըն Սուլթանի  հեռացումը իր պաշտօնէն՝ «ընտանեկան աւանդութիւններ»ը  անտեսելու  պատճառաբանութեամբ: Այսօրուան դրութեամբ, անոր  խորթ  եղբայրը՝ իշխան Պանտար Պըն Սուլթանն է  Լիբանանեան հարցերուն որոշումի  բանալին:

Վերադառնալով  Լիբանանին,  պատահականութիւ՞ն էր արդեօք  շէյխ Ահմէտ Ասիրի երեւոյթին  հաշուեյարդարը:  Դժբախտաբար այսօրուան դրութեամբ,  քաղաքական կարգ մը ուժեր տակաւին  բացայայտօրէն կը պաշտպանեն Ասիրը: Ոմանք մինչեւ իսկ   յանդգնեցան  14 Փետրուար 2005-ի ողբերգական  ոճիրին համազօր  զարգացում  գնահատել Ասիրի նման ահաբեկիչի մը  չէզոքացումը: Այսօր,  կարգ մը ուժեր  Ասիրի երեւոյթը կը  փորձեն վերակենդանացնել  Սայտայէն դուրս՝  Թրիփոլիի եւ Պեքաայի մէջ: Սակայն  Սէուտական Արաբիայէն    դուրս  գնահատել այս զարգացումները:

Ռիատ, ինչպէս անցեալին, այսօր եւս   շրջանային պետութիւններու հետ  համախորհուրդ պիտի առնէ իր  քայլերը:  Իզոււր, չէր  Իրանի նորընտիր նախագահ  Հասան Ռուհանիի յայտարարութիւնը, թէ արտասահմանեան անդրանիկ  այցելութիւնը  մտադրած է  կատարել Ռիատ:  Փաստօրէն,  դիւանագիտական գետնի վրայ  կ’ուրուագծուի Թեհրան – Ռիատ  համագործակցութեան   յայտարար մը՝    որոշումի տէր պետութիւններու հաւանութեամբ: Բնականաբար  մէկ օրէն միւսը տեղի պիտի  չունենան այս  զարգացումները:  Ժամանակի կը կարօտին անոնք:  Սակայն ուրուագծերը  բաւական  յստակ են  եւ մեկին:  Խոհեմ եւ  խելացի  քաղաքագէտը կամ քաղաքական հոսանքը  այն է, որ  գիտէ   կարդալ  զարգացումները եւ    ճիշդ   ընթացք որդեգրել: Լիբանանի պարագային,  Թեհրան – Ռիատ  համագործակցութիւնը  նուազագոյն  վնասով  Լիբանանը դուրս  պիտի բերէ   շրջանային  թոհուփուհէն:

Մօտաւորապէս տասը  օր առաջ, Սէուտական Արաբիոյ Ապտալլա  Պըն Ապտէլ Ազիզ  վեհապետը եւ  գահաժառանգ  իշխան Սալմանը գրաւոր   հաղորդագրութիւն մը   լոյս ընծայեցին՝ ուղղուած  միջազգային ընտանիքին: Լիբանանեան   լրատուական աղբիւրներ ցաւալիօրէն  անտեսեցին  այս   լուրը:  Հաղորդագրութենէն  փոքր   հատուած  մը  լոյս ընծայեցինք մեր պաշտօնաթերթի  առաջին  էջով .« …Սէուտական Արաբիա  միջազգային  ընտանիքէն կը  պահանջէ  վճռական միջամտութեամբ կասեցնել  Սուրիոյ արիւնահոսութիւնը, նախապատուութիւնը տալով  բարոյականութեան եւ ոչ՝  քաղաքականութեան: Ծայրայեղականութիւնը կ’աղաւաղէ  իսլամի դիմագիծը: Սէուտական Արաբիա պիտի չարտօնէ  իր քաղաքացիներուն  մաս կազմել  այսօրինակ խմբաւորումներու, որովհետեւ՝ պատմութիւնը  պիտի  չներէ եւ արձանագրէ, թէ  մասնակից դարձած էր անմեղներու սպանութեան…»:  Հասկցողին շատ բան:

ԱՀԱՐՈՆ ՇԽՐՏԸՄԵԱՆ

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here