«Երկրորդ Շանս Չենք Ունենալու»

0
220

ՀԱՐՑԱԶՐՈՅՑ ՌՈՒԲԷՆ ՎԱՐԴԱՆԵԱՆԻ ՀԵՏ

Զրուցեց՝ ԱՐԱ ԹԱԴԵՒՈՍԵԱՆ

ԱՐԱ ԹԱԴԵՒՈՍԵԱՆ.- Այս տարի մենք երկու ճգնաժամ ունեցանք. գարնանը պատերազմ եղաւ, իսկ ամրանը «Սասնայ Ծռեր»ը գրաւեց ՊՊԾ գունդը: Ի՞նչ էք կարծում՝ իշխանութիւնն ու հասարակութիւնը լուրջ հետեւութիւններ արե՞լ են: Կամ էլ, գուցէ գիտակցում կայ, որ պէտք է բան փոխել, բայց իրականացնելու կամք ու համարձակութիւն չկայ:

ՌՈՒԲԷՆ ՎԱՐԴԱՆԵԱՆ.- Կարծում եմ՝ կատարուածի գիտակցումը առկայ է շատերի մօտ, այդ թւում՝ Հայաստանի ղեկավարութեան: Այլ բան է, որ ստեղծուած իրավիճակից դուրս գալու ուղիները կարող են տարբեր լինել: Գլխաւոր հարցն է. որքանո՞վ է մեր հասարակութիւնը պատրաստ փոփոխութիւնների: Կարծում եմ, որ ապրիլեան պատերազմն ու Երեւանի յուլիսեան իրադարձութիւնները մտահոգիչ ազդանշաններ էին ոչ միայն ղեկավարութեան, այլեւ ամբողջ հայ հասարակութեան համար՝ ինչպէս Հայաստանում, այնպէս էլ Սփիւռքում: Խորքային փոփոխութիւնները հնարաւոր են հասարակութեան մէջ ներքին կոնսենսուսի (համախոհութեան-Խմբ.) առկայութեան պարագայում, եւ միանշանակ չէ, որ այն առկայ է:

Մենք Հայաստանի անկախութեան 25ամեակին մօտեցանք մի իրավիճակում, երբ այս տարիների ընթացքում ստեղծուած երկրի կառավարման մոդելն իրեն սպառել է:

 

ԱՐԱ ԹԱԴԵՒՈՍԵԱՆ.- Եկէք պարզաբանենք. «մոդել» ասելով՝ ի՞նչ նկատի ունէք:

ՌՈՒԲԷՆ ՎԱՐԴԱՆԵԱՆ.- ԽՍՀՄի փլուզումից յետոյ Հայաստանում իշխանութեան եկան մարդիկ, ովքեր ծնուել եւ մեծացել են խոր-հրդային համակարգում: Նրանք նախկին այլախոհներ էին, նախկին կոմերիտական կամ կուսակցութեան գործիչներ, կամ էլ յատուկ ծառայութիւնների նախկին աշխատակիցներ: Նրանցից շատերը սիրել են ու սիրում են Հայաստանը, սակայն Խորհրդային Միութեան ժամանակ ստացած կառավարման փորձից բացի այլ փորձ չունեն, այլ երկրներում սովորելու հնարաւորութիւն եւս չեն ունեցել: Եւ նրանք վերստեղծել են կառավարման այն մոդելը, որն իրենց համար առաւել ընկալելի ու հասկանալի է:

Իսկ նրանք, ովքեր աւելի շատ լեզուներ գիտեն, աւելի լաւ են կրթուած եւ դաստիարակուած, մնում են գրեթէ չպահանջուած եւ չեն կարողանում լուրջ յաջողութիւնների հասնել, քանի որ հասարակութեան մէջ գերիշխում է «կիսագողական լաւ տղերքի» մոդելը:

Նրանք մարտավարական, այլ ոչ թէ ռազմավարական մտածողութիւն ունեն: Նրանցից շատերը կարծում են, որ ծառայողական դիրքը օգտագործելով գումար աշխատելը նորմալ է, որ դա կոռուպցիա չէ: Իսկ նրանք, ովքեր աւելի շատ լեզուներ գիտեն, աւելի լաւ են կրթուած եւ դաստիարակուած, մնում են գրեթէ չպահանջուած եւ չեն կարողանում լուրջ յաջողութիւնների հասնել, քանի որ հասարակութեան մէջ գերիշխում է «կիսագողական լաւ տղերք»ի մոդելը: Նման իրավիճակում ինտելիգենտ եւ խելացի մարդկանց այլ բան չի մնում, քան իրենց անհամաձայնութիւնը յայտնել խօսքերով, ոչ թէ գործով:

Այս մոդելում հայկական պետութեան ղեկավարները իրենց չեն ընկալում որպէս հայ ազգի առաջնորդներ: Հետեւաբար՝ առկայ է յստակ տարանջատում Հայաստան պետութեան եւ աշխարհասփիւռ հայ ազգի միջեւ: Էլիտայի մի մասը ողջունում է Սփիւռքի աջակցութեան ծրագրերը, միաժամանակ ասելով. «Մենք ուրախ ենք ձեզ տեսնելու Հայաստանում, այստեղ գեղեցիկ ու անվտանգ է: Բայց խնդրում ենք, մի խանգարէք մեզ անել այն, ինչ մենք անհրաժեշտ ենք համարում, քանի որ շատ բաներ չէք հասկանում»:

Այդ մոդելը կառուցուած է փակ հասարակութեան համակարգի վրայ: Դրանում, ցաւօք, աւելացուած արժէքը ստեղծւում է ոչ թէ նոր ապրանքների ու ծառայութիւնների արտադրութեան շնորհիւ, այլ ռեսուրսների վերաբաշխման՝ ներմուծման մենաշնորհների, մաքսատուրքեր չվճարելու, միջազգային կազմակերպութիւնների աջակցութեան իւրացման հաշուին:

Շատ գործարարներ Հայաստանում հարստացել են ոչ թէ սեփական բիզնեսն արդիւնաւէտ կառավարելով, այլ արտօնութիւնների, հարկերից խուսափելու կամ կեղծ ու անորակ ապրանքների արտադրութեան հաշուին: Եւ խօսքը միայն օլիգարխների մասին չէ: Վերջերս անկախ փորձաքննութիւն անցած հայկական կաթնամթերքի 26 նմուշներից եւ ոչ մէկը չէր համապատասխանել չափանիշներին: Դա վկայում է, որ այս մոդելում «հեշտ» գումար վաստակելն աւելի կարեւոր է, քան ազգի, մեր երեխաների առողջութիւնը: Սա վերաբերում է եւ միւս սննդամթերքներին ու ապրանքներին: Ընդ որում, բոլորը չէ, որ արտադրւում են օլիգարխիկ կառոյցների կողմից:

Պակաս սուր չէ շինարարական ոլորտում ստանդարտների պահպանման խնդիրը, եւ մասնաւորապէս՝ սէյսմակայունութեան (երկրաշի-Խմբ.) նորմերի: Նոր երկրաշարժի դէպքում դա կարող է մեծ թուով զոհերի յանգեցնել: Այսօր անգամ Երեւանի կենտրոնում կառուցուած բարձրայարկ նորակառոյց շէնքերի վրայ լրացուցիչ հարկեր են աւելացւում՝ առանց անհրաժեշտ հաշուարկներ կատարելու:

Արտաքին միջավայրի հետ մր-ցակցութեան բացակայութիւնը յանգեցրել է նրան, որ Հայաստանում միջազգային չափանիշներին համապատասխանող շատ քիչ ընկերութիւններ կան: Այդ փակուածութիւնը բացասական ազդեցութիւն է ունենում հասարակութեան գործունէութեան տարբեր ոլորտների վրայ՝ լրագրութեան, գիտութեան, մշակոյթի:

Մեր երկրում պարզապէս իջեցուել է նշաձողը, եւ բաները, որոնք անցեալում անթոյլատրելի էին թւում, այժմ նորմալ են համարւում: Իրավիճակը կարելի է եւ պէտք է փոխել, իրականացնելով աւելի մեծ թուով միջազգային մակարդակի ծաւալուն եւ երկարատեւ կրթական նախագծեր: Նման նախագծերը օգնում են լուծելու եւս մէկ կարեւոր խնդիր. դրանք խթանում են կրթութեան համակարգի փոփոխութիւնը, որը հնացած է ոչ միայն Հայաստանում, այլեւ ամբողջ աշխարհում:

 

ԱՐԱ ԹԱԴԵՒՈՍԵԱՆ.- Դուք նշեցիք ներքին կոնսենսուսը (համախոհութիւնը-Խմբ.): Այն չի կարող ինքն իրեն առաջանալ: Պէտք է օրակարգ լինի, որի շուրջ այդ համաձայնութիւնը կարող է ձեւաւորուել: Ձեր նկարագրած թերի մոդելի պայմաններում ո՞վ պէտք է առաջարկի այդ օրակարգը: Իշխանութիւնը չի կարող դա ձեւակերպել եւ «իջեցնել» վերեւից: Սակայն «ներքեւից վերեւ» ձեւաչափով նոյնպէս ոչինչ չի կատարւում:

ՌՈՒԲԷՆ ՎԱՐԴԱՆԵԱՆ.- Նախ եւ առաջ, առկայ մոդելը նոյնպէս գոյութեան իրաւունք ունի: Ցանկացած մոդել ունի իր առաւելութիւններն ու թերութիւնները: Եւ ներկայ մոդելն անցեալում թոյլ է տուել որոշ դէպքերում խուսափել աւելի բարդ խնդիրներից, որոնք առաջացել էին նախկին ԽՍՀՄ գրեթէ բոլոր պետութիւններում: Սակայն այն արդէն սպառել է իրեն եւ առաջին հերթին՝ տնտեսապէս:

Տեսականօրէն այս մոդելը կարող է շարունակել իր գոյութիւնը, եթէ ի յայտ գան նոր արհեստական ֆինանսական հոսքեր: Սակայն ամէն դէպքում, պէտք է գիտակցել, որ այս մոդելի դէպքում մենք հնարաւորութիւն չենք ունենայ ամրապնդելու մեր պաշտպանունակութիւնը, դիմակայել նոր մարտահրաւէրների, իրականացնել առողջ եւ երջանիկ հասարակութիւն ստեղծելուն ուղղուած երկարատեւ նախագծեր եւ մրցունակ լինել աշխարհում:

Կառուցելով թանկ ռեստորաններ՝ առանց նորմալ օդափոխման համակարգերի, կամ հսկայ հիւրանոց՝ մէկ վերելակով, արտադրելով կեղծ կոնեակ կամ թուրքական լոլիկն արտահանելով իբրեւ հայկական, կարելի է դեռ որոշ ժամանակ ապրել, սակայն այդ տարբերակները երկար կեանք ունենալ չեն կարող:

Այս մոդելի մէկ այլ մեծ թերութիւնն էլ այն է, որ այն փաստացի խրախուսում է արտագաղթը, քանի որ փակ հասարակութեան ծաւալը փոքրանում է, իսկ ֆինանսական օգնութեան ծաւալը մեծանում, եւ աւելի քիչ թուով մարդիկ են օգտւում դրանից:

Պէտք է ազնիւ լինենք ինքներս մեզ հետ. մենք մրցունակ ապրանքներ ու ծառայութիւններ չենք արտադրում: Այո, մենք առանձին յաջողակ ընկերութիւններ ունենք ֆինանսական ու ՏՏ ոլորտներում, սննդամթերքի արտադրութեան մէջ, սակայն դրանց մասնաբաժինը մեծ չէ: Մենք շատ ենք խօսում արտաքին շուկաներ դուրս գալու կարեւորութեան մասին, սակայն չենք գիտակցում, որ այնտեղ խիստ մրցակցութիւն է տիրում: Դրան կարելի է դիմակայել միայն մի շարք պայմանների առկայութեան դէպքում, եւ առանցքային նշանակութիւն ունեն արտադրանքի որակը, նորարարութիւնն ու աշխատանքի բարձր արտադրողականութիւնը:

Մենք շատ ենք խօսում արտասահմանեան ներդրումների ներգրաւման կարեւորութեան մասին, բայց ներդրողներին յաճախ բարեացակամ չենք ընդունում: Բայց եթէ խօսում ենք բաց երկրի մոդելի մասին, ապա պէտք է գիտակցենք, որ բացի առաւելութիւններից, նման մոդելն իր հետ որոշակի մարտահրաւէրներ է բերելու: Պէտք է պատրաստ լինենք, որ այլ ազգութեան ու դաւանանքի մարդիկ՝ Իրանից, Թուրքիայից, Ռուսաստանից, Վրաստանից, մեր երկիր են գալու ոչ միայն որպէս հիւրեր, այլեւ այստեղ բիզնեսով զբաղուելու համար:

 

ԱՐԱ ԹԱԴԵՒՈՍԵԱՆ.- Եւ այնուհանդերձ, ո՞վ պէտք է փոխի ձեր նկարագրած մոդելը:

ՌՈՒԲԷՆ ՎԱՐԴԱՆԵԱՆ.- Կարծում եմ՝ տուեալ իրավիճակի գլխաւոր մարտահրաւէրը երկրի նախագահի համար է: Եւ մենք տեսնում ենք, որ նա սկսել է փոփոխութիւններ կատարելու՝ Կարէն Կարապետեանին նշանակելով վարչապետի պաշտօնում: Այդ նշանակումը ստատուս-քուոյի լուրջ փոփոխութիւն է եւ առաջին քայլն է մոդելի ու էլիտայի փոփոխութեան ուղղութեամբ:

Այլ լուրջ հարց է Սփիւռքի դերը, նրա տեղն ու ներգրաւուածութիւնը Հայաստանում: Նման երկխօսութիւն սկսելը դիւրին գործ չէ, քանի որ Հայաստանի ու Սփիւռքի էլիտաները, ցաւօք, դեռ լիարժէք պատրաստ չեն դրան:

Թէեւ անկախ Հայաստանը ամբողջ աշխարհի հայութեան մեծագոյն երազանքն է եղել, տարբեր երկրներում բնակուող հայ էլիտաները չկարողացան ինքնակազմակերպուել եւ, մի քանի բացառութիւններից բացի, չտեղափոխուեցին Հայաստան, ինչպէս նախորդ դարի 20ականներին դա արեցին շատ մեծ հայեր: Իսկ այն ժամանակ այստեղ կեանքի պայմանները շատ աւելի վատն էին, քան այսօր:

Ինձ համար ակնյայտ է, որ Սփիւռքի ու Հայաստանի հայերի միջեւ յարաբերութիւնները չեն կարող մնալ այն մակարդակի վրայ, ինչ այս 25 տարիների ընթացքում:

Սփիւռքի հարուստ ընտանիքների ներկայացուցիչները, սովորութեան համաձայն, մինչ այժմ գումարներ են տրամադրում բարեգործութեանը: Սակայն, երեւի, բացառութեամբ Ռուսաստանի, աշխարհում չեն մնացել հարուստ ու յաջողակ հայեր, որոնք դա անում են համակարգուած կերպով, ինչպէս նախկինում էր:

20րդ դարում Սփիւռքի ներկայացուցիչները գումարներ էին տրամադրում, որոնք հայերին անհրաժեշտ էին ազգը, աւանդոյթները, անցեալը պահպանելու համար: Սակայն «մաքուր» բարեգործութիւնը փակ հասարակութիւն խրախուսելու եւս մի ձեւ է: Այսօր գումար է պէտք երկիրը զարգացնելու համար, իսկ դա շատ աւելի բարդ խնդիր է: McKinsey-ի հետազօտութեան համաձայն՝ ՀՆԱի կրկնապատկման համար Հայաստանի զարգացման նախագծերի մէջ պէտք է 15 տարուայ ընթացքում տարեկան ներդնել աւելի քան 500 մլն. դոլար: Հիմա մենք կարող ենք միայն երազել դրա մասին: Տարածաշրջանային հանգոյց վերածուելու դէպքում դա լիովին իրատեսական նպատակ է, իսկ հին մոդելի դէպքում՝ դա անհնար է:

 

ԱՐԱ ԹԱԴԵՒՈՍԵԱՆ.- Ինչ վերաբերում է նոր վարչապետին, ապա ես որոշակի վտանգ եմ տեսնում այն առումով, որ մարդիկ շատ մեծ սպասումներ ունեն, նրանք ի դէմ Կարէն Կարապետեանի՝ «թունելի վերջում լոյս են տեսնում» եւ չեն ցանկանում ընկալել նրա խօսքերը «կախարդական փայտիկ»ի բացակայութեան մասին: Այժմ նա պէտք է երկիրը դուրս բերի ծանրագոյն տնտեսական ճգնաժամից՝ միեւնոյն ժամանակ խուսափելով պոպուլիստական (ժողովրդական-Խմբ.) լուծումներից:

ՌՈՒԲԷՆ ՎԱՐԴԱՆԵԱՆ.- Մենք բոլորս պէտք է հասկանանք, որ անհրաժեշտ է անվերապահօրէն աջակցել նախագահին ու վարչապետին իրենց սկսած գործում: Առանց նման աջակցութեան ոչինչ չի ստացուի:

Այն գիտակցումը, որ մենք խոր ճգնաժամի մէջ ենք, չպէտք է խուճապային իրավիճակ ստեղծի: Ընդհակառակը՝ ազնիւ ախտորոշումն ու բոլոր ռեսուրսների կենտրոնացումը բուժման վրայ մեծացնում են յաջողութեան հաւանականութիւնը:

Պէտք է ընդունել, որ վարչապետի պաշտօնում նոր մարդու յայտնուելուց յետոյ նեղացած մարդկանց մեծ խումբ է ի յայտ եկել: Եւ եթէ մոդելը փոփոխուի, այդ մարդկանց թիւն աճելու է: Այս գործընթացները սկսուեցին դեռ մէկ տարի առաջ, երբ Սամուէլ Կարապետեանը գնեց «Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր»ը: Երկար տարիներ վնասով աշխատող եւ անընդհատ սակագների բարձրացում պահանջող ընկերութիւնը մէկ տարուայ ընթացքում դարձաւ արդիւնաւէտ եւ շահութաբեր: Դա նշանակում է, որ մարդկանց որոշակի խումբ զրկուեց եկամտի աղբիւրից: Կամ էլ նրանց ծախսերը կտրուկ աւելացան, իսկ եկամտաբեր բիզնեսներն էլ եկամուտ չեն բերում: Պատկերացրէք, ինչ կը լինի նրանց հետ, եթէ սկսեն օրինական կերպով վճարել հարկերը եւ ազնիւ մրցակցութիւն վարել շուկայում:

Մենք առերեսուելու ենք մի իրավիճակի, երբ աճելու է պաշտօններ ու դրամական հոսքեր կորցնող մարդկանց թիւը: Միեւնոյն ժամանակ, նոր կառավարութեան առջեւ բարդ խնդիր է ծառացած. այն ստիպուած է ապացուցել հասարակութեանը, որ արդիւնաւէտ է: Խնդիրը բարդացնում է այն հանգամանքը, որ շատ ցաւոտ փոփոխութիւններից սկսուող բարեփոխումները պէտք է կատարուեն ընտրութիւններից մի քանի ամիս առաջ, իսկ դրանց արդիւնքները երեւալու են տարիներ անց:

Նման պայմաններում շատ կարեւոր է տարբեր մակարդակներում բաց երկխօսութիւն վարելը, որի ընթացքում սպիտակը սպիտակ կը կոչուի, իսկ սեւը՝ սեւ:   Մենք վախենում ենք խօսել խնդիրների մասին, սակայն վախենալու բան չկայ, եթէ քննարկումը գնում է քաղաքակիրթ եղանակով: Պէտք է խօսել մարդկանց հետ եւ շատ բաներ բացատրել, երբեմն բարդ որոշումներ կայացնել: Եւ գլխաւորը՝ այդ որոշումները պէտք է աւարտին հասցնել, քանի որ մեր իրավիճակում կիսատ քայլերը կարող են լիակատար կործանման յանգեցնել:

 

ԱՐԱ ԹԱԴԵՒՈՍԵԱՆ.- Ձեզ դժուար է մեղադրել պասիւութեան մէջ՝ դուք շատ բաներ էք անում Հայաստանում եւ Հայաստանի համար: Այնուհանդերձ, նախագահի ու վարչապետի ջանքերին աջակցելու առումով ձեզնից նոր քայլեր պէ՞տք է ակնկալենք: Արդեօք պատրա՞ստ էք ներգրաւուելու խնդիրների լուծման գործընթացում՝ կիրառելով ձեր մտաւոր ռեսուրսներն ու լայն կապերն աշխարհում:

ՌՈՒԲԷՆ ՎԱՐԴԱՆԵԱՆ.- Նման ինտելեկտուալ բանավէճում տարբեր տեսակէտներ ունեցող մարդկանց ներգրաւուածութեան մասին որոշումը պէտք է կայացնեն երկրի ղեկավարները: Ես կարող եմ ասել, որ IDeA հիմնադրամը արդէն առաւելագոյնս ներգրաւուած է իրականացուող քայլերին աջակցելու հարցում:

Մենք կարծում ենք, որ վարչապետին ու նրա թիմին աջակցութիւնն այլընտրանք չունի: Մենք երկրորդ հնարաւորութիւն չենք ունենալու: Կառավարութեան նոր ծրագրի հաստատումից յետոյ պէտք է անյապաղ անցնել դրա իրականացմանը: Եւ մենք պատրաստ ենք աջակցութիւն ցուցաբերել մեր մտաւոր, ֆինանսական, կազմակերպչական եւ կադրային ռեսուրսներով՝ շատ լաւ գիտակցելով, որ ծրագիրն ուղղուած է կարճաժամկէտ խնդիրների լուծմանը եւ չի կարող արտացոլել անհրաժեշտ համակարգային փոփոխութիւնների ամբողջ ծաւալը:

Մինչեւ 2017թ. խորհրդարանական ընտրութիւնները քիչ ժամանակ է մնացել, իսկ հասարակութեան մէջ, ցաւօք, շատ բացասական յոյզեր ու ատելութիւն է կուտակուել, ինչը սոցիալական պայթիւնի վտանգ է առաջացնում: Միւս լուրջ մարտահրաւէրը մարդկանց անտարբերութիւնն ու պասիւութիւնն է: Շատ բարդ է նրանց հանել այդ թմբիրից եւ խրախուսել նրանց մասնակցութիւնը փոփոխութիւններին: Շատերը, ցաւօք, այսպիսի դիրքորոշում են ընտրել՝ թող նա (վարչապետը) փորձի, իսկ մենք կը նստենք, կը նայենք: Դա վտանգաւոր դիրքորոշում է, ինչպէս արդէն նշեցի, մենք այլ փորձի ժամանակ չունենք: Կարէն Կարապետեանի եւ նրա թիմակիցների յաջողութիւնը կա՛մ անյաջողութիւնը մեր բոլորի յաջողութիւնը կա՛մ անյաջողութիւնն է լինելու: Նրա անյաջողութիւնը մեր բոլորի անյաջողութիւնն է լինելու, իսկ Կարէն Կարապետեանի յաջողութիւնը կենսական անհրաժեշտութիւն է մեր բոլորի համար եւ յատկապէս՝ Արցախի համար: Առանց ուժեղ Հայաստանի մենք չենք կարող ակնկալել ճիշդ փոխզիջումային որոշում խաղաղութեան մասին, որն այդքան պէտք է մեր տարածաշրջանին: Վերջին տարուայ ընթացքում այս հարցի շուրջ իրավիճակը խիստ սրուեց, այնպէս որ մենք այստեղ էլ շատ ժամանակ չունենք:

 

ԱՐԱ ԹԱԴԵՒՈՍԵԱՆ.- Ապրիլեան պատերազմի տհաճ բացայայտումներից մէկն այն էր, որ հասարակութիւնն ու բանակը միշտ չէ, որ միմեանց լաւ են հասկանում: Պաշտպանութեան նոր նախարար Վիգէն Սարգսեանը «ազգ-բանակ» ստեղծելու գաղափար է առաջ քաշել, որի համար, իրեն արդէն հասցրել են մեղադրել հասարակութիւնը ռազմականացնելու ցանկութեան համար: Ի՞նչ կ՛ասէք այդ գաղափարի մասին:

ՌՈՒԲԷՆ ՎԱՐԴԱՆԵԱՆ.- Կարծում եմ՝ մենք այլ ճանապարհ չունենք, եւ պէտք է դա կեանքի կոչենք: Ես այլ ճանապարհ պարզապէս չեմ տեսնում: Իսրայէլը արդէն տասնամեակներ է, ինչ ապրում է այդ մոդելով, եւ դա չի խանգարում նրան ժողովրդավարական պետութիւն լինել: Շուէյցարիայում, որը չէզոք եւ խաղաղ երկիր է, մարդիկ տներում մարտական զէնք են պահում եւ պարբերաբար ռազմական հաւաքների են մասնակցում:

Մենք երկար ճանապարհ ունենք անցնելու, որպէսզի փոխենք հասարակութեան վերաբերմունքը բանակի նկատմամբ: Եւ ես ուրախ եմ, որ նոր նախարարը որոշել է սկսել հէնց դրանից եւ եղած անջրպետը յաղթահարելուց: Օրինակ՝ այսօր մեր հասարակութեան մէջ համաձայնութիւն չկայ այն բանի շուրջ, որ բանակում ծառայութիւնից խուսափելը ա-մօթ է: Բայց բանակի մարտունակութիւնը որոշւում է ոչ միայն նիւթատեխնիկական ցուցանիշներով եւ նորագոյն զէնքի առկայութեամբ, այլեւ այն աջակցութեան մակարդակով, որը զինուորներն ու սպաները ստանում են հասարակութիւնից: Սպան չպէտք է ամաչի դուրս գալ փողոց համազգեստով: Հակառակը՝ նա պէտք է հպարտանայ իր համազգեստով: Մենք պէտք է սկզբունքօրէն փոխենք իրավիճակը, որում բանակն ընկալւում է որպէս «բեռ» պետբիւջէի եւ խաղաղ կեանքի համար: Պէտք է ստեղծուի մի իրավիճակ, որում երիտասարդները, նոյնիսկ աղջիկները կը ձգտեն բանակ գնալ որպէս կամաւորներ:

 

ԱՐԱ ԹԱԴԵՒՈՍԵԱՆ.- Ձեր հիմնադրամը վերջին երկու շաբաթուայ ընթացքում երկու յայտարարութիւն է արել սիրիահայերի մասին եւ նշել է այն գործողութիւնները, որոնք ձեր աջակցութիւնը կը ստանան: Իմ կարծիքով՝ Հալէպի հայերի վիճակը լաւ ցոյց է տալիս պետական եւ Սփիւռքի կառոյցների դանդաղաշարժութիւնը եւ որոշումներ ընդունելու անընդունակութիւնը: Տարբեր կառոյցներ տարբեր թուեր են նշում՝ խօսելով Հալէպից Հայաստան գալ ցանկացող մարդկանց մասին: Միւս մարմինները վստահեցնում են, որ Հալէպի հայերի մօտ ամէն բան կարգին է, եւ այնքան վատ չէ, ինչպէս կարող է թուալ:

ՌՈՒԲԷՆ ՎԱՐԴԱՆԵԱՆ.- Սիրիայի հակամարտութիւնը, որը, ցաւօք, յանգեցրեց Մերձաւոր Արեւելքում ամենահին ու բարգաւաճող հայկական համայնքներից մէկի փաստացի աւերմանը ու քրիստոնէութեան օրրանի վերացմանը, մի քանի խնդիր առաջ բերեց: Նախ եւ առաջ, վերադառնալով մեր զրոյցի սկզբին, Հայաստանի էլիտան իրեն պատասխանատու չի համարում ազգի ճակատագրի համար: Երկրորդ խնդիրը բացայայտում է «Մարդասիրական ինդեքսը»՝ այն հետազօտութիւնը, որը մենք անցկացնում ենք «Աւրորա» մարդասիրական նախաձեռնութեան շրջանակում: Դրա համաձայն՝ մարդիկ համարում են, որ մարդասիրական ճգնաժամերից ելքը պէտք է փնտռեն պետութիւնները, եւ ոչ թէ իրենք: Եւ խնդիրը ոչ թէ պետութիւնների ու մարդկանց աղքատութիւնն է, այլ անտարբերութիւնն է ու հաւատի բացակայութիւնը առ այն, որ իրավիճակը կարելի է փոխել: Մի քանի տասնամեակ առաջ դժուար կը լինէր պատկերացնել, որ հայերը օգնութեան ձեռք չեն մեկնի կամ մի կտոր հաց չեն տայ փորձանքի մէջ ընկած ազգակիցներին: Դա հարստութեան հարց չէ, դա վերաբերմունքի հարց է: «Աւրորա» մարդասիրական նախաձեռնութեան շրջանակում մենք օգնում ենք արաբական երկրների երեխաներին, Մերձաւոր Արեւելքից գաղթած փախստականներին: Դա էլ է վերաբերմունքի հարց: Հարիւր տարի առաջ նրանց պապերը փրկել են մեր պապերին, չնայած ապրում էին ապահովութիւնից հեռու պայմաններում: Մենք որպէս ազգ, որը Ցեղասպանութիւն է վերապրել, չենք կարող անտարբեր մնալ Դէր Զօրի մօտ տեղի ունեցող դէպքերի նկատմամբ, որտեղ հանգչում են մեր հարիւր հազարաւոր հարազատները:

Հայաստանում շատ մարդիկ կան, ովքեր չնայած բարդ տնտեսական վիճակին, ցանկանում են օգնել, բայց չգիտեն, թէ ինչպէս: Դրա համար մենք որոշեցինք ստեղծել մի մեխանիզմ՝ այդ ջանքերը որոշ կերպով համակարգելու նպատակով: Ցաւօք սրտի, մեր նախաձեռնութիւնը առաջ բերեց ոչ միայն դրական էներգիայի մեծ ալիք, այլեւ ինչ որ թաքնուած գզվռտոց: Այդ կապակցութեամբ ցանկանում եմ ասել, որ մենք սիրիահայերին օգնութիւն տրամադրելու գործընթացը գլխաւորելու յաւակնութիւն չեն ունեցել ու չունենք: Սակայն վստահ ենք, որ անընդունելի է շարունակել ձեւացնել, իբր ոչինչ չի կատարւում, կամ մեր ազգակիցների կեանքի եւ մահուան հարցն ընկալել որպէս աւելորդ գլխացաւանք, ինչպէս անում են որոշ պաշտօնեաներ: Կան «ստորջրեայ ալիքներ», տարբեր շահեր, real-politik, բայց մարդկային կեանքն անգին է: Այդ իսկ պատճառով, մենք ցանկանում ենք օգնել ստեղծելու ջանքերի համակարգման, թափանցիկութեան ապահովման մեխանիզմ՝ հասկանալով հանդերձ, որ չեն քննադատում միայն նրանց, ովքեր ոչինչ չեն անում:

 

ԱՐԱ ԹԱԴԵՒՈՍԵԱՆ.- Այսօր բաւական բարդ ու ցաւոտ հարցեր քննարկեցինք, եւ չեմ կարող չհարցնել. դուք լաւատե՞ս էք, թէ վատատես:

ՌՈՒԲԷՆ ՎԱՐԴԱՆԵԱՆ.- Ես բացարձակ լաւատես եմ եւ հաւատում եմ, որ չնայած բոլոր դժուարութիւններին՝ մենք շանս ունենք: Բազմիցս ասել եմ, որ 21րդ դարը հայերին մեծ հնարաւորութիւններ է ընձեռում: Մենք պէտք է կենտրոնանանք եւ օգտագործենք դրանք:

 

«ՄԵԴԻԱՄԱՔՍ»

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here