ԿԻՒԼ ԿԸ ԽՈՒՍԱՓԻ «ՄՈՒԹ ԴԱՐԵՐ»ԷՆ, ԲԱՅՑ ԿԸ ՄՈՌՆԱՅ ՄԵՂՍԱԿՑՈՒԹԵԱՆ ԻՐ ԲԱԺԻՆԸ

0
217

Անցնող   շաբթուան ընթացքին, իսլամական ծայրայեղական կազմկերպութեան մը զինեալները խուժեցին հիւսիսային Իրաք: Այսօր անոնք   մօտեցած են Պաղտատի մատոյցները: Կարգ մը աղբիւրներ կը հաւաստեն, թէ թրքական իշխանութիւնները նախօրօք տեղեակ պահուած էին ներխուժումի ծրագիրէն: Զինեալները թրքական հողերու վրայ պահողն ու սնողը, Թուրքիայէն   քաղաքական ապաստանութիւն խնդրած, Իրաքի նախկին փոխվարչապետ   Թարէք Ալ Հաշիմին է: Տակաւին վերջերս, Հաշիմի կը   յոխորտար, թէ   նախախնամութիւնը իրեն   վերապահած էր   դառնալու «Իրաքեան Գարուն»ին կերտիչը: Սակայն   թրքական հիւպատոսարանին վրայ յարձակումը եւ թուրք քաղաքացիներ պատանդ վերցնելու իրողութիւնները, անգամ մը   եւս եկան համոզելու, թէ ծայրայեղականները անկառավարելի են ամենուրէք…:

Թուրքիոյ ընդդիմութիւնը   ժամանակէ մը ի վեր   մնայուն քննադատութեան կ’ենթարկէ   Էրտողանը՝ ահաբեկչական կազմակերպութիւններ հովանաւորելու, ծայրայեղական վարձկաններ երկրին հողերուն վրայ   ընդունելու եւ զանոնք մարզելու պատճառով:  

Փոխվարչապետ Պիւլենթ Արընչ պատասխանելով Սուրիոյ եւ Իրաքի մէջ կռուող իսլամիստներուն   օժանդակելու պատճառով՝ վարչապետ   Էրտողանի հասցէին կատարուող   քննադատութիւններուն, յայտնեց թէ չէր խորհեր, թէ Էրտողան «գիտակցաբար»   օժանդակութեան ձեռք մեկնած ըլլար իսլամիստներուն: Արընչի օգտագործած «գիտակցաբար» եզրաբանութիւնը բաւական հետաքրքրական էր…: Գիտակցաբար կամ՝ ոչ, Թուրքիա այսօր կ’ապրի իր հողերուն վրայ   ծայրայեղականներու դէմ առ ճակատումի սարսուռը: Թերեւս այս հարթութեան վրայ   պէտք է դիտել   ծայրայեղականներու հոսքը Իրաք եւ ոչ՝ իբրեւ Իրաքը բաժնելու ծրագիր: Քեսապէն փախուստ տուող   ահաբեկչական կազմակերպութիւններուն առջեւ թրքական սահմանները փակ պահելու որոշումը մեծագոյն ապացոյցն է, թէ Էրտողանի կառավարութիւնը վճռած է   երկիրը   փրկել կրօնամոլ որջերու սպառնալիքէն:  

Մեր ժամանակներէն երկու տարի առաջ, արտաքին գործոց նախարար Ահմէտ Տաւուտօղլու յայտարարեց, թէ Պաշշար Ասատի տապալումը   շաբաթներու   հարց էր..: Այդ օրերուն Թուրքիա սերտօրէն կը գործակցէր ամերիկեան եւ ֆրանսական գաղտնի սպասարկութիւններուն հետ: Արեւմտեան գրեթէ բոլոր պետութիւնները Թուրքիոյ ճանապարհով առատ զէնք կ’ուղղարկէին այսպէս կոչուած Սուրիոյ «ազատ բանակ»ին: Այդ օրերուն Թուրքիոյ ղեկավարութիւնը կ’երեւակայէր, թէ իրեն պիտի ընծայուէր արաբական աշխարհի մէջ ստեղծուելիք նոր վարչակարգերու   հովանաւորութիւնը: Տաւուտօղլու, առանց ամչնալու կը յայտարարէր, թէ արաբները կարօտցած են օսմանական տիրապետութիւնը…:   Իր հաշուարկներուն մէջ որքան սխալած էր Տաւուտօղլուն…: Այսօր փոխուած են պայմանները: Ինչո՞ւ այս ստիպողական   շրջադարձերը:

Ծայրայեղականներու   ներխուժումը հիւսիսային Իրաք,   ռազմավարական- քաղաքական նոր զինակցութիւններ յառաջացուց Միջին Արեւելքին մէջ: Պարզապէս հետեւեցէք վերջին քանի մը   օրերու շրջանային զարգացումներուն. Պաղտատ յայտարարեց, թէ մոռնալով անցեալի տարակարծութիւնները, պատրաստ է գործակցելու հիւսիսային Իրաքի Քիւրտիստանի ինքնավար կառավարութեան հետ : Քիրքուքը, որ մինչ վերջերս կռուախնձոր դարձած էր Պաղտատի եւ Արպիլի միջեւ, Պաղտատի հաւանութեամբ ամբողջութեամբ անցաւ քիւրտերու հակակշիռին տակ:   Քիւրտիստանի Աշխատաւորական Կուսակցութինը նոյնպէս   օժանդակութեան ձեռք մեկնեց Քիւրտիստանի ինքնավար կառավարութեան: Արպիլի քրտական իշխանութեան եւ Քիւրտիստանի Աշխատաւորական Կուսակցութեան միջեւ ձիւնհալը   աշխարհագրական բաց սահմաններով տարածութիւն մը ստեղծեց հիւսիսային Սուրիոյ եւ Իրաքի միջեւ:

Անգարա, անտեսելով Պաղտատի հետ   վերջին տարիներու տարակարծութիւնները, իր զօրակցութիւնը յայտնեց Նուրի Մելիքիի կառավարութեան եւ Իրաքի հողային ամբողջականութեան:   Անգարային ձեռնտու չէ Իրաքի բաժանումը: Թուրքիոյ նախագահ Ապտուլլա Կիւլ, մոռնալով նախկին նախագահ Մոհամմէտ Մորսիի   հետ սերտ յարաբերութիւնները, նոր էջ բանալու   շնորհաւորական հեռագիր մը յղեց Եգիպտոսի նորընտիր նախագահ Ապտէլ Ֆաթահ Սիսիին: Իսրայէլի վարչապետ   Պենիամին Նեթանիահու յայտարարեց, թէ ռազմավարական գործընկեր կը մնայ   Էրտողանի կառավարութեան հետ: Սակայն ամենաուշագրաւ փոփոխութիւնը արձանագրուեցաւ Թեհրան- Ուաշինկթըն յարաբերութիւններուն մէջ: Յանկարծ, պարզուեցաւ, թէ երկու պետութիւնները կը գտնուէին խրամատին միեւնոյն կողմը..: Երկուքն ալ պիտի   օժանդակեն Նուրի Մելիքիի կառավարութեան:

Երեւութապէս, Իրաքը   բաժնելու, քաղաքացիական   պատերազմի ուրուական մը   կը շրջի Իրաքի երկնակամարին վրայ: Սակայն խորքը՝   նոր զոհերու եւ վնասներու գնով, Միջին Արեւելքը ծայրայեղական հոսանքներէն ձերբազատելու շրջանային ծրագիրի մը գործադրութիւնն է:

Նոյն այս մտահոգութեամբ, շրջանային եւ արեւմտեան   պետութիւններ   սկսած են հետզհետէ     համոզուիլ, թէ նախագահ Պաշշար Ասատի ներկայութիւնը   կայունութեան միակ գրաւականը պիտի ըլլայ Սուրիոյ պարագային: Նոր կացութեան թելադրութեան տակ, Թուրքիա եւ Միացեալ Նահանգներ   հաւնաբար դանդաղ քայլերով վերատեսութեան ենթարկեն Սուրիոյ վարչակարգին հանդէպ իրենց   կեցուածքը: Կը պատկերացնէի՞ք երեք ամիսներ առաջ՝ Միացեալ Նահանգներ, Թուրքիա եւ Իրան միեւնոյն խրամատին մէջ պայքար մղէին Ալ Քայիտայի եւ անոր արբանեակներուն դէմ: Ծայրայեղականներու սպառնալիքը   շրջանային եւ միջազգային ահազանք մը ստեղծած է ամենուրէք:

Թուրքիոյ նախագահ Ապտուլլա Կիւլ, վերջերս իսլամական աշխարհին մասին խօսելով, բաւական յատկանշական զուգահեռ մը կատարեց: Ան յայտնեց, թէ իսլամական աշխարհը կը վերադառնայ դէպի « Մութ Դարերը»: Միջին Արեւելքը հարուածող իշխանատենչութեան եւ կրօնական անհանդուրժողութեան պայքարը, միջնադարեան Եւրոպան սկսած է յիշեցնել Կիւլին: Բնականաբար աւելի կանուխ կարելի էր զգաստանալ եւ   Շրջանը խնայել արիւնահոսութեան նոր ալիքներէն: Բայց…: Պիղատոսներուն թիւը անկասկած պիտի աւելնալ   վաղը..:

ԱՀԱՐՈՆ ՇԽՐՏԸՄԵԱՆ

 

 

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here