ԼԱՒ ԼՍԵՑԻ՞ՆՔ ՆԱԽԱԳԱՀ ՊԱՐԱՔ ՕՊԱՄԱՅԻ ԱՊՐԻԼԵԱՆ ՈՒՂԵՐՁԸ

0
210

Հայոց  Ցեղասպանութեան 99-րդ   տարելիցի ոգեկոչման օրերուն,  քանի մը ուշագրաւ  եղելութիւններու  ականատեսը  դարձաւ հայ   ժողովուրդը:  Ոմանց կարծիքով առաջինը անկասկած  Թուրքիոյ  վարչապետ Ռեճէպ Թայիփ Էրտողանի  արձակած  օդապարիկն էր: Բայց՝ ոչ:  Ընթերցողին կրնայ անակնկալ թուիլ  մեր  միջամտութիւնը: Յաջորդող   տողերուն մէջ պիտի  փորձենք  լուսաբանել  մեր այս  համոզումը:

 Նախ   կեդրոնանանք վարչապետ  Էրտողանի ուղերձին:  Պատմութեան եւ քաղաքական  զարգացումներու  հետեւող անհատ, կազմակերպութիւն, բազմակողմանի  երեսներով պարտաւոր  է  քննարկելու  նմանօրինակ  յայտարարութիւն, ուր մնաց  Հայոց  Ցեղասպանութեան  վերաբերեալ  թուրք  վարչապետի  մը  շուրթներէն արտասանուած խօսքը: Հայոց  Ցեղասպանութեան  իրողութիւնը  ճանաչումի  պարունակին մէջ թաղելու  միտող պետութիւններ անմիջապէս   ողջունեցին   Թուրքիոյ  վարչապետին  ուղերձը: Ուրիշներ՝ յանցագործն ու  զոհը  միեւնոյն   տաշտին մէջ մկրտելու փորձ մը շօշափեցին Էրտողանի խօսքերուն մէջ:  Երկու  մօտեցումներն ալ համոզիչ են եւ տրամաբանական:

 Էրտողանի  «ցաւակցութիւնը»  արժեւորող    մեկնաբանները, դրուատեցին անոր քայլը: Ի  վերջոյ, Թուրքիոյ  պատմութեան մէջ  առաջին անգամ ըլլալով,  պաշտօնակատար  մը  նմանօրինակ  «ցաւակցութիւն» կը  յայտնէր  հայ ժողովուրդին: Այս մէկը  իրողութիւն է: ժխտումի տասնամակներէն ետք, թուրք   վարչապետ մը Հայոց Ցեղասպանութեան մասին  ուղերձով կը ներկայանար  հանրութեան: Առաջին անգամ ըլլալով, թուրք վարչապետ մը կը խօսէր   հայ  ժողովուրդի  ողբերգութեան մասին,առանց   սահմանելու  ողբերգութեան  իսկական անունը: Առաջին անգամ ըլլալով,  Էրտողան կը խօսէր  հայ  ժողովուրդի  ցաւերուն մասին, անոր աւելցնելով այլոց ցաւերը….:

Մեր  կարծիքով, Թուրքիոյ վարչապետին   ուղերձը  որքան  մեծ անակնկալ  ըլլար իր ժողովուրդին, նոյնքան ուշացած՝ հայ  ժողովուրդին համար եւ անբաւարար:

Թուրքիոյ   քաղաքական  կուսակցութիւններու մեծամասնութիւնը, բացի՝ ազգային  թեքումով շարժումներէն,  հանդուրժողութեամբ ընկալեց վարչապետին   ուղերձը:  ԺողովրդաՀանրապետական  Կուսակցութիւնը  մինչեւ իսկ    յանդգնեցաւ  Ցեղասպանութիւնը  ճանչնալու նախաքայլ  մեկնաբանել Էրտողանի յայտարարութիւնը : Արմատական,  ազգային  կուսակցութիւնները քննադատեցին, թէ  Էրտողան  բացաւ ճանաչումի թղթածրարը: Տարօրինակօրէն,   ոչ ոք  բացայայտ  քննադատեց վարչապետը:

Թրքական մամուլին կարծիքով, Ապրիլ  24-ը՝ Սուգի  Օր ճանչնալով, վարչապետ  Էրտողան  փշրած էր  հայ ժողովուրդին  ողբերգութեան   հանդէպ  Թուրքիոյ  լռութիւնը: Մամուլը, յառաջիկային աւելի  համարձակ   քայլեր  կ’ակնկալէր Էրտողանէն…:  Թուրք  հասարակութեան  պարագային, վարչապետ մը առաջին անգամ  ըլլալով ,բացայայտօրէն կը շօշափէր  արգիլուած  նիւթ մը : Սովորական  թուրքեր, առաջին անգամ  կ’իմանային, թէ իրենց նախահայրերը անմարդկային   ոճիրներ  գործած են անցեալին:

Էրտողանի  ելոյթը բնականաբար  արտաքին եւ  ներքին  ճնշումներու  արդիւնք էր: Գլխաւորը,   բնականաբար կու գար  Ուաշինկթընէն: Ներքին  բեմի վրայ, հանրային  կարծիքը կ’երերայ Հայոց   Ցեղասպանութեան եւ ընդհանրապէս Թուրքիոյ  մօտիկ անցեալին վերաբերեալ անհամոզիչ  բացատրութիւններէն…: Հայոց Ցեղասպանութեան  հարիւրամեակէն  Գարուն  մը առաջ,  ինը տարբեր  լեզուներով  հաշուենկատօրէն խմբագրած  Էրտողանի  ուղերձը, հայ ժողովուրդը  եւ  միջազգային  հանրային կարծիքը  շփոթի մատնելու  ճարտար փորձ մըն էր արդեօ՞ք:  

Ուղերձը  ուշադիր  ընթերցող մը, Թուրքիոյ պատմութեան  ժամանակաշրջաններուն   միջեւ  առանցքներ  ստեղծելու  փորձ  մը  պիտի  նշմարէ իսկոյն:  Վարչապետը  միշտ   փորձած է  «Քսաներորդ  Դարու սկիզբը կատարուած ցաւալի  դէպքերուն » շուրջ  գիծ մը  քաշել, զանազանութիւն դնել  Օսմանեան  ժամանակաշրջանին եւ Քեմալական Թուրքիոյ  իշխանութիւններուն միջեւ:  Էրտողան յաճախակի կ’ընդգծէ, թէ   իր գլխաւորած կառավարութիւնները  հանդուրժողութիւն կը ցուցաբերեն  հայկական եւ քրտական   հարցերուն  հանդէպ:

Իր գլխաւորած կուսակցութիւնը  Օսմանեան կայսրութեան  ժառանգորդը  յորջորջելով, Էրտողան կը յայտարարէ, թէ  տակաւին  քանի  մը տարի առաջ, Ապրիլ  24-ի  ոգեկոչման հանդիսութիւնները արգիլուած էին Թուրքիոյ մէջ: Այսօր, ոչ միայն  մասնակիցներուն  թիւը կ’աւելնայ, այլեւ՝  կազմակերպող  քաղաքներուն:   

Քիւրտերու  հետ  հաշտութեան բանակցութիւններու  ընթացքին,  Էրտողան փորձած է   համոզել , թէ  թուրքերը,  քիւրտերը եւ  հայերը  համերաշխ ապրած են  օսմանեան   ժամանակաշրջանին:  Անոր կարծիքով, ազգայնական խորքով   շարժումները պատճառ   դարձած են  վերոյիշեալ երեք ժողովուրդներուն  միջեւ  յարաբերութիւններուն սրման: Թուրք ազգայնամոլութիւնը խորհրդանշող Երիտասարդ  Թուրքերը քննադատելով,  Էրտողան յանդգնութիւնը  կ’ունենայ  յայտարարելու, թէ  Քեմալի  հիմնած   հանրապետական  Թուրքիան  միշտ ալ գտնուած է  Երիտասարդ Թուրքերու   գաղափարախօսական ազդեցութեան տակ: 

Հայ քաղաքական-հասարակական  միտքը եւ  մամուլը   ընդհանրապէս   կեդրոնացան  Էրտողանի   ուղերձին մէջ օգտագործուած  բառապաշառին վրայ: Սակայն  մեր կարծիքով, 99-ամեակի ամենաուշագրաւ կեցուածքը  հնչեց  Միացեալ Նահանգներու  նախագահ  Պարաք  Օպամայէն:

Հայոց Ցեղասպանութեան  Յիշատակի օրուան առիթով նախագահ Պարաք Օպամայի այս տարուան յայտարարութեան բովանդակութիւնը   աւելի  երկար էր  նախորդներէն: Բառամթերքը՝  միեւնոյնը: Սակայն անոր  խօսքը  կը շօշափէր  յատկանշական  նորութիւն մը :

 Նախագահ Պարաք Օպամա, հայ ժողովուրդին տառապանքները  նկարագրելու  միջոցին,  իր խօսքին մէջ  յիշատակեց Սուրիական եւ Հայկական  Օգնութեան Խորհուրդ  կազմակերպութեան անունը: Ինչո՞ւ  Միացեալ Նահանգներու  նախագահը կը  մէջբերէր  վերոյիշեալ կազմակերպութեան անունը. «Մենք հպարտութեամբ կը յիշենք Սուրիական եւ Հայկական Օգնութեան Ամերիկեան Խորհուրդին մարդասիրական ջանքերը, որ ամերիկացիներու նուիրատուութիւններու  շնորհիւ փրկած  է անհամար հայեր եւ 1915 թուականին տեղահանուած այլ  համայնքներու կեանքերը».ըսաւ Օպամա:  

Հայոց Ցեղասպանութեան  տարիներուն  ստեղծուած Սուրիական եւ Հայկական Օգնութեան Ամերիկեան Խորհուրդը  յետագայ   տարիներուն  իր  բարեսիրական  գործունէութիւնները  ընդլայնելով   վերանուանուեցաւ   Միջին  Արեւելքի Նպաստամատոյց Կազմակերպութիւն (Նիր Իսթ Ռիլիֆ):  Ան, աւելի քան 100 միլիոն տոլարի մարդասիրական օգնութիւն տրամադրեց  տարագիր հայ ժողովուրդին:։

Առ ի  յիշեցում, Օսմանեան Կայսրութեան մօտ Միացեալ  Նահանգներու  վերջին  դեսպան Հենրի Մորկընթաու շրջան մը  վարեց  անոր  նախագահութիւնը: Մէկէ աւելի ամերիկացի նախագահներ  զօրակցած  են  մարդասիրական այս կազմակերպութեան:  Անոր կայքին վրայ  յստակօրէն նկարագրուած  է   հայ ժողովուրդին   կրած տառապանքներուն  տարողութիւնը: Այնտեղ կը հանդիպինք  հետեւեալ պարբերութեան.« Կազմակերպութեան  հանգանակած գումարը պիտի տրամադրուի փրկելու  Օսմանեան Կայսրութեան արհաւիրքէն  վերապրող  առնուազն մէկ միլիոն  հայերու  կեանքը: Դեղօրայք հոգալ … որբանոցներ   հիմնել եւ  կրթութիւն  ջամբել աւելի քան   հարիւր  հազար   հայ  որբերու»:

Նախագահ  Պարաք Օպամայի  խօսքը պատմագէտներու յանձնախումբ  կազմելու արկածախնդրութիւններէն   հրաժարելու  յստակ  պատգամ մըն էր Անգարային: Միջին Արեւելքի  Նպաստամատոյց Կազմակերպութեան  վկայութիւնները  բաւարար ապացոյց  են  սահմանելու  հայ ժողովուրդին կրած  ողբերգութեան    տարողութիւնը: Օպամայի յայտարարութինը, խօսքէն գործի անցնելու պատգամ մըն էր Անգարային: Այսինքն՝ վարչապետ Էրտողանի եւ անոր արտաքին  գործոց նախարարին այն յոխորտանքը, թէ Էրտողանի  ուղերձը  մեծ արձագանգ գտած էր  աշխարհի  մէջ,  խորքին մէջ  դուրս  չէր ելած  Թուրքիոյ սահմաններէն…: Անոնք տակաւին  բազմաթիւ  պարտաւորութիւններ ունին կատարելիք այս   ուղղութեամբ:  Այս  առիթով  կ’արժէ  յիշատակել Թուրքիոյ  խորհրդարանի խօսնակ  Ճեմիլ Չիչէքի հետեւեալ  յայտարարութիւնը .«2015-ին նպատակն է  աշխարհի խորհրդարաններուն   համոզել  Ցեղասպանութեան  իրողութիւնը: Մեր կողմէ, միայն  ցաւակցութիւն մը համոզիչ  պիտի  չըլլայ:  Անգարա պարտաւոր է  վերցնելու   մարտահրաւէրը եւ  ձեռնարկելու  յարաբերութիւններու  բնականոնացման»:

ԱՀԱՐՈՆ  ՇԽՐՏԸՄԵԱՆ

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here