Ցեղասպանութեան զոհուած մտաւորականներ. Երուխան

0
221

Երուխան (Երուանդ Սրմաքէշխանլեան, 1870-1915) ծնած է 1870-ին` Խասգիւղ (Պոլիս): Իր նախնական ուսումները ստացած է թաղի Ներսէսեան վարժարանին մէջ, եւ յետոյ անցած Ղալաթիոյ Ազգային Կեդրոնական վարժարանը, ուր իբրեւ տնօրէն եւ հայերէնի ուսուցիչ ունեցած է Մինաս Չերազը, եւ աշակերտակից` Արշակ Չօպանեանը: Անկարող եւ թոյլ աշակերտ մը նկատուած էր միշտ Երուանդ, եւ մանաւանդ շատ տկար` ուսողական գիտութիւններուն մէջ: Մինաս Չերազ դժգոհ էր գլխաւորապէս անոր հայերէն շարադրութեան մէջ տուած խեղճ արդիւնքէն:

Մերժուելով վարժարանէն, յուսալքուած Երուանդ կը փորձէ առեւտրականի մը մօտ աշխատիլ, բայց հոն ալ ոչ մէկ յաջողութիւն գտնելով` իբր անպէտք կը վտարուի: Աւելի ուշ, երբ ուսման փափաքը կ’արծարծի իր մէջ, ինքնաշխատութեամբ կը լրացնէ դպրոցի պակասը: Կու տայ ինքզինքը անխոնջ ընթերցումի, կը զօրանայ ֆրանսերէն լեզուի մէջ ու կը կարդայ մանաւանդ իրապաշտ գրողները:

Ու տոկուն եւ յամառ աշխատանքով, որ իր նկարագրին մէկ յայտնի գիծը կը կազմէր, Երուանդ կը հասնի իր նպատակին եւ կ’ըլլայ գրող մը, ապացուցելով այսպէս, թէ իր մասին եղած աննպաստ գուշակութիւնները անարդար էին: 1890-ին կը յաջողի մտնել «Արեւելք»-ի խմբագրութեան մէջ, որուն այնքան կը ցանկար: Միաժամանակ իր մասնակցութիւնը կը բերէ գրական, քննադատական յօդուածներով, նաեւ «Մասիսին» եւ ուրիշ թերթերու:

1896-ին կը փախչի Վառնա. այնտեղէն կը շարունակէ աշխատակցիլ «Բիւզանդիոն»-ի, «Ժամանակ»-ի, «Անահիտ»-ի, եւ կը վարէր խմբագրութիւնը «Շաւիղ» կիսամսեային եւ «Շարժում» թերթին: 1904-ին կը գտնենք զինք Եգիպտոս, ուր Ս. Բիւրատի հետ կը խմբագրէ «Սիսուան» ամսաթերթը եւ կը շարունակէ «Լուսաբեր»-ը Արփիարեանէն ետք:

Օսմանեան Սահմանադրութեան հռչակումով կը վերադառնայ Պոլիս. կը վարէ ատեն մը «Արեւելք»- խմբագրութիւնը, կ’աւանդէ հայերէնի դասեր Ղալաթիոյ Կեդր. Վարժարանին մէջ, կ’ըլլայ տեսուչ Սկիւտարի Ս. Խաչ դպրոցին եւ 1913-ին կը մեկնի Խարբերդ` կոչուելով Մէզիրէի վարժարանին տնօրէնութեան:

1915-ի տեղահանութեանց օրերուն, ինքն ալ կը նահատակուի:

Անոր նորավէպերն ու պատմուածքներն են` «Պզտիկ Սեփին Պատմութիւնը», «Հիւծախտաւորը», «Լուացարարուհին», «Գողը»,«Յուսահատի Մը Նկարագիրը», «Սերինա», «Մեռելներու Ջրկիրը»,«Քարիտէզճին», «Ձուկին Փոխարէն», «Գերագոյն Ներումը», «Քաւութիւն», «Համրին Վրէժը» եւ այլն: Իր գլխաւոր վէպն է «Ամիրային Աղջիկը»:

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here