ԻՆ՞Չ ՊԱՀՈՒԱԾ Է ԷՐԿԵՆԵՔՈՆԻՆ ՏԱԿ…

0
125

«Էրկենեքոն» գործով արձակուած   վճիռները  ցնցած են խորքային Թուրքիան:  Իսլամիստական   թեքումով  վարչապետ  Էրտողանին հետեւող ուժերը, «Էրկենեքոն»ը  կը դիտեն իբրեւ բանակին կողմէ իսլամիստական համակարգը հեռացնելու փորձ: Աշխարհիկ  ուժերը անոր մէջ կը տեսնեն  իսլամական ազդեցութիւնը տարածելու  միտում: Գետնի վրայ,  Եգիպտոսի զարգացումները,  եգիպտական բանակին եւ աշխարհիկ  ուժերու համագործակցութիւնը ահազանգի մատնած է Էրտողանի կառավարութիւնը:  Յեղաշրջումներու պատմութեամբ հարուստ  Թուրքիոյ մէջ այնքան ալ անհաւանական  չէ  Եգիպտոսի սենարիոյին կրկնութիւնը: Յատկապէս այս օրերուն, Թուրքիոյ տարեր  շրջաններուն մէջ   տեղի կ’ունենան  բողոքի հաւաքներ, սակայն  կառավարութեան    հսկողութեան տակ  գտնուող «ազատ» մամուլը  յանդգնութիւն չունի բացայայտօրէն անդրդառնալու այս մասին:

   Թուրքիոյ քաղաքական առօրեային հետեւողներ, շատ  յաճախ շփոթի կը մատնուին, անոր քարոզած ժողովրդավարութեան եւ  գետնի վրայ տեղի ունեցող  զարգացումներէն: Խոցելի թերութիւններուն ու իրականութեան չհամապատասխանող ճամարտակութիւններուն ծանօթ ըլլալով հանդերձ, արեւմտեան եւ արաբական լրատուական կարգ մը աղբիւրներ իրենց հրապուրանքը չեն կրնար պահել, ժողովրդավարութեան մասին վարչապետ Ռեճէպ Թայիպ Էրտողանի շռայլած խորհուրդներէն, դասընթացքներէն:
Էրտողան մրցակից չունի երբ կը խօսի ժողովրդավարութեան, կարծիքի ու մարդկային իրաւանց  ազատութիւններու,ւ բռնութեան դէմ իր ընկալումներուն մասին: Այնքան ուղղափառ իր մօտեցումներուն մէջ, որ աշխարհի ամենաժողովրդավար հասարակարգերն անգամ տեղ մը բարի նախանձ կը տածեն թրքական ժողովրդավարութեան տիպարին` Էրտողանի «կառուցած» դրախտին հանդէպ…: Թուրքիոյ վարչապետը եւ անոր «զերօ խնդիրներերու պատգամաբեր, արտաքին գործոց նախարար Ահմէտ Տաւուտօղլուն այնքան մը սիրահարուած են ժողովրդավարութեան սկզբունքներով եւ Միջին Արեւելքի փոքրամասնութիւններու իրաւունքներուն պաշտպանութեամբ, որ  պահ մը  կը մոռնան իրենց սահմաններուն մէջ  թրքական եաթաղանէն  վերապրող   փոքրամասնութիւններուն իրաւունքները: Հայկական  գերեզմանոց մը միայն  Թուրքիոյ մէջ կարելի է  ճաշարանի  վերածել:  Ասորիներու սրբազնագոյն  վանքը միայն  Թուրքիոյ մէջ կարելի է  գրաւել եւ  գործարարներու վարձու տալ…:  Բայց  ճակատագիրի  ինչպիսի հեգնանք, որ  նոյնինքն  Թուրքիան՝   այնքան մտահոգ դրացի  պետութիւններու  մէջ ապրող  փոքրամասնութիւններուն  ճակատագիրով, որ  տակաւին  տարի մը  առաջ  այս օրերուն, իր հովանաւորութեամբ  միջազգային  խորհրդաժողով մը  կ’առաջարկէր, քննարկելու` Միջին Արեւելքի քրիստոնէութեան ապագան…:

Փաստօրէն, դարեր շարունակ Փոքր Ասիոյ, Միջին Արեւելքի եւ Եւրոպայի քրիստոնեաները կեղեքող, կոտորող, անոնց մշակոյթը յափշտակող, կալուածները բռնագրաւող ու իւրացնող Թուրքիան,  հանդէս  կու գար  Միջին Արեւելքի փոքրամասնութիւններուն իրաւունքները պաշտպանելու դիրքերէն: Հաւանաբար այս հարթակի վրայ անհրաժեշտ է դիտել, վերջին ժամանակաշրջանին պայմանական  եղանակով  փոքրամասնութիւններուն վերադարձուող կարգ մը փշրանքները…: Դարերու վրայ երկարող   ոճիրները  ծածկելու  ճարպիկ խաղ մը  Էրտողանի կառավարութենէն:   Բաւական յանդուգն եւ միաժամանակ ծիծաղելի նախաձեռնութիւն մը,  դրացիներուն հետ բազում հարցերու  մէջ մխրճուած Էրտողանի Թուրքիայէն:
Սակայն այս մէկը տակաւին գաւաթին լեցուն` մէկ բաժինն է: Գաւաթին դատարկ բաժինն է աւելի հետաքրքրականը: Կարծիքի եւ կրօնական ազատութիւնները կաշկանդուած են Թուրքիոյ մէջ: Միայն այն փաստը, որ հարիւրէ  աւելի  լրագրողներ ձերբակալուած կը մնան Թուրքիոյ արգելարաններուն մէջ պերճախօս է ինքնին: Արգելափակուած լրագրողներու թիւը կը գերազանցէ Չինաստանի նման «բռնատիրական» վարչակարգի մը տարածքին մէջ արգելափակուած   լրագրողները: Ձերբակալութեան պատճառները երկրին նախագահին կամ վարչապետին դէմ քննադատական յօդուածները չեն:  Անոնք ձերբակալուած են,  ի նպաստ քիւրտ ժողովուրդի իրաւունքներուն պաշտպանութեան եւ Քիւրտիստանի Աշխատաւորական Կուսակցութեան հետ երկխօսութեան կոչերով  հանդէս  գալու  պատճառով:

Թրքական իշխանութիւններուն մօտ ժողովուրդներու ինքնորոշման, իրաւունքներու պաշտպանութեան մասին խօսիլը սահմանադրութիւնը ոտնակոխելու համազօր յանցանք է: Փաստօրէն ոչ ոք կրնայ ազատօրէն իր կարծիքը արտայայտել Թուրքիոյ մէջ: Ին՞չ կարելի  է ‘ակնկալել պետութենէ մը, որուն հիմնադիրը` Մուսթաֆա Աթաթիւրք ոչ միայն հալածեց  Նազիմ Հիքմէթի նման  երեւելի բանաստեղծին, այլեւ` մահավճիռ արձակեց անոր դէմ, ապա՝ ցմահ բանտարկութեան դատապարտեց զայն: Նազիմ Հիքմէթ միայն 1950- ին տեսաւ ազատութեան լոյսը:

Մտաւորականութեան եւ լրագրողներու ձերբակալութիւնները, խոշտանգումները, Հրանդ Տինքի դատավարութեան կամայական ձգձգումները կ’ապացուցեն, թէ Թուրքիա կը մնայ կաշկանդումներու  բանտ: Պետական բարոյականութեան ինչպիս՜ի չափանիշ, երբ  Թալեաթի նման մարդասպանի մը աճիւնները ստանալով, ազգային հերոսի կոչում շնորհուեցաւ անոր: Եւ մարդկային ինչպիսի հեգնանք, երբ Աթաթիւրքի տարելիցին առիթով, արտասանած իր խօսքին մէջ, Հիթլէրի նման դահճապետ մը, յոխորտանքով   պիտի  ըսէր. «Աթաթիւրք երկու արժանի ուսանողներ ունեցաւ` Մուսոլոնին եւ Ես»:
Թուրքիոյ վարչապետը դատաւորի պատմուճան զգենած կեցուածքներ կ’արտայայտէ շրջանային զարգացումներու վերաբերեալ: Խորհուրդներ կու տայ  դրացի պետութիւններուն, սպառնալիքներ կը   յղէ…: Եգիպտոսի զարգացումները ցնցած են  Արդարութիւն եւ Բարգաւաճում կուսակցութիւնը:  Թուրքիոյ  բանակը եւ  աշխարհիկ  ուժերը  պիտի չմոռնան «Էրկենեքոն»ի  վճիռներուն տակ  Էրտողանի յետին   մտահոգութիւնները: Զարգացումներով  յղի օրեր կը սպասեն Թուրքիոյ այսօրուան իշխանութիւններուն…:

ԱՀԱՐՈՆ  ՇԽՐՏԸՄԵԱՆ

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here