ԹԱՐԳՄԱՆՉԱՑ ՏՕՆԸ ԵՒ ՉԸՐՉԻԼԻ ԽԱՐԱԶԱՆԸ

0
145

Հոկտեմբեր ամսուան երկրորդ շաբաթը կրթական ասպարէզի  նուիրեալներուն համար  հոգեկան քաղցրագոյն  պահերէն մէկն է:  Հոկտեմբերը  հայ իրականութեան մէջ ընդունուած է իբրեւ  հայ գիրի եւ մշակոյթի, նուիրական  գործին  ծառայելու,  մեր ուխտը վերահաստատելու ամիս:

Ին՞չ կը  ցոլացնէ Հոկտեմբերը եւ զայն խորհրդանշող  Թարգմանչաց  Շարժումը: Հինգերորդ դարուն Հայաստանի մէջ ծաւալած այս  շարժումը մեր ժողովուրդին  ինքնութեան առաջին եւ ամենակարեւոր դրսեւրումն էր՝  երկիրը ազատելու օտար մշակութային ազդեցութիւններէն:  Հայոց  դպրոցը եւ եկեղեցին  փրկելու յատկապէս յունական եւ ասորական ազդեցութիւններէն:  Նախաքայլ՝ սկզբնաւորելու հայոց դպրութիւնը:

Քրիստոնէութիւնը հաւանաբար  առաջին դարէն մուտք գործած էր Հայաստան:  Քրիստոնէութիւնը պետական  կրօնք ընդունելով հանդերձ, երկրին մէջ  հետզհետէ կը զօրանար օտար, յատկապէս՝  յունական-ասորական մշակոյթը:  Աստուածաշունչը, կրօնական այլ գիրքեր, աշխարհիկ գրականութիւնը, կրօնական ծեսերն ու արարողութիւնները կը կատարուէին  յունարէն կամ ասորերէն լեզուներով:  Յոյն կամ ասորի կղերը կ’արձակէր հայաստանեայց եկեղեցւոյ որոշումները: Քաղաքական  գետնի վրայ, հայոց լեզուի բացակայութեան՝ Արշակունեաց արքունիքի հաղորդակցութիւնները ենթակայ էին յոյն-ասորական գրաքննութեան: Հայոց լեզուի,  հայ դպրոցի, հայ եկեղեցւոյ բացակայութիւնը կը սպառնար մեր  ազգային ինքնութեան:

Ժամանակի  եւ  պայմաններու այս տխուր   երեւոյթը  անյարիր էր  հայոց Սահակ Պարթեւ կաթողիկոսին հայեացքներուն: Սահակ  Պարթեւ որոշեց  Հայաստանը փրկել կոտտացող այս վտանգէն: Ան աստիճանաբար  իր շուրջ   համախմբեց  միեւնոյն նպատակով տոգորուած   մտաւորականներ: Սահակ  Պարթեւի  ստեղծած շարժումը, Վռամշապուհ  թագաւորի աջակցութեամբ  ստացաւյ լուրջ  թափ: Այս  շարժման առաջին արտայայտութիւնը եղաւ  Մեսրոպ Մաշտոցի կողմէ հայ գիրերու գիւտը: Ապա   սկսաւ  Աստուածաշունչի թարգմանութիւնը: Գիրին շնորհիւ ծնաւ գիրքը, գիրքէն՝ դարերու դէմ տոկացող  հայ մարդն ու մշակոյթը: Հայաստանի տարբեր շրջաններու մէջ  հիմնուեցան  հայկական դպրոցներ: Թարգմանչաց շարժման  արգասիքն  էր  Սահակ Պարթեւի,  Մեսրոպ Մաշտոցի, Ղազար Փարպեցիի,  Կորիւն Սքանչելիի, Եզնիկ Կողբացիի, Եղիշէի եւ այլոց գործերուն հայերէնի թարգմանութիւնը: Մէկ խօսքով՝ Թարգմանչաց Շարժումը   դարձաւ հայ  մշակոյթի եւ գրականութեան, հայ  ժողովուրդի ինքնութեան պահպանութեան  հիմքը:

Թարգմանչաց Տօնը, հայ ժողովուրդի յարգանքի տուրքն է  հայ գիրին,  դպրութեան  ու մշակոյթին, անոնց երախտաւորներուն: Առաջին թարգմանութեան եւ անոր միջոցաւ սկզբնաւորուած  հայ դպրութեան եւ մշակոյթի տօնը:

Հոկտեմբեր ամիսը մեր  ժողովուդի պատմութեան մէջ,  Մեծի Տանն Կիլիկիոյ  Գարեգին Ա.  Յովսէփեան կաթողիկոսի կոնդակով,  1946-էն ի վեր  հռչակուած է  իբրեւ  Հայ մշակոյթի ամիս: Զարմանալէ չէ, որ կրթական վերամուտը կը զուգադիպի  Հոկտեմբերին եւ ուսումնական  տարեշրջանի առաջին տօնը կ’ըլլայ Թարգմանչացը: Այս օրերուն Սփիւռքի եւ  հայրենիքի մէջ  մենք կ’ոչեկոչենք Թարգմանչաց  Վարդապետաց  յիշատակը:  Անոնք, որոնք Մեծն  Մեսրոպ Մաշտոցի, Սահակ Պարթեւի, Եղիշէ Պատմիչի, Ագաթանգեղոսի, Գրիգոր Նարեկացիի, Ներսէս  Շնորհալլի եւ ուրիշներու օրինակով  ճգնեցան հայ գիրի ու մշակոյթի յաւիտենականութեան,  հայ ինքնութեան պահպանութեան: Այս  օրերուն կ’ոգեկոչենք յիշատակը բոլոր անոնց, որոնք  ծառայեցին ու կը ծառայեն հայ գիրին՝ անհատը պատրաստեցին,  անհատէն աւելի վեհ արժէքներու համար: Անհատը ձեւաւորեցին, իբրեւ անհատէն վեր  նպատակի մը սպասարկու:

Հայ  ժողովուրդը Սփիւռքի մէջ եւ հայրենիքի՝ իր Թարգմանիչներուն օրինակով  ճգնող  ծառայողներու անհրաժեշտութեան  հրամայականին տակ կը գտնուի այսօր: Մտային  թռիչքի տէր, հաւատք ներշնչող անհատներու  սով կ’ապրինք այսօր: Սկզբունքայնութիւնն ու գաղափարի համար  նուիրումը  կարծէք տեղ չունենան  մեր իրականութեան  մէջ: Մեր լեզուն ու մշակոյթը  աժան, մակերեսային  սպառնալիքներու դէմ  յանդիման կեցած  են այսօր:  Վտանգուած է մեր  մշակոյթը, վտանգուած է մեր  լեզուն՝  բազմագլուխ    գիշատիչներու  թակարդին  առջեւ:  Վտանգուած  է մեր  եկեղեցին,  ստէպ առ ստէպ թուլութեան նշաններ  ցոյց կու տայ  մեր հաւատքը՝ ազատութիւններու անուան տակ սողացող  գետնառիւծներուն  առջեւ: Մեր թարգմանիչներու  նուիրական ոգիով  ծառայողնրու անհրաժեշտութիւնն ունինք այսօր: Կ’ուշանանք, ուշացած ենք արդէն:  Մարդակերտումի  ճամբով մեր ազգային, եկեղեցական, պետական  կառոյցները պահպանելու հրամայականին առջեւ  կը գտնուինք այսօր: Բա’ւ  այլեւս,  բարակ ու տափակ  ճառախօսութիւնները,  բեմերէ արտասանուող յոխորտանքները եւ անոնց միջոցաւ  սրտեր թափանցելու ձախող փորձերը: Մեզի՝ մեր ժողովուրդին   համար այսօր ամենակարեւորը մարդակերտումն է, որովհետեւ առանց մարդակերտումի խախուտ եւ աւազի  վրայ շինուած  բերդերու պիտի նմանին մեր կառոյցները:  Առանց մարդակերտումի անիմաստ են մեր սպասումները: Առանց մարդակերտումի  անհնար է սպասել ազգային,  քաղաքական եւ մշակութային վերելք: Ին՞չ արժէք ունին մեր երազներն ու իտէալները երբ կամաց կամաց կը խամրին մեր լեզուի, պատմութեան, մշակոյթի, գրականութեան եւ պատմութեան արժէքները:

Սուրբ  Մեսրոպ Մաշտոց եւ Սահակ Պարթեւ հայ ինքնութիւնը անաղարտ պահպանելու գերհզօր եւ աննուաճելի զէնք մը տուին մեր ժողովուրդին:

Բայց ու՞ր է հայ մարդը այսօր, հայ գիրի ու դպրութեան առջեւ…:

Այսօր մեր ժողովուրդին կեանքին մէջ  վիրաւոր է հայոց լեզուն: Քսաներորդ դարու  համաշխարհային քաղաքականութեան մէջ իր դրոշմով   հանրածանօթ, Անգլիոյ նորագոյն պատմութեան  մեծագոյն անձնաւորութիւններէն մին՝ Սըր  Ուինսթըն Չըրչիլ հետեւեալ տողերը գրած է իր ինքնակենսագրութեան մէջ.« Եթէ անգլիացի ուսանող մը լատիներէնի մէջ տկար  ըլլայ, բնագիտութեան կամ տարրաբանութեան մէջ տկար մնայ, ես այնքան չեմ նեղուիր: Բայց խարազանը կ’առնեմ, կը մտրակեմ այն անգլիացին, որ անգլերէնի մէջ տկար կը մնայ»: Քաղաքական մարդ, վարչապետ եւ սակայն իր ազգի հոգին իր ազգի լեզուին մէջ կը տեսնէ…:

Այս  խոհերը կ’ունենամ, որովհետեւ երբ լեզուն ու մշակոյթը կը սկսին խամրիլ, աղօտիլ, այդ ժամանակ ստուերի տակ  դրած  պիտի ըլլանք մեր  ինքնութիւնը…: Կը  մաղթեմ, որ մեր նուիրեալները իրենց առաքելութիւնը  շարունակեն  Մեսրոպ Մաշտոցի  ժառանգորդը ըլլալու նախանձախնդրութեամբ: Կը մաղթեմ, որ  հայ ծնողքն ու  աշակերտը, հայ ուսանողը  հայերէն լեզուն  ընդունին  իրենց արեան հետ խառնելու պարտք: Այսինքն՝ հայերէն լեզուն եւ հայ մշակոյթը  արեան խառնող անհատի պարտքը ըլլայ իրենց փառքը: Այսպէս  գործեցին Թարգմանչաց երախտաւորները օրին եւ դարերու  ընդմէջէն:

Ահա  Թարգմանչաց  Տօնին  խորհուրդը, ահաւասիկ  մեր իրականութիւնը եւ ահ’ա  Չըրչիլի  խարազանը…

ԱՀԱՐՈՆ ՇԽՐՏԸՄԵԱՆ

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here