«Ընտանիքը մայրենիի պահպանման իւրօրինակ ովասիս է Սփիւռքի մէջ». Մանուէլ Ադամեան

0
180

«Հայերն այսօրը» կը ներկայացնէ լոնտոնաբնակ գրող, թատերագիր Մանուէլ Ադամեանի հետ հարցազրոյցը.

– Ծնած, մեծցած եւ ուսանած եմ Պէյրութի մէջ, որ ժամանակին Սփիւռքի մայրաքաղաքն էր: Երբ սփիւռքահայերուն հնարաւորութիւն տրուեցաւ ուսանելու Հայաստանի մէջ, ես արդէն երկրորդ խումբին հետ Երեւան եկայ եւ ընդունուեցայ ԵՊՀ: Մեծ խանդավառութեամբ ուսանեցայ, աւարտեցի եւ վերադարձայ Պէյրութ:

Բայց մինչ այդ, կարեւոր բան մը պատահեցաւ իմ կեանքիս մէջ. Հայաստանի մէջ ամուսնացայ իմ համադասարանցիիս հետ եւ անդրանիկ որդիս ծնաւ Երեւանի մէջ: Լիբանան վերադարձայ ոչ մինակ:

15 տարի ես ու կինս աշխատեցանք Պէյրութի մէջ`  ես որպէս Սահակ-Մեսրոպեան վարժարանի տնօրէն, ան` քոլեջի ուսուցչուհի:

Յետոյ Լոնտոնի հայկական համայնքէն աշխատանքի հրաւէր ստացայ եւ ընտանիքիս հետ տեղափոխուեցայ Անգլիա:

Հովանաւորներու աջակցութեամբ հիմնեցի մէկօրեայ դպրոց, «Կոչնակ» երկշաբաթաթերթը, իսկ երբ վերջինս դադրեցաւ հրատարակուելէ` «Նոր սերունդի ձայնը» ամսագիրը, որ լոյս տեսաւ շուրջ 15 տարի:

Տարիներ անց, երբ կը վերյիշեմ  այդ ամէնը, այնչափ ուրախ կը զգամ, որ կրցայ, ի հարկէ, կնոջս անմիջական աջակցութեամբ,  Լոնտոնի հայկական համայնքէն ներս կարեւոր դերակատարում ունենալ:

Հայաստանէն երգիչներ, գրողներ, գիտնականներ, մտաւորականներ կը հրաւիրէինք, որոնք շատ յաճախ մեր տան մէջ կը  հիւրընկալուէին: Անոնք ելոյթներ, հանդիպումներ կ’ունենային համայնքէն ներս, դասախօսութիւններ կը կարդային. շատ խանդավառ տարիներ էին:

– Պարո՛ն Ադամեան, դպրոցը առ այսօր կը գործէ՞:

– Նախ ըսեմ, որ մինչեւ մեր երթալը, քաղաքին մէջ երկու հայկական դպրոց կը գործէր, մերը եղաւ երրորդը: Տարիներու ընթացքին հասկցանք, որ լոնտոնահայ համայնքին համար 3 մէկօրեայ դպրոց շատ է: Փակեցինք մեր դպրոցը եւ աջակից եղանք հայկական միւս երկու դպրոցներուն. ուսուցչութիւն ըրինք, մեկուսացած հայկական ընտանիքներուն համայնք բերինք:

Հիմնեցինք նաեւ կեդրոն, ուր ամէն կիրակի մօտ 700 հայեր կը հաւաքուէին եւ տարբեր ձեռնարկներ կը կազմակերպէին. հետաքրքիր օրեր էին:

Հայաստանի անկախացումէն յետոյ, դժբախտաբար, բաւականին արտագաղթ եղաւ դէպի Անգլիա: Մենք փորձեցինք անոնց ընդգրկել հայկական համայնքներուն մէջ, փոքրիկները տեղաւորել հայկական, եւ ոչ միայն, դպրոցներու մէջ:

Զարմանալի է, բայց կրկնապատկուած թուաքանակով համայնքին մէջ (30 տարի առաջ Անգլիոյ մէջ մօտ 10-12 հազար հայ կ’ապրէր, հիմնականին մէջ` Կիպրոսէն, Իրանէն, Միջին Արեւելքէն տեղափոխուած, հիմա մօտ 20-25 հազար է, որոնց մեծամասնութիւնը հայաստանցիներ են) այսօր նախկին խանդավառութիւնը չկայ:

– Ի՞նչ է պատճառը:

– Շատ նուրբ հարցեր են, եւ չեմ ուզեր ատոնց անդրադառնալ:

Միայն նշեմ, որ այսօր լոնտոնահայ համայնքը բնորոշող բանալին հայաստանցի հայերու ձեռքն է. եւ թիւով  շատ են, եւ անոնց մէջ շատ են լաւ կրթութիւն ստացած անհատները:

– Հայախօ՞ս է համայնքը:

– Իմ ընտանիքիս օրինակով պատասխանեմ այս հարցին: Այն ընտանիքները, որոնք հայրենասէր են, որոնք կարեւոր կը համարեն մայրենիի իմացութիւնը, իրենց զաւականերուն կը սորվեցնեն հայերէն: Ինչպէս օրինակ իմ թոռնիկներս, որոնք բոլորն ալ հայերէն կը խօսին: 6 թոռնիկ ունիմ, մեծը` Ադամն է, որ այս տարի մասնակցեցաւ «Արի տուն» ծրագիրին: Ան կատարեալ հայ է, ամէն անգամ, երբ Հայաստան կու գանք, զինք կը բերենք մեզ հետ:

Սփիւռքի մէջ մայրենիի պահպանումը` յատկապէս երիտասարդներուն մօտ, շատ բարդ է: Եւ հիմնականին մէջ ընտանիքն է, որ մայրենիի պահպանման իւրօրինակ ովասիսը պէտք է ըլլայ:

Տարբեր երկիրներու մէջ ապրող հայ դպրոցականները, անգամ իրարու հետ, կը խօսին տուեալ երկրի պետական լեզուով: Միայն ընտանիքի անդամներուն, տարիքով մարդոց հետ է, որ հայերէն կը խօսին: Սա  խնդիր մըն է, որ չենք ալ կրնար առաջքը առնել: Օրինակ` սկիզբը ես եւ կինս կը փորձէինք միջամտել, դատապարտել, բարկանալ, բայց հասկցանք, որ ո՛չ միայն մեր շրջանակին մէջ է, այլ համատարած բնոյթ կը կրէ :

– Միթէ՞ չկայ որեւէ ելք:

– Ոչ, որովհետեւ տարբեր ընտանիքներու երեխաներ են, եւ ոչ բոլորը մտահոգ են այս խնդրով: Եւ երեխային ալ մեղադրելը ճիշդ չէ: Դպրոցին մէջ իր կողքը կը նստի անգլիացի, ան պէտք է անգլերէն խօսի, առօրեան  հիմնականին մէջ անգլիացիներու հետ է, եւ բնականաբար, չի կրնար հայերէն խօսիլ: Անոր սովորական կեանքին մէջ խօսակցական լեզուն անգլերէնն է: Բայց շատ ուրախ եմ, որ շատ հայրենասէր հայ երեխաներ կան, որոնք ոչ միայն կը տիրապետեն մայրենին, այլեւ կապուած են հայրենիքին:

Եւ հէնց այստեղ է, որ կ’ուզեմ շեշտել ՀՀ սփիւռքի նախարարութեան «Արի տուն» ծրագիրի կարեւորութիւնը: Ինչպէս ըսի, թոռնիկս` Ադամը, շատ լաւ հայ է, հիանալի կը խօսի հայերէն, բաւարար չափով գրել-կարդալ գիտէ: Այս տարի մասնակցեցաւ «Արի տուն» ծրագիրին եւ ամբոջովին փոխուեցաւ: Ճիշդ է, անցեալին ալ  հայրենասէր էր, բայց ծրագիրին մասնակցելէ յետոյ ես տեսայ դէմքին, աչքերուն մէջ  նոր արտայայտութիւն մը: Իր տեսածներն ու զգացածները փոփոխութիւն մտցուցին այդ երեխային մէջ:

Իսկ երբ մենք ճամբարի «Հրաժեշտի խարոյկին» ներկայ եղանք,  ո՛չ միայն մեր թոռնիկին, այլեւ միւս երեխաներուն մօտ եւս խանդավառութիւն տեսանք:

«Արի տունը» շատ հիանալի ծրագիր է: Ես ի սրտէ կը շնորհաւորեմ Սփիւռքի նախարարութիւնը, նախարար Հրանոյշ Յակոբեանը, աշխատակիցները, որ կրցած են կեանքի կոչել այս ծրագիրը:

Թոռնիկս Անգլիոյ մէջ պատմելու շատ բան ունի իր հայ հասակակիցներուն, նաեւ անգլիացի ընկեր-ընկերուհիներուն: Համոզուած եմ, որ Ադամը շատ մեծ խանդավառութեամբ, ուրախութեամբ պիտի անդրադառնայ հայաստանեան իր ուղեւորութեան:

Ես եւ կինս ուրախ ենք, որ մեր թոռնիկը «Արի տան» ջերմ եւ այնչափ օգտակար մթնոլորտի մէջ  իր օրերը անցուց: Ողջունելի ծրագիր է, Սփիւռքի նախարարութեան, նախարարին, բոլոր աշխատակիցներուն իմ շնորհակալութիւնս կ’ուզեմ յայտնել, որ այսպիսի ծրագիր մը նախաձեռնած են:

 – Պարո՛ն Ադամեան, «Արի տուն» ծրագիրի օրինակով կրնանք փաստել, որ հայրենասիրութեան ամենամեծ չափաբաժինը հայրենիքի մէջ կը ստանան:

– Առանց հողի, հայրենիքի դուն  լիարժէք մարդ չես կրնար զգալ: Յատկապէս երեխան, պատանին պէտք է իմանայ, որ  տեղ մը հող կայ,  երկիր մը, ուրկէ կը սկսի հայրենասիրութիւնը: Սփիւռքի մէջ ստացած «գաղափարական» հայրենասիրութիւնը Հայրենիքի մէջ կը լրացուի «փաստական» հայրենասիրութեամբ:

Քոյրս եւ փեսաս, որոնք կ’ապրին Կիպրոս, նոյնպէս ներկայ էին «Արի տան» ճամբարային ձեռնարկին: Չեմ կրնար մոռնալ, թէ ինչպէս  քոյրս կ’արտասուէր: Ան եւ իր ամուսինը նոյնպէս լիցքաւորուած պիտի վերադառնան եւ իրենց ապրումները փոխանցեն այն ընտանիքներուն, որոնք կ’ապրին Կիպրոսի մէջ:

– Պարո՛ն Ադամեան, ի՞նչ կը ցանկանաք, որ ծրագիրին մէջ փոխուի, ի՞նչ նոր առաջարկներ կրնաք ընել:

– Նախ, մարդոց խորհուրդ կու տամ` չչարախօսել: Դժբախտաբար, երբեմն մարդիկ, անտեսելով այս ծրագիրի յաջողութիւնները, կը սկսին չարախօսել: Այդ չարախօսներու բերանը պէտք է փակել:  Իսկ ովքե՞ր կը խօսին, այն մարդիկ, որոնք ոչ մէկ բանով օգտակար չեն ըլլար, բայց կը փորձեն ման-մունր խնդիրներ տեսնել:

Այն, ինչ որ ես տեսայ ծրագիրէն ներս , ինծի կը գոհացնէ եւ առայժմ աւելցնելու բան չունիմ: Թոռնիկս այնքան ուրախ  վերադարձած էր տուն, որ դեռ երկար կ’արտասուէր իր ընկերներէն բաժնուելուն համար:

Ի հարկէ, լաւին հետ միշտ պէտք է լաւագոյնի մասին մտածել, լաւագոյնին ձգտիլ: Թէ լաւագոյնը ինչն է, միայն ապագան ցոյց կու տայ:

Հիմնական մաղթանքս է, որ «Արի տունը» շարունակական ըլլայ:

– Պարո՛ն Ադամեան, եթէ խօսինք Լոնտոնի հայկական համայնքի օրինակով, ապա կրնա՞նք ըսել, որ Սփիւռքի մէջ հայերէնի երկու ճիւղերու տարբերութիւնները շատ յաճախ կ’անջատեն արեւելահայերէն եւ արեւմտահայերէն խօսողներուն:

– Երբեմն` այո, արեւելահայերէնի եւ արեւմտահայերէնի առանձնայատկութիւնները կը դժուարացնեն մօտեցնել հայերէնի երկու ճիւղերով խօսող համայնքները: Չնայած, ես երբեք թոյլ չեմ տար, որ երկու հայերէնները իրար հետ բախուին, այլ կը փորձեմ, որ աստիճանաբար իրար մօտենան: Այսօր արեւմտահայերէնը վտանգուած լեզու կը համարուի: Հետեւաբար, այնպէս պէտք է ընենք, որ հնարաւորինս պահպանուի:

Յուլիսին Երեւանի մէջ կայացած «Արեւմտահայերէնի եւ արեւելահայերնի մերձեցման խնդիրներ» թեմայով համաժողովը, որուն ես նոյնպէս մասնակցեցայ, փորձեց վեր հանել հայերէնի երկու ճիւղերու մերձեցման ուղիները:

Բարեբախտաբար, մեր ընտանիքէն ներս այդ հարցը լուծուած է, եւ որեւէ խնդիր չունինք: Ես, որ ծնունդով արեւմտահայ եմ, կը խօսիմ նաեւ արեւելահայերէն, կինս, որ հայաստանցի է` արեւմտահայերէն: Ան մէկ տարի Պէյրութ  մնալէ յետոյ` սկսաւ ուսուցչութիւն ընել: Թոռնիկներս նոյնպէս լեզուի երկու ճիւղերը կը տիրապետեն:

Մեր կեանքի պատմութիւնը, վերջին հաշուով, կապուած է Հայաստանի հետ: Եթէ չըլլայ այս հողը, ինչ պէտք է ընենք: Անգլիան լաւ երկիր է, մենք այնտեղ ապահով կեանք ունինք: Բայց որպէս հայ` Անգլիան կամ մէկ ուրիշ երկիր` չի կրնար գոհացնել մեզի:

Մենք հայ ենք, եւ առանց Հայաստանի մեր կեանքը հնարաւոր չէ պատկերացնել: Յատկապէս մեր սերունդին համար: Իսկ նոր սերունդին հետ պէտք է զգոյշ ըլլալ: Եւ այս պարագային է, որ «Արի տուն» ծրագիրը հրաշք կը գործէ:

Զրուցեց Լուսինէ Աբրահամեան

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here