ԱՔՉԱՄԻ ՀԱՄԱՁԱՅՆ՝ ԹՈՒՐՔԻՈՅ ԽԻՂՃԸ ՊԱՌԿԱԾ Է ԹԱՓՈՒԻ ԳՐԱՍԵՆԵԱԿԻՆ ՄԷՋ

0
122

Արդէն արձագանգ հանդիսացած էինք «Թարաֆ» թերթին մէջ Թուղպա Թեքերեքի կողմէ պատմաբան Թաներ Աքչամի հետ կատարուած հարցազրոյցի մը առաջին մասին, ուր յայտնի պատմաբանը կը բացատրէր, թէ ինչպէ՛ս 1915ին տեղահանուած հայերուն գոյքերը երբեք չվերդարձուեցան, հակառակ անոր, որ ի զօրու կը մնար օրէնք մը, ըստ որուն՝ աքսորուած հայերու լքեալ գոյքերուն փոխարժէքը անոնց պիտի վճարուէր իրենց գացած նոր տեղը, կամ վերադարձող հայերուն ինչքերը պիտի վերադարձուէին իրենց տէրերուն։
Հարցազրոյցին երկրորդ մասն ալ, որ «Թարաֆ»ի մէջ հրատարակուեցաւ Յուլիս 23ին, ընդհանրապէս նոյն նիւթին վրայ կեդրոնացած է։ Աքչամ կը պատմէ, որ կայ 1920-ի Յունուար թուականով հրամանագիր մը, ուր ըսուած է, որ հայերուն ինչքերը առանց պայմանի պիտի վերադարձուին իրենց։ Եթէ սեփականատէրը սպաննուած է, ապա անոնք պիտի յանձնուին իր ժառանգորդներուն։ Սակայն, 1922-ի Սեպտեմբերին փոփոխութիւն մը կատարուեցաւ եւ այս կանոնագրութիւնը վերցուեցաւ։
Աքչամի համաձայն՝ սխալ է այն պնդումը, թէ Թուրքիոյ Հանրապետութիւնը անջատում մըն է Օսմանեան կայսրութենէն, որուն հետեւանքով ալ Թուրքիա չի կրնար պատասխանատու նկատուիլ Հայոց Ցեղասպանութեան եւ անոր հետեւանքներուն: Այս տեսակէտը սխալ է թէ՛ քաղաքական, թէ՛ իրաւական տեսակէտէ, որովհետեւ հանրապետական շրջանին ընդունուած որոշ օրէնքներ եւս շարունակութիւնը կը նկատուին իթթիհատական շրջանին ընդունուած օրէնքներուն։ Լօզանի դաշնագիրէն ետք, Թուրքիան իբր թէ ընդունեց հայերու ինչքերը վերադարձնել։
Այս ուղղութեամբ, 1924էն սկսեալ վաւերացուեցան օրէնքներ, ըստ որոնց՝ այն հայը, որ Օգոստոս 6, 1924էն սկսեալ իր կալուածին գլուխը կը գտնուի, դարձեալ պիտի տիրանայ իր կալուածին։ Խումբ մը ամերիկահայեր, երբ լսեցին այս որոշումը, Պոլիս եկան, սակայն նաւահանգիստին մէջ իսկ ձերբակալուեցան եւ բանտարկուեցան։ Որեւէ օրինաւոր արդարացում չկար այդ ձերբակալութիւններուն համար։ Ատիկա եղաւ, որպէսզի պարզապէս կալուածները չվերադարձուին։ Այն ատեն Թուրքիոյ եւ Ամերիկայի միջեւ դիւանագիտական տագնապ ստեղծուեցաւ։ Ձերբակալուածները, ամերիկացիներու ճնշումով ազատ արձակուեցան, բայց Թուրքիա Ամերիկային ապսպրեց, որ այսուհետեւ հայերուն անցագիր չտրուի։ Ամերիկա դժուարացաւ ընդունելու այս պայմանը եւ ըսաւ, որ կրնայ միայն յանձնարարել, որ հայերը Թուրքիա չերթան։ Արդէն հայերը սկսած էին վախնալու ձերբակալուելէ, ուստի հրաժարեցան Թուրքիա երթալէն։ Այսինքն, Թուրքիոյ ամէն կողմը պատ մը բարձրացաւ, որպէսզի հայերը հոն չերթան։
Աքչամ տակաւին բազմաթիւ օրինակներ կու տայ բացատրելու համար, որ երբ հայերու ինչքերը խնդրոյ առարկայ կը դառնային, օրէնքները միշտ չէին գործադրուեր, եւ կ՛աւելցնէ, թէ հանրապետական շրջանի մտայնութիւնն ալ քրիստոնեաներու մշակութային եւ նիւթական գոյութեան վերջ տալու գաղափարին վրայ հիմնուած է։
Աքչամ կ՛ըսէ, որ 1950-60 թուականներուն, Թուրքիոյ հիւպատոսարանները Լիբանանէն կամ Սուրիայէն Թուրքիա երթալ եւ Թուրքիա այցելել ուզող հայերուն ստորագրել կու տային թուղթ մը, որուն մէջ կ՛ըսուէր. «Երբ Թուրքիա երթամ, որեւէ իրաւունք պիտի չհետապնդեմ իմ ինչքերուս մասին»։
Աքչամ դարձեալ խօսքը չի խնայեր, երբ կ՛անդրադառնայ հայերու ինչքերու «թափու»ի (սեփականութեան) արձանագրութիւններուն։ Ան կը յիշեցնէ, թէ այսօրուան պայմաններուն մէջ, եթէ հայ մը ըսէ. «Դուն իմ ինչքս 70-80 տարի գործածեցիր, բայց ես հիմա տոկոսն ալ չեմ ուզեր, միայն ինչքս վերադարձուր», ապա ասոր դէմ «ո՛»չ ըսելու իրաւունք տուող որեւէ օրէնք չկայ։ Այս պատճառաւ, «թափու»ի տնօրէնութիւնը 1983ին եւ 2001ին հրամանագիրներ ուղարկեց իր տարածաշրջաններուն եւ հրահանգեց. «Եթէ ոեւէ մէկը 1915ի իր ինչքերուն մասին ձեզմէ տեղեկութիւն ուզէ, չըլլայ որ այդ տեղեկութիւնը տաք անոր»։
«Իսկապէ՛ս, «թափու»ի արձանագրութիւնները Թուրքիոյ գաղտնիքն են։ Թուրքիոյ բարոյական խղճմտանքը հոն պառկած է։ Ի վերջոյ, կրնաս արտասահմանին բացատրել, թէ հայերը աքսորեցիր՝ երկրին ապահովութեան համար, բայց չես կրնար բացատրել, թէ ինչո՞ւ նստար աքսորուած այդ հայերուն ինչքերուն վրայ։ Վերը Աստուած կայ, «գող» կ՛ըսեն քեզի։ Թուրքիա հիմա այսպիսի խղճմտանքի յանցանքին տակ կը ճզմուի եւ այդ պատճառաւ ալ կը պոռայ։ Կը մտածէ, որ եթէ պոռայ, կրնայ թաքցնել իր յանցանքը», կ՛եզրակացնէ Աքչամ։

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here