ԻՆ՞Չ ՊԱՀՈՒԱԾ Է ԱՐԱԲԱԿԱՆ ԱՇԽԱՐՀԻ ՅԵՂԱՓՈԽՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒՆ ԵՏԻՆ

0
132

Մեր  առօրեայ եւ   հասարակական  կեանքին մէջ  շատ յաճախ կը խօսինք  փոփոխութիւններու անհրաժեշտութեան մասին: Յաճախ կը շարժինք,  առանց դոյզն պատկերացում  ունենալու առնելիք քայլերու հետեւանքներէն:  Յաճախ  կը շարժինք,  մոռնալով, որ  փոփոխութեան անուան տակ կատարուող   քայլեր  յուսախաբութեան կրնան մատնել  մեզ ու շրջապատը: Բայց աւերը արդէն գործուած է…: Երազներու փլուզում  եւ  ողորմելի  իրականութիւն: Եթէ ցանկութիւնները բարի են, շահադիտութիւններէ հեռու,  ենթահողը պատրաստ, քայլերը սերտուած եւ պայմանները նպաստաւոր՝ փոփոխութիւնները անկասկած պիտի ունենան դրական ներազդեցութիւն: Ինքնանպատակ, կամայական փոփոխութիւնները ՝ եպերելի հետեւանքներով  արկածախնդրութիւններու  առջեւ կրնան  դնել ենթական ու հաւաքականութիւնը:

Պետութիւններու  պարագան  չի տարբերիր անհատներու  տրամաբանութենէն: Խօսքով՝ բոլորը կը ձգտին  ընկերային արդարութեան: Բայց թէ  ինչպիս՞ի ճանապարհներով կը   փորձեն հասնիլ  իրենց   ձգտումներուն, ինչպիս՞ի պատճառաբանութիւններով պիտի  փորձեն հիմնաւորել իրենց  արարքները,  այստեղ կը  բացայայտուի նպատակներու եւ  միջոցներու արդարացիութեան ակօսը: Շատ  յաճախ,  նպատակը  չ’արդարացներ միջոցը եւ՝  հակառակը:  Անձ,  հաւաքականութիւն եւ կամ՝ պետութիւն, սկզբունքը միեւնոյնն է՝ առարկայական ենթահողի բացակայութեամբ  փոփոխութիւնները  դատապարտուած են  ձախողութեան,  լաւագոյն պարագային, ի սպառ՝ հիւծում: 

Դարերու  ընթացքին,  մարդկային  քաղաքականութեան եւ  մշակոյթին տիտաններ նուիրաբերած արաբական աշխարհը  ինչո՞ւ պիտի  մնայ մենատիրական, ստրկական   վարչակարգերու  խորհրդանիշ…: Բողքն ու ընդվզումը    տեղին էր ու արդար: Սակայն արաբական աշխարհին զարգացումներուն դիտորդ ոեւէ վերլուծաբան, անմիջապէս պիտի  կռահէ, թէ ընկերային, կենցաղային եւ տնտեսական պայմանները բարելաւելու  նպատակով   ժողովրդային  պոռթկումները,  արտաքին ուժերու մեղսակցութեամբ վերածուեցան  անիշխանականութեան ազդանշան:

Փոփոխութեան կամ բարեկարգութիւններու չափանիշը  անկասկած պիտի  ըլլայ  օրէնքի գերակայութիւնը  եւ ընկերային արդարութիւնը: Ժողովուրդներ այլ բան չեն պահանջեր, եթէ ոչ՝  հասարակարգեր, որոնք պիտի  երաշխաւորեն  քաղաքացիին իրաւունքը: Հասարակարգ, ուր   իշխանութիւնները   հաշուետու  պիտի մնան խորհրդարանին ու  ժողովուրդին  առջեւ:  Մէկ խօսքով՝ հաւաքականութեան շահերը գերադասող  համակարգ:

 

Գարնանային դալարագեղ  մթնոլորտ  ստեղծելու փոխարէն,սփռուեցաւ, արիւն, ահ ու սարսափ, աւեր՝ քաղաքական, տնտեսական եւ ընկերային փլուզում: Խաթարեցաւ արաբ   մարդուն  բարոյահոգեբանական  նկարագիրը: Անիկա ակամայ ներգրաւուեցաւ   միջհամայնքային,  յարանուանական բախումներու  մէջ: Ծայրայեղականութիւնը  դարձաւ  յեղափոխութեան խորհրդանիշ..: Արտաքնապէս անմեղ թուացող ընդվզումներուն տակ սկսան բացայայտուիլ օտար պետութիւններու  թելադրութեամբ  անազնիւ եւ չարամիտ դիտաւորութիւններ: Արդար   պահանջները շահագործուեցան: Ժողովուրդներ  դարձան սին հաշիւներու  զոհ:  

Արաբական աշխարհը հարուածող յեղափոխութիւններու մեծամասնութիւնը, պարարտ  ենթահողի  բացակայութեան  եւ արտաքին   միջամտութիւններու  հետեւանքով, անորոշութեան   ահազանգ   հնչեցուցած է   բոլորին մօտ:  Ո՞վ  կրնայ  վերլուծել, թէ այսօրուան դրութեամբ, ստոյգ  ին՞չ  տեղի կ’ունենայ   Լիպիոյ, Թունուզի, Եգիպտոսի,  Պահրէյնի, Եմէնի, Իրաքի եւ  վերջապէս Սուրիոյ  մէջ: Ո՞վ կրայ  կռահել, թէ  վաղուան օրը ին՞չ կը խոստանայ այդ պեութիւններուն:  Ժողովրդավար հասարկարգերու կերտու՞մ՝ ամենեւին: Ընդհակառակը՝ ֆիզիքական եւ  տնտեսական  քայքայում: 

Այս բոլորին զուգահեռ, կամայ թէ ակամայ  նսեմացաւ  արաբական աշխարհի  ղեկավարութեան վարկը: Արեւմտեան  պետութիւններու ներկայացուցիչներ պիտի որոշեն անոց ամենօրեայ քայլերը, ելոյթներուն բովանդակութիւնը եւ ճակատագիրը: Ոմանց պարագային, Արեւմուտքը միանշանակ վճիռ կ’արձակէ, երբ նոյն  պահուն կը քօղարկէ  ուրիշներու  վայրագութիւնները: Այսօր, Միջին Արեւելքի բնական հարստութիւններուն վրայ  ձեռք դնելու ահեղ պայքարի այս իրականութեան մէջ, արաբական աշխարհը՝ իր անմիաբանութեան   եւ անհեռատես ղեկավարութեան պատճառով  ետդարձ կը կատարէ  դէպի  ցեղային, աշիրեթական  ժամանակներ…: Արեւմուտքը   աստիճանաբար  կը տիրանայ  անոր  բնական  հարստութիւններուն, իսկ արաբը  հաճոյաբար  ճանապարհ կը  բանայ Արեւմուտքին առջեւ:

 Նոր Միջին Արեւելք ստեղծելու փորձեր կը կատարուին շրջանին մէջ: Ժողովրդավարական  կարգախօսի   տակ արիւնահոսութիւնը, դաւադրութեան անբաժան մասը դարձած է  անկասկած: Հարցականի տակ դրուած է նաեւ Միջին Արեւելքի   քրիստոնէութեան ճակատագիրը: Դժուար չէ կռահել, թէ  ինչպիսի  դիմագիծ  պիտի  ունենայ  Միջին Արեւելքը տասնամեակ մը ետք…:

Ժողովրդավարութիւնը եւ ընկերային արդարութիւնը կը մնան ժամանակակից եւ հզօր  պետականութեան  խորհրդանիշ: Յաւակնութիւն  չունինք  պաշտպանելու   մենատիրական վարչակարգեր,  միապետութիւններ, սակայն  կը մերժենք   ժողովուրդներու ազնիւ զգացումներուն չարաշահումը,  արտաքին միջամտութիւններու շնորհիւ, արաբական երկիրները  ապակայունացնելու, անոնց բնական հարստութիւնները յափշտակելու,  գաղութատիրական նոր  վարչաձեւ   ստեղծելու փորձերը:

ԱՀԱՐՈՆ ՇԽՐՏԸՄԵԱՆ

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here