Կրկին Հայաստանի եւ Արցախի տիրութեան եւ բնակեցման մասին

0
150

Յ. ՊԱԼԵԱՆ

Ո՛ւր որ ալ գտնուիմ, Լիբանան, Ֆրանսա, Ամերիկա (Արեւելեան եւ Արեւմտեան), կը խօսուի Հայաստանի եւ Արցախի մասին, թէեւ միայն Հայաստան պէտք է ըսել, քանի որ քաղաքական-դիւանագիտական ճապկումները ազգի մէկութեան չեն վերաբերիր, Արցախը Հայաստան է, զանոնք տարբեր համարել` ազգավնաս զիջում է:

Զարմանալի՛. Հայաստան չեմ լսեր վերաբնակեցման եւ հայրենադարձութեան մասին: Կը խօսուի «միկրացիա»-ի մասին, բայց չես գիտեր` ո՞ր գործնապաշտութեամբ, չի գործածուիր շրթները այրելու վտանգ ներկայացնող «հայրենալքում» բառը:

Մանուկ էի եւ կը յիշեմ, թէ ինչպէս հայեր հայրենադարձութիւն ապրեցան: Ներգաղթ էր: Հակառակ անոր որ հրէի եւ հեթանոսի տարբերութիւններ եղան, հայրենահանումէն երեսուն տարի ետք, մերուելու, համարկուելու, պատշաճելու, կենսամակարդակով առաջնորդուելու, օտարանալու, այլասերելու եւ ծագումով հայ դառնալու տխրութիւնները չէին պատած մեր կեանքը, գաղթականի մեր մտահորիզոնը, հայկական զանգուածները ընդառաջ գացին հայրենադարձութեան: Ոմանք գացին, ուրիշներ մերժուեցան: Թէ օրուան խորհրդային-համայնավար իշխանութիւնը ըստ արժանւոյն չգնահատեց հայրենադարձներու կատարած ընտրանքը, պատճառ եղաւ, որ անոնց մօտ զարգանայ հայրենալքման միտումը, անցեալի տխրեցնող իրականութիւն է:

Թէեւ, այդ օրերու իմաստուն հրապարակագիր-մտաւորականներէն Շաւարշ Միսաքեան ազգային-քաղաքական հիմնական գաղափար մը արտայայտեց, երբ ըսաւ, որ «հայրենիքը պանդոկ չէ»: Այսօր ալ պէտք է յիշել եւ կրկնել այդ ազգային իմաստութիւնը: Արդարեւ, երբ հիւրանոցի սենեակէն դժգոհ ըլլանք, սենեակ կամ հիւրանոց կը փոխենք: Հայրենալքումը յաւելեալ հանգիստի կամ բարօրութեան համար հիւրանոց կամ սենեակ փոխելու չի նմանիր: Հիւրանոցին կամ անոր սենեակին տէրը չենք, բայց հայրենիքին տէրն ենք, կամ պէտք է ըլլանք-ըլլայինք: Հայրենալքումը մարդկային եւ ազգային իրաւունքէ զիջում է, հրաժարում: Միշտ մտածած եմ, թէ ինչպէ՛ս կարելի է Հայաստան, հայութիւն, հայ մշակոյթ, հայ լեզու սիրել, հայկական հարցերու գծով քաղաքականութիւն խաղալ` հետեւելով հայրենալքման ուղիին:

Հայրենիքին տէր ըլլալը ո՛չ խրախճանքի նմանող պահերու խօսուած ճառ է, ո՛չ բարեսիրական յուզում եւ նախաձեռնութիւն: 20 հոկտեմբեր 2011-ին եւ 31 օգոստոս 2012-ին գրած էի այս հարցի մասին: Այդ պատճառով ալ խորագրի առաջին բառը «կրկին» է, քանի որ հայրենալքման-հայրենադարձութեան միասնաբար ներկայացող հարցը կարծէք այլ մոլորակայիններու կը վերաբերի: Ո՛չ Հայաստան եւ ո՛չ ալ սփիւռքներու մէջ հարցը ազգային-քաղաքական իրաւ օրակարգ չէ: Կը խորհիմ, որ հաւաքաբար մեղաւորի լռութիւն կը պահենք կամ պարզապէս մենք մեզի կը մերժենք գիտակցիլ, թէ ի՛նչ վտանգի ենթակայ ենք: Ինչպէ՞ս խօսիլ այս մասին, երբ գիտենք, որ Քամչաթքա, Վլատիվոսթոք, Փարիզ, Նիցցա, Լոս Անճելըս եւ այլուր նստած մարդոց հայրենիքի տիրութեան ճառերը գինարբուքի սեղանի ասուպային յուզումներ են: Այսքան ճշմարտութիւն եթէ ըսուի, հրապարակը կը պայծառանայ:

Աւելի պարզ. հայրենիքը հեռուէն սիրել յուզում է, այդ յուզումը ո՛չ ենթական եւ ո՛չ ալ ուրիշը կ’անհանգստացնէ:

Հայրենիքի տիրութիւնը ազգային-քաղաքական իրաւութիւն է: Արեւելքի իմաստունին պէս հեռուէն մոմի լոյսով ջերմանալու առասպելին չի նմանիր:

Հայաստան-Արցախ տարածքի տիրութիւնը բնակութեամբ կ’ըլլայ: Թող աշխարհագէտները ըսեն, թէ քանի միլիոն մարդ կրնայ բնակիլ այդ տարածքին վրայ եւ այսօր ինչ է այդ տարածքի բնակիչներուն թիւը: Եւ քաղաքական ղեկավարութիւնները, ներսի եւ դուրսի, թող ըսեն, թէ նօսրացած բնակչութեամբ ինչպէ՞ս հայրենիքի տէր պիտի մնանք, ինչպէ՞ս հայրենիք պիտի պահենք: Զգացական-ճառային-բարեսիրական հայրենասիրութիւնը այդքան է միայն, համեմ է: Այլ խօսքով, այսօր ներսի եւ դուրսի ղեկավարութիւնները պէտք է չափել եւ դատել հայրենալքման-հայրենադարձութեան իրենց ունեցած դիրքորոշումով եւ բերած լուծումներով: Հետաքրքրական պիտի ըլլար իմանալ, թէ այս կամ այն կազմակերպութիւնը, կամ Հայաստանի իշխանութիւնները, անցնող տարուան կամ տասնամեակին, քանի՛ հայու հայրենադարձութեան պայմանները ստեղծեցին: Հայաստան ընտրապայքարներու ընթացքին այս հարցով առաջադրանքներ չեղան, դուրսի զանգուածները (եթէ այդպէս բան գոյութիւն ունի) կը քնանան եւ զանոնք կը քնացնեն ցեղասպանութիւն-ճենոսայտ յանկերգելով, չսպառող խօսքի դրամագլուխ, կամ տեղական մակարդակով մերուած ըլլալու փաստը տալու համար կը հետապնդենք այս կամ այն թաղապետական աթոռակ մը կամ այլ աթոռներ:

Մեր գունագեղ զբօսաշրջային եւ խրախճանային իրարանցումներէն հեռանալով ինչո՞ւ չենք դիտեր մեր անմիջական ժամանակին մէջ տեղի ունեցող բնակչութիւններու տեղափոխութեան յարաշարժ ալիքը, որ ոչ հեռու ապագային պիտի փոխէ նոյնիսկ մեծ համարուած երկիրներու քաղաքակրթական-մշակութային դիմագիծը: Եւ Հայաստանի շուրջ չինական պարիսպ չկայ:

Նօսրացած հայ բնակչութեամբ հայկական տարածքները բաց պիտի ըլլան բազմաթիւ պատճառներով յառաջանալիք ժամանակակից աճող եւ անզսպելի գաղթականական ալիքին առջեւ, որ կրնայ հայութիւնը իր հայրենիքին մէջ փոքրամասնութեան վերածել, եթէ հայրենալքումը չկասի եւ չկազմակերպուի հայրենադարձութիւնը:

Հայուն նոր որակով հայրենասիրութիւնը եւ քաղաքական առաջադրանքը վերաբնակեցում-տիրութիւնը պէտք է ըլլայ եւ չէ: Տարին քանի մը անգամ թիւեր կը տրուին, ինչպէս կ’ըսուի, «միկրացիա»-ի մասին, եւ կարծէք` ոչ ոք կ’անհանգստանայ, արդարացումներն ալ անպակաս են: Երբեմն կը մտածեմ, որ պերճ հիւրանոցի փոխարէն` կարելի չէ՞ վերստին բանեցնել գործարան մը, գործարաններ կային, իւրաքանչիւրը` իր հազար եւ աւելի աշխատաւորներով, ինչ որ կը նշանակէ` հազար եւ աւելի ընտանիք: Երեւանի մէջ եւ շուրջ, նաեւ գիւղերու մէջ, հազար ու մէկ գիշերներու ապարանքները յիշեցնող առանձնատուներու իւրաքանչիւրին գումարով կարելի է գիւղատնտեսական միաւորներ ստեղծել, որպէսզի մարդիկ Լոս, Չելիապինսք կամ Նորվեկիա չերթան: Ո՛չ Մոսկուան եւ ո՛չ ալ Լոսը հայու հայրենիք են, պիտի չըլլան, եւ ինչպէս բոլոր մեծ քաղաքներ հաստատուող գաղթականներու պարագային, այդ ոստանները իրենց ինքնութեան գեղեցիկ գերեզմանները պիտի ըլլան, ուր դեռ ժամանակ մըն ալ երգիչ-նուագածուներ կամ թատերական-ասմունքողներ շաբաթավերջի աղմուկ պիտի ստեղծեն:

«Հակակշռուած» հայկական լրատուամիջոցները, ներսը եւ դուրսը, անմիջական շահախնդրութիւնները եւ մարդորսական ճապկումները գերանցելով` ինչո՞ւ հայրենալքում-հայրենադարձութիւն հիմնահարցը լուսաբանման եւ պայքարի առանցք չեն դարձներ:

Մի՞թէ ազգային-քաղաքական վերաբերում է գաղթական դարձած սուրիահայութիւնը ամերիկեան ցամաքամասի այս կամ այն քաղաքը տանիլ ապահովութեան եւ բարօրութեան համար, երբ կայ Հայաստան-Արցախը: Անմիջական օրինակ էր: Եւ ինչո՞ւ այդ հայութիւնը հոն պիտի չերթայ, այլապէս կարեւոր հարցում է, որուն պատասխանը այլապէս ցաւցնող կրնայ ըլլալ, յիշեցնելով, որ գաղափարախօսական դատարկութիւն կայ:

Ո՞վ կամ որո՞նք պիտի ստեղծեն համազգային իրաւ գաղափարախօսութիւնը, որպէսզի այլեւս հայրենասիրութիւնը չշփոթուի բարեսիրութեան, հայասիրութեան եւ զբօսաշրջութեան հետ, Հայաստանի հայը, նոյնիսկ հանգամանաւոր, դադրի իր աչքը դէպի Լոս յառելէ եւ Երեւան նստած, ապահովութեան համար «Գլենտել» տուն գնելէ եւ դրամ փոխադրելէ:

Այդ իրաւ գաղափարախօսութեան կը հանդիպինք երբեմն անհատական եւ միաւորներու մակարդակին, երբ հայ հարուստը Ամերիկայի իր գերհանգիստ պայմանները ձգելով` Հայաստան կու գայ քաղաք կառուցելու եւ աշխատանք ստեղծելու համար, կամ Լիբանանի հայկական աղքատ թաղամասի տղան, որ գիւղի մը մէջ կը հաստատուի, իր աշխատանքը ստեղծելով, զաւակն ալ կը ղրկէ իր տան դիմաց գտնուող դպրոցը: Այս տղան երբեք հեռատեսիլէն պիտի չխօսի, թիկնապահներով սրահ պիտի չմտնէ ճառ խօսելու համար, գլուխ պիտի չջարդէ հանգամանք որսալու համար: Ան գիրքի մը մէջ, թերթի մը ճակատին գրուած մեծատառ գովերգութիւն չէ, կենդանի գաղափարախօսութիւն է…

Ով զունկն ունէի, լուիցէ, պիտի ըսէին գրաբարով խօսող մեր իմաստունները…

Այսօր մեր նամակները, ատենագրութիւնները, գիրքերը, ճառերը կը դառնան օտարալեզու, Հայաստան եւ սփիւռքներ, ի՞նչ ընելու համար, ո՞ր սնափառութիւնը բաւարարելու համար…, հայալքման այլ փաստ մըն ալ տալով:

Հայրենալքում-հայրենադարձութիւն ե՞րբ իրաւ օրակարգ պիտի ըլլան, որպէսզի հեռուի մոմի լոյսով ջերմացող հայրենասիրական զեղումները դառնան հայրենատիրութիւն… Այս կ’ըլլայ գաղափարախօսութիւն, կը փոխարինէ ճոռոմ քաղաքական ճառերը եւ երեւելիական ծառայամիտ երթեւեկը:

Ներսը եւ դուրսը, հայրենատիրութիւնը փուչիկ չէ, ձրի չէ, իր գինը ունի:

 

13 դեկտեմբեր 2015, Պուրճ Համուտ, Լիբանան

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here