ՄԵՐ ՀԱՄԱԶԳԱՅԻՆ ՀՐԱՄԱՅԱԿԱՆԸ՝ ԱՐՏԱԳԱՂԹԻ ԿԱՍԵՑՈՒՄԸ

0
146

Հայաստանէն արտագաղթը  պիտի մնայ  մեր ազգային Իրականութեան ամենախոցելի  եւ ամենավիրաւոր մարտահրաւէրը: Ին՞չ  հայապահպանում Սփիւռքահայ  գաղթօճախներու մէջ, երբ  կը դատարկուի մեր լինելութեան հիմնական  կռուանը, մեր   հայրենիքը:Հայրենաթափումի  տխուր  երեւոյթին  դէմ  մեր կեցուածքն ու  քննադատութիւնները   նպատակաուղղուած չեն    իշխանութիւններու  կամ  քաղաքական  կողմերու:  Համոզուած ենք, որ  աջ ու ձախ  քննադատութիւններ բաշխելով  լուծումներ կարելի պիտի  չըլլայ գտնել ազգային այս աղէտին: Ընդհակառակը՝  արտագաղթի պատճառներուն  եւ հետեւանքներուն մասին  սրտցաւ ակնարկ մը  կատարելէէ ետք,  դարմանումի առաջարկներ  պիտի  փորձենք ներկայացնել պատկան մարմիններուն:

Արտագաղթի  պատճառները ներքին են  եւ արտաքին: Արտաքին պատճառները՝  համաշխարհային  տնտեսական  ճգնաժամը, իր  անմիջական անդրադարձը կ’ունենայ զարգացած տնտեսութեամբ պետութիւններու վրայ:  Երրորդ Աշխարհի երկիրները վստահաբար  աւելի ծանր  պիտի կրեն վերոյիշեալ  ճգնաժամը: Ոչ Զարգացած   երկիրները  աւելի  մեծ զոհողութիւններու  յանձնառու պիտի  ըլլան, յաղթահարելու համաշխարհային բեմին  տատանումները:    Եւրոպական Միութեան, Միացեալ Նահանգներու մէջ եւ այլուր  բարձր ցուցանիշներու  հասած են  գործազրկութեան  համեմատութիւնները:  Քաոսային  իրավիճակէն  մեծագոյն  տուժողները   երիտասարդութիւնն  ու  հանգստեան  կոչուաղ թոշակառուներն են:  Միջին  հաշուով,  Եւրոպական ցամաքամասի  18-էն 25  տարիքը բոլորող երիտասարդութեան  25  առ հարիւրը  գործազուրկ է:  Պետական  կրճատումները  երիտասարդութիւնը կը  մղէ   հեռանալ  հայրենիէն՝ աշխատանք  փնտռել…: «Ներքին  Արտագաղթ»  տեղի կ’ունենայ  եւրոպական  ցամաքամասի մէջ :  

Ֆրանսայի մէջ վերջերս կազմակերպուած  հարցախոյզի մը արդիւնքներուն  համաձայն,  բնակչութեան  մօտաւորապէս  յիսուն առ հարիւրը պատրաստ  է գաղթելու՝  գործազրկութեան,  տուրքային դրութենէն եւ տնտեսական լճացումէն  խուսափելու անկնալութեամբ:  Երկրէն  հեռանալու մասին   չի մտածեր  միայն ստուերային՝  16 տոկոսը:  

Հայաստանի նման  նորանկախ պետութիւն մը  վստահաբար  անմաս  պիտի չկրնար մնալ  համաշխարհային տնտեսութեան  ընկրկումներէն:Հայաստանի  կացութիւնը չի տարբերիր այլ   պետութիւններու դիմագրաւած  դժուարութիւններէն:  Սակայ, արտագաղթի պարագային,  արտաքին  պատճառներուն զուգահեռ անհրաժեշտ է աւելցնել ներքին պատճառներ: Անկախութեան  ժամանակաշրջանի  սկիզբը՝ 1991-ին, Մեծամօրի աթոմակայանին , ծանր արդիւնաբերութեան, քիմիական  գործարաններու փակումին հետեւանքով ծայր առած  գործազրկութիւնը օրհասական հարուած հասցուց   ոչ միայն   Հայաստանի  տնտեսութեան, այլեւ՝  ժողովուրդին   բարոյահոգեբանութեան վրայ: Բնակչութեան համար անամոքելի կացութիւն մը ստեղծուեցաւ՝ մօտաւորապէս  տասնմէկ միլիառ տոլարի համարժէք ընտանիքներու  աւանդներուն սառեցումով: Այդ  օրերուն  բոյն դրած անկումային  իրավիճակը  կը  շարունակուի առ այսօր:  Արդիւնաբերական  գործարաններու  փակումը   դարձաւ  գործազրկութեան ու բարոյալքութեան ալիքին, ամենածանր  պատճառներէն  մէկը:  Այդ  այդ օրերուն  ծայր առաւ  ժողովորդային խաւերու միջեւ հարստութեան եւ  եկամուտներու աճող    բեւեռացումը:

 Այսօրուան  դրութեամբ, պաշտօնական  տուեալները  եւ   ժողովուրդի   կենսամակարդակի վերաբերեալ  տեղեկութիւնները կը ներկայացնեն իրարու անյարիր  եւ  զիրար  չհամապատասխանող  պատկերներ:   Ծով   տարբերութիւն եւ հակասութիւն կը տիրէ անոնց միջեւ:  Պաշտօնական տուեալներու համաձայն եւ  տնտեսական աճի տեսանկիւնէն, Հայաստան գրեթէ   առաջինն է  յետխորհրդային տարածութեան  մէջ: Գիւղատնտեսութեան   ոլորտին աճը անցեալ տարի կազմած է  9.5 առ հարիւր, իսկ արդիւնաբերութեան պարագային՝   15 առ հարիւր:  Բայց այստեղ ինքնաբերաբար  կը  ծագի գլխաւոր հարցումը.  պետութեան ներկայացուցած պաշտօնական  տուեալները մեզի կը մղեն հարցնելու, թէ  ու՞ր  կը գտնուի  որեւէ երկրի  տնտեսական ու կենցաղային կայունութեան  չափանիշ  միջին դասակարգը…: Տնտեսական այս   գնահատելի   ցուցանիշները  ինչո՞ւ  չեն արտացոլար   սովորական   քաղաքացիին կենսամակարդակին վրայ, ի տես  գործազրկութեան բարձր  համեմատութեան, երբ միջին աշխատավարձը  մօտաւորապէս կը  կազմէ  350 ամերկիկեան տոլար:  Տնտեսական  վերլուծաբաններ  կը հաւաստեն, թէ   վերջին  չորս  տարիներուն ընթացքին,  երեք միլիոն  բնակչութիւն  հաշուող   Հայաստանէն հեռացած է   մօտաւորապէս 320  հազար   մարդ: Հիմնականին մէջ, անոնք կը մեկնին Ռուսիա: Մեկնողներու   մեծամասնութիւնը  չի վերադառնար:  Մարդկային դրամագլուխի կորուստ:Մօտաւորապէս  2.5  միլիոն հայ կ’ապրի Ռուսիոյ մէջ:

Տարօրինակ  այլ երեւոյթ մը,  հանրային  կարգ մը գործիչներ իրենց  աննպաստ մօտեցումներով, յուսալքման տրամադրութիւններ կ’առաջացնեն   քաղաքացիներու մօտ..: Ոմանք  բարձրաձայն խնդրոյ առարկայ կը դարձնեն Հայաստանի  աշխարհագրական փոքրութիւնը, ուրիշներ՝ ակարելիութիւն կը  նկատեն  քաղաքացիին պարէնամթերային  պահանջներուն ապահովութիւնը, ոմանք  երկիրը քարաստան կ’անուանեն, Հայաստանի  տարերային  աղէտնեու գօտի ըլլալը կը մատնանշեն..:  Այսօրինակ  մեկնաբանութիւններ բարոյահոգեբանական անկումային տրամադրութիւն կը ստեղծեն քաղաքացիին մօտ:  Երկրի մը  տարածութիւնը   առնչութիւն  չունի գիւղատնտեսական արտադրութեան չափին կամ արդիւնաբերութեան  ծաւալին հետ, օրինակները  բազմաթիւ են: Կարեւորը արդիւնաւէտ  եւ  կազմակերպուած  աշխատանքն է :  Ասոր զուգահեռ, իրաւապահ   մարմիններու անբաւարար աշխատանքը, արդարադատութեան   հանդէպ   հաւատքի բացակայութիւնը եւ ապագայի անորոշութիւնը  գաղթի կը  մղեն  երիտասարդը, ընտանիքի այրը..:  Հարց կու տանք. Հայաստանը  անլիարժէք ներկայացնելու  երեւոյթը արմատաւորուած  մտայնութիւն է թէ՞ ճշմարտութիւն: Անհրաժեշտ է վերականգնել ապագայի հանդէպ քաղաքացիին հաւատքը,  անյապաղօրէն ձեռնարկելով տնտեսական  բարեկարգութիւններ,  լուսարձակի տակ առնել   արտագաղթը  եւ անոր ետին պահուած վտանգները: Աշխատանքային   տեղեր  ստեղծել, որպէսզի  տարբեր ափերու մէջ  կեցութեան պայմաններ  փնտռելու փոխարէն, հայը   իր հայրենիքին մէջ  զբաղի հայրենաշինութեամբ:

 Բարոյահոգեբանական տարբեր գործօններ  նոյնպէս լուրջ  ազդեցութիւն կ’ունենան  ժողովրդային խաւերուն վրայ:  Այսպէս՝  վերջին քսան  տարիներուն, իւրաքանչիր  հազար կնոջ պարագային, ծնելիութեան համեմատութիւնը  209-էն նուազած է  28-ի: Արտագաղթի երեւոյթը  յատկապէս  համոզում  դարձած  է  Հայաստանի  լեռնային  շրջանի բնակիչներուն մօտ: Այս կը նշանակէ, թէ կորուստի վտանգի տակ է   աւանդական հայ  գիւղը: Արտագաղթը նաեւ իր  ծանր հետեւանքը կ’ունենայ երկրի  կրթական համակարգին, ինչպէս նաեւ   աշխատուժի  որակաւորումը բարձրացնելու  վրայ: Ուղեղներու  արտահոսքը  կասեցնելու  միջոցները կը մնան  համեստ : Աշխատանքի  տեղերու  բացակայութիւնը, համեստ աշխատավարձերը,   գործազրկութիւնը, փտածութիւնը, ընկերային  ընդգծուած անարդարութիւնը, անորոշ ապագայի մարտահրաւէրը,  երիտասարդութիւնը  կը  մղէ  փնտռելու այլ հորիզոններ: Մեկնողներուն համար գրաւիչ գործօններ կը հանդիսանան աշխատանքի եւ օրէնքի  առկայութիւնը,  բարձր աշխատավարձը, ընկերային արդարութեան մթնոլորտը, եւայլն: …Եւ տակաւին բեմերէն ու ամպիոններէն կը  յաւակնինք  երկնային դղեակներ  կառուցել, ապագայի ու  հայրենիքի մասին, երբ  կը  խուսափինք  տեսնել  մեր այսօրը…:

 Սփիւռք – հայրենիք փոխյարաբերութիւնները  բարելաւելու, զանոնք  աւելի  ամուր հիմքերու վրայ փոխադրելու  նպատակով, Հայաստանի ու  Արցախի  բարգաւաճման,  հայոց  լեզուի պահպանութեան,  Հայ Դատի ու  Հայոց Ցեղասպանութեան հետապնդման նուիրուած  գիտաժողովներն ու խորհրդաժողովները  անհրաժեշտութիւն են անկասկած: Սակայն  մեր  ազգային անվտանգութեան սպառնացող արտագաղթը, կաթիլ առ կաթիլ կը  հիւծէ բոլորիս:Այսօրուան  դրութեամբ՝  Սփիւռք – հայրենիք  միասնաբար հնչեցնելու են  արտագաղթը կասեցնելու   համազգային ահազանգ:

ԱՀԱՐՈՆ  ՇԽՐՏԸՄԵԱՆ

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here