ԽԱՉԻԿ ԽԱՉԵՐ. « Համեմատական Գրականութիւնը Ժողովուրդներուն Իրար Կը Մօտեցնէ Եւ Կ’ամրացնէ Անոնց Բարեկամութիւնը»

0
192

 Յուլիս 12-14 Ծաղկաձորի մէջ տեղի ունեցած Օտարագիր հայ գրողներու 5-րդ համաժողովին կը մասնակցէր նաեւ իրանահայ յայտնի գրող, բանաստեղծ, թարգմանիչ, հայերէնով, պարսկերէնով, անգլերէնով եւ գերմաներէնով հրատարակուած բազմաթիւ գիրքերու հեղինակ Խաչիկ Խաչերը: Անուանի մտաւորականը կը զբաղի նաեւ Համեմատական գրականութեամբ` ուսումնասիրելով իրանական եւ հայկական գրականութիւնը: Այս առիթով «Իրանի արուեստագէտներու տան» Օրգան-ամսագիրը այս տարուան ապրիլեան համարին մէջ  տպագրած է ամսագիրի թղթակիցի հարցազրոյցը անուանի գրողին հետ, որ Խաչիկ Խաչերը սիրով տրամադրեց «Հայերն այսօր»-ին:

Նախ  քիչ մը բացատրութիւն  համեմատական գրականութեան մասին: Ինչպէ՞ս  կը գնահատէք այս բնագաւառի առաքելութիւնը:

-Այն իրար կողքի կը դնէ տուեալ պարագային պարսկական եւ հայ գրականութիւնը  եւ համեմատութիւններ կը կատարէ բառերու, առածներու, քերականութեան եւ վերջապէս բառի լայն իմաստով երկու ժողովուրդներու գրականութեան միջեւ` այնտեղ ընդհանրութիւններ յայտնաբերելու համար: Որովհետեւ իւրաքանչիւր համեմատութեան ժամանակ  յայտնաբերուած ընդհանրութիւն,  նմանութիւն  կրնայ երկու ժողովուրդներուն համար սերտեցման եւ բարեկամութեան ամրապնդման  նոր երեւոյթ մը հանդիսանալ:

Համեմատական գրականութիւնը  կը նշանակէ նաեւ երկու լեզուներու, գրականութեան, բարբառներու, խօսակցական ձեւերու համեմատական ուսումնասիրութիւններու շնորհիւ ընդհանրութիւններ եւ նմանութիւններ գտնել երկու ժողովուրդներու մշակութային եւ քաղաքակրթութեան բնագաւառներուն մէջ: Սա ալ իր հերթին կրնայ խթանել եւ աւելի արմատաւորել  բարեկամութիւնն ու մտերմութիւնը:

Համեմատական գրականութեան առաքելութեան առնչութեամբ պէտք է ըսել, որ տարբեր լեզուներու մէջ գոյութիւն ունեցող նմանատիպ  ասացուածքները, դարձուածքներն ու բառերը կը վկայեն ազգային ծագումնաբանական ընդհանրութիւններու գոյութեան, որոնք կու գան շատ ու շատ հին ժամանակներէ:

Օրինակի համար` պարսկերէն եւ հայերէն լեզուներու մէջ  շուրջ հազար հինգ հարիւր նման բառեր կան` հինուց փոխանցուած:

Հէնց այս մէկ առկայ ընդհանրութէնէն ալ  կարելի է բազմաթիւ ընդհանրութիւններ յայտնաբերել պարսիկ եւ հայ ժողովուրդներու մշակոյթի, քաղաքակրթութեան  ու, պարզ է, նաեւ գրականութեան  մէջ:

Ըստ Ձեր փորձառութեան եւ կատարած գրական աշխատանքներու` Համեմատական գրականութիւնը,  ի մասնաւորի` Իրանի մէջ,  ի՞նչ կացութեան մէջ է եւ ի՞նչ տեղ կը գրաւէ:

-Ես  համոզուած եմ,  որ Համեմատական գրականութիւնը դեռ նախնական ձեւաւորման մէջ է, մասնաւորապէս Իրանի մէջ, եւ որեւէ որոշիչ տեղ դեռ չէ հասած գրաւելու: Այն դեռ նորատունկ է եւ աճելու, ճիւղաւորուելու համար մանրակրկիտ, յարատեւ եւ վճռական աշխատանքներու կարիք ունի: Այս առումով ալ բոլոր հանրային կապի, մշակութային եւ գեղարուեստի հաստատութիւններն ու կեդրոնները,  այլեւայլ հետաքրքրուող մարմիններն ու օրկանները,  ինչպէս Իրանի արուեստագէտներու տունը, որոնք կարեւոր եւ ազդեցիկ աշխատանք կը տանին տարբեր խաւերու մէջ, կրնան հիմնական ու դրական քայլեր վերցնել`  ամբողջ Իրանի մակարդակով այն զարգացնելու եւ ամրապնդելու ուղղութեամբ:

Յիշեալ կազմակերպութիւններն ու գործակալութիւնները կրնան զանազան ձեւերով ու ճամփաներով հովանաւորել այս բնագաւառի աշխատանքները` նպաստաւոր պայմաններ ստեղծելով  այլ ժողովուրդներու մշակոյթի եւ քաղաքակրթութեան հետ  ծանօթանալու`  գործի տարածման համար, նորանոր հրատարակութիւններու միջոցով:

Օրինակի համար`  իմ թարգմանած ու մշակած «55 + 1 Իրանական ժողովրդական Հեքիաթներ» գիրքը   աւելի քան  11 տարի է, որ համակարգիչիս մէջ, կազմ ու պատրաստ   տպագրութեան կը սպասէ: Բայց նիւթականի պակասը թոյլ չի տար այն համակարգիչէն հանել եւ հանրութեան հրամցնել:

Միւս կողմէն` պէտք է ըսել, որ երկիրներու ու ժողովուրդներու յարաբերութիւններու բարելաւումն ու սերտացումն ալ կու գայ նպաստելու  համեմատական գրականութեան զարգացման:

Իրանական եւ Հայ գրականութիւնները ի՞նչ փոխադարձ ազդեցութիւններ կրած են իրարմէ:

-Այդ կարգի ազդեցութիւնները այնքան շատ են, որ խորհրդային օրերու քաշած երկաթէ վարագոյրներն անգամ չեն յաջողած  երկու երկիրներու ժողովուրդներու բարեկամութեան մեծ վնասներ հասցնել: Երբ Հայաստանի անկախացումէն ետք  Հայաստան այցելեցինք, տեսանք, որ հայ ժողովուրդը լաւապէս  ծանօթ է Իրանի դասական գրականութեան կարկառուն դէմքերուն` Սաատիի, Հաֆեզի, Մոլաւիի, Ռուտաքիի եւ այլ անուններու հետ:  ֆիրտուսի «Շահնամէն» թարգմանուած է մի քանի անգամ եւ մեծ ժողովրդականութիւն կը վայելէ:

Բայց, դժբախտաբար , թէ´ Հայաստանի եւ թէ´ Իրանի մէջ տեղեկութիւնները շատ սահմանափակ են ներկայ գրականութեան մասին: Հիմա ատիկա մեր պարտականութիւնն է, որ ծածկելով այդ բացը` ծանօթութեան եւ  գրականութեան տարածման նոր քայլեր կատարենք: Հէնց այս վայրկեանին Հայաստանի մէջ 23 –է աւելի դպրոցներ կան, ուր պարսկերէնը  կը դասաւանդուի  որպէս երկրորդ լեզու: Ուրեմն պէտք է նշել, որ նոր  կարելիութիւններ եւ կարողութիւններ կան երկու երկիրներու յարաբերութիւնները աւելի զարգացնելու, եւ մշակութային, արուեստի ու նաեւ քաղաքական  յարաբերութիւններու բնագաւառներուն մէջ փայլուն ապագայ ակնկալելու` խոստանալով, որ մենք ալ մեր կրցածը չխնայենք:

«Իրանի արուեստագէտներու տան» Օրկանամսագիր

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here