Փոխել, բայց Ի՞նչԸ եւ ե՞րբ

0
351

«Լաւ երկիր կառուցելու

 ճանապարհին ենք,

եւ մեր անտրամաբանական

կեցուածքը պիտի փոխուի»։

Կարէն Կարապետեան

Վարչապետ

«Ժողովուրդները դատապարտուած են

մահուան, երբ ծառայում են գերիշխան

 ազգերին՝ որպէս պարարտացուցիչ աղբ»։

Ֆրանսական

 

          Որեւէ երկիր, պետութիւն, իշխանութիւն կամ շնչող եւ ապրող մի էակ ունենում են ծնունդ եւ աւարտ։ Երբեմն, տեսնելով եղած իրաւական եւ բարոյական   կարգավիճակների մակարդակը, խառն եւ յոռի  մտքերը մեզ տանում են այն հարցադրմանը, թէ հազարամեակներ գոյատեւած մեր սիրելի երկիրն ու ժողովուրդը արդեօք իրենց աւարտման շրջա՞նն են թեւակոխել, թէ՞ լիովին վերականգնուելու, վերաշինուելու եւ վերամաքրուելու հնարաւորութիւններ ունենք դեռ։

Պիտի խոստովանեմ, որ աշխատում եմ արագօրէն այդ ծանր մտքերը հեռացնել ու յուսալ, որ վերը նշուած մեր գործող  վարրչապետի խօսքերը սին ու դատարկ չեն եւ կարող են մեր պետական այրերի գործունէութեան բնաբան դառնալ, եթէ վստահ  լինենք, որ այդ մտքերի աղբիւրը հռետորաբանութիւնը չէ։

Անհնար է մոռանալ, որ այս տարի արժանի ձեւով տօնեցինք անկախութեան 26-րդ տարեդարձը, իւրաքանչիւր հայ կարող է եւ պէտք հպարտ զգայ այդ տարեդարձի առիթով՝ միաժամանակ իրաւացի կլինի, եթէ հաշուեկշիռ անենք, թէ այդ ժամանակահատուածում արդէօք ամէ՞ն ինչ արել ենք անկախութեան պտուղները պատուարժան կերպով վայելելու, եւ միթէ՞ մեր հայեցի կերպարը ո՛չ միայն չի խամրել, այլ ընդհակառակը զգալի առաջխաղացում է ունեցել։ Ես այն կարծիքի եմ, թէ բազում չեն ՝ հայրենաբնակ, թէ սփիւռքի որեւէ անկիւնում բնակուող հայորդիները, որոնք այդ եզրայանգումը ունենան։

Անկախութիւնը՝ հռչակումով չէ, որ ունենում է իր լիարժէք բովանդա-կութիւնը։ Այն պէտք է առաջին հերթին շահել իրաւական գետնի վրայ, որից յետոյ կերտել կարեւոր եւ անհրաժեշտ հանրային մտածողութիւնը։ Բնակչութեան ուղեղը պէտք է յագեցուած լինի անկախութեան պահանջի գիտակցութեամբ եւ նրան՝ ամէն գնով հասնելու գաղափարախօսու-թեամբ։ Այդ պայմաններում անկախութիւնը դառնում է անգնահատելի մի եղելութիւն, մի զգացում՝ ներծծուած հայրենակցներից իւրաքանչիւրի ուղեղում եւ արեան մէջ։

          Ցաւօք այդ տեսակետը, որպէս փաստ չենք կարող արձանագրել մեր հարենաբնակների մէջ եւ երիցս ճիշտ է մեր գործող վարչապետը, թէ «Մեր անտրամաբանական կեցուածքը պիտի փոխուի»։

          Այս խօսքը պարունակում է երկու կարեւոր միտք՝ նախ անտրամաբանական կեցուածքի բնորոշումը,  ապա նրա փոխումը։ Հեռուները չգնալու համար աչք նետենք մեր մօտակայ  քսանվեցամեայ անցեալին եւ որոշենք, թէ ո՛ր բնագաւառներն են՝ ո՛ւր եղել ենք անտրամաբանական, կամ խելամիտ։ Կարծեմ ցանկը շատ երկար է լինելու եւ այդ հսկայական նիւթ լինելով մէկ յօդուածի սահմանների մէջ տեղաւորուելիք բան չէ, ուստի մենք կը նշենք միայն մեր կարծիքով ցայտուն մի քանի երեւոյթ։

          Սկզբունքօրէն, անկախ պետութիւն ստեղելու առաջնակարգ նպատակը եւ թիրախը պիտի լինին՝ ստեղծել միջավայր, որտեղ սեփական ժողովուրդը իր տանը լինելու զգացողութիւնը ունենայ՝ իր բնական միջավայրում եւ իր սեփական աւանդոյթներով։ Նա պիտի  չլինի ու յարմարուի ինչ որ տեղից ներմուծած պայմաններում եւ դառնայ խորթ իր հարազատ ազգակիցներից մի մասի նկատմամբ։ Այսօր երեւանեան օլիգարխները եւ մի քանի տասնեակ ճարպիկներ իրենց անմիջական  դրացիների հետ  միեւնոյն կեանքով չեն ապրում, անշուշտ չմոռանալով տարբեր լինելու հանգամանքի անհրաժեշտութիւնը: Ասում են, թէ ընդամէնը մօտ երկու հարիւր ընտանիք (ոչ-պաշօնական տուեալներով) տիրանում են ազգային եկամուտի ութսուն տոկոսին եւ անպատժելի են արդարադատութեան նկատմամբ։ Պիտի կարողանա՞յ մեր վարչապետը այդ հատուածի անտրամաբանական կեցուածքը հարթել։ Կարիք կա՞յ յիշեցնել վերջին երկու նախագահների թիկնապահների կատարած սպանութիւնները, որոնց մասին խօսք անգամ չի լինում եւ ոչ մէկ պատժուող եղաւ։ Կարելի է՞ խօսել քաղաքական դաշտի բարոյական անտրամաբանական մակարդակի մասին։ Երբ առաջին նախագահը մոսկովեան բանտում դաշինք կնքեց տիրող իշխանութիւների հետ ու դրուեց իր երազած պաշտօնին, գործունեայ դասակարգի մի զգալի մասը լքեց նախկին համայնավար կուսակցութեան շարքերը եւ անդամագրուեց ՀՀՇ-ին, որ հետագային վերածուեց ՀԱԿ-ի, իսկ երկրորդ նախագահի օրօք նոյն մարդիկ դարձան հանրապետական եւ ինչո՞ւ հեռու գնանլ, երբ այսօր գործող մեր յարգելի վարչապետը իր պաշտօնին նշանակուելու նախօրեակին անդամագրուեց իշխող կուսակցութեանը, այդպիսով ժողովրդավարական սկզբունքները պաշտպանուած եղան։ Քանի որ խօսքը կուսակցութիւնների մասին է, տրամաբանակա՞ն է արդեօք մեր մի բուռ երկրում ունենալ մի քանի  տասնեակ խմբաւորումներ՝ առանց որեւէ ճշգրիտ գաղափարոխօսութեամբ ու ծրագրով զինուած լինելու եւ որոնց գործելու սկզբունքն է՝ «Քաշուի՛ր, տեղդ նստեմ» (Degagisme)։

Նման խնդիրները բազում են, թերեւս առաջին տեսքից ոչ-կենսական, բայց իրար գումարուելով ստեղծում են դժգոհութիւնների մի ամբողջ համակարգ, հուսկ մեզ ծանօթ բոլոր հետեւանքները՝ ատելութիւն ամեն ինչի առիթով, անփոյթ վերաբերմունք, ազգային արժէքների նկատմամբ, անտարբերութիւն եւ որպէս վերջնական արդիւնք՝ օտարամոլութիւն՝  մինչ արտագաղթ։ Բառը արտայայտուած է եւ բարձր աստիճանի իշխանաւորներից շատերն են «զարմանում», թէ ինչո՞ւ են ոմանք լքում իրենց երկիրը, բայց երբ հարցնում ենք, թէ ուրիշ ո՞ր երկրումն է գիւղացին ստիպուած քսանհինգ տոկոսով վարկ ունենալ բերքը ապահովելու նպատակով, այլեւս պատասխան չի լինում, քանի որ բնակչութեան գրպանները դատարկելու մոլուցքը գերագոյն նպատակ է դարձած եւ բացառուած չէ, որ այդ լինի պատճառներից մէկը, ուր կորչում է հաւատքը պետութեան նկատմամբ։

Վարչապետը պիտի կարողանայ ասպետական քայլ անել եւ վերադարձնել պետութեանը, իմա՝ ժողովրդին, անտրամաբանական եւ անօրէն ալան-թալանով տիրացած այն բոլոր կայքերը՝ գործարան, դպրոց, հիւանդանոց, հիւրանոց, համալսարան, հանքավայր, անտառ եւ այլ բազում կայքեր, որոնց մեծ մասը մնացել են անխնամ ու վերածուել խոպանի։ Բաւական է Երեւանում քայլել Արշակունեաց փողոցով՝ պատկերը տեսնելու եւ համոզուելու։ Տրամաբանական չէ՞ արդեօք, որ մեր երկրի նման արդիւնաբերական եկամուտներ չունեցողը, լինի կիսով չափ բաժնետէր բոլոր այն ձեռնարկութիւններին, որոնք իշխանութիւնների կողքին աւելի են ուռճանում,  քան արժանի են։

          Մօտ է Երեւանի 2800-ամեակի տօնակատարութիւնը եւ պատասխանատու յանձնաժողովի ղեկավար է նշանակուած հէնց ինքը՝ յարգելի պարոն վարչապետը։ Պիտի համարձակուի՞ նա նոյնքան յարգելի քաղաղապետի հետ ձեռք-ձեռքի այդ ալեհեր քաղաքի առկայ տեսքը հայկականացնել։ Երեւանի փողոցներով քայլողը իրեն պատկերացնում է օտար միջավայրում։ Չկայ մի ծանուցում, մի խանութի ցուցափեղկ, որ լինի հայերէն։ Ժամանակը չէ՞, որ Հայաստանի մայրաքաղաքը ունենայ իր բնոյթին համեմատ տեսք ու պատկեր։ Ահա անտրամաբանականութեան մի վարակիչ օրինակ։

Անտեղի աղմուկ հանեցին «սրտացաւ» մեր հայրենակիցները մի քանի փողոցների անուանափոխութեան պատրուակով, որ մենք գնահատական պիտի չտանք այդ կրքերով լեցուն ելոյթներին։ Մինչդեռ չկայ իրեն անուան արժանի մի ձեռնարկութիւն, գրասենեակ, հաստատութիւն  կամ աննշան մի խմբակցութիւն՝ լինի այն տեղական բնոյթի թէ արտաքին աշխարհի հետ կապուած, որ կոչուած չլինի անգլո-ամարիկեան հնչիւնաբանութեամբ։ «Սիթիներն ու թիւիները, մոնիտորինգի» հետ մէկտեղ մեր  տարրական խօսքի անբաժան մասնիկն են դարձել ամէն կարգի ու տեսակի բեմերից։

Մենք համամիտ ենք վարչապետի այն գաղափարին, թէ լաւ երկիր կառու-ցելու ճանապարհին մեր անտրամաբանական կեցուծքը պիտի փոխենք։ Շատ բարի, ինչի՞ց պիտի սկսենք եւ ե՞րբ։

            Մեր կարծիքով՝ պիտի ուշադրութեան արժանանայ մեր երկրին յարմար հայեցի գաղափարախօսութիւնը եւ լեզուամտածողութիւնը։ Մենք այն կարծիքի չենք, թէ «հայկական է պատուական է» բանաձեւը օգտակար պիտի լինի մեր հոյակապ մտաւորականութեանը թմբիրից հանելու, այլ անհրաժեշտ է պետութեան մակարդակով գործի լծուել՝ տեղ տալով դրականին եւ պայքարել անհեթեթ կեցուծքների դէմ, որ անպակաս են ամէն բնագաւառում։ Անմիջապէս նշենք, որ կատարելապէս հակառակ ենք որեւէ տեսակի գրաքննութեան կամ բռնի պարտադրանքի, բայց դրա կողքին, մեծ աշխատանք կայ անելիք մամուլի ասպարէզում,գրաւոր թէ բանաւոր,  ուր թոյլատրելի են ամէն տեսակի յերիւրանքներ՝ լրատուական,  անաչառութեան եւ նամանաւանդ լեզուական, որ հիմքերի հիմքն է հանդիսանում ազգապահպանման համար։ Այս բոլորի մէջ մեծ տեղ է գրաւում հեռատեսիլը իր հաղորդավարներով եւ բազմաթիւ տնօրէններով, որոնցից շատերը այն տպաւորութիւնն են թողնում, թէ վճառուած են «քոռ դանակավ հայերէնը մորթելու», ինչպէս կ՝ասէր հանգուցեալ մայրս, եթէ ողջ լինէր։

Հեռու ենք այն մտքից, թէ մեր յարգելի վարչապետը մեր խորհուրդի կամ ցուցմունքի կարիքը չունի, բայց մեզ եւս իրաւունք է տրուած եւ յանցանք չէ երեւոյթները մեկնաբանել մեր տեսանկիւնից դիտելով։

Բաւարարուենք այսքանով, քանի որ եթէ հաշուառման ենթարկենք բազում նման խնդիրները, ապա հատորներ կարելի է լեցնել։

Մեզ մնում է կանաչ ճանապարհ եւ բարի երթ կամենալ մեր երկրի ապագայ ղեկավարին իր համարձակ գործունէութիւնը ի կատար ածելու։

 

                                                                        Ռուբէն Յովակիմեան

12.10.17.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here