Պետական Մրցանակակիր, Բանաստեղծ Եւ Նկարիչ Յարութիւն Թորոսեանի Ծննդեան 85 Եւ Գործունէութեան 60-ամեակը

0
514

Համադրեց` Ս. Ա

Վաստակաշատ արուեստագէտ, արուեստի ու գեղանկարչութեան երկարամեայ դասախօս, հայկական ու օտար միջավայրի մէջ համբաւ կերտած եւ հայութեան անունը բարձր պահող, դրական տրամադրութիւն սփռող լաւատես խառնուածքով յատկանշուած, ընկերային, շուրջը գեղեցկութիւն սփռող ու ամէն ինչի մէջ գեղեցիկը տեսնելու տենչով օժտուած Յարութիւն Թորոսեանը այս տարի կը թեւակոխէ իր ծննդեան 85, իսկ բեղուն գործունէութեան 60-ամեակը:

Ծնած է Պէյրութ, 1933-ին: Նախնական կրթութիւնը ստացած է Մեսրոպեան եւ Աբգարեան վարժարաններուն մէջ: 1951-1952 հետեւած է Վահէ Վահեանի գրականութեան դասընթացքներուն: 1953-1955 յաճախած է «Աքատեմի Լիպանեզ տէ Պոզար»: 1956-ին մեկնած է Փարիզ ու հետեւած École nationale supérieure des Beaux-Arts նկարչական, փորագրական եւ խճանկարչութեան դասընթացքներուն:

1956-1960 ուսումնասիրութիւններ կատարած է Լուվրի` Փարիզ, Փրատոյի` Սպանիա, Փիթթիի` Իտալիա թանգարաններուն մէջ եւ ճամբորդած եւրոպական երկիրներ:

1960-2014-ին տուած է անհատական 23 ցուցահանդէսներ Փարիզ, Միացեալ Նահանգներ, Պէյրութ եւ Երեւան: Մասնակցած է աւելի քան 50 միջազգային ցուցահանդէսներու, Փարիզի եւ Ալեքսանդրիայի արուեստի փառատօններուն:

Ստացած է Սըրսոք թանգարանի 2-րդ մրցանակը, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսարանի «Ս. Մաշտոց» շքանշանը, Լիբանանի մշակոյթի նախարարութեան մրցանակը, Մեսրոպ Մաշտոց մատենադարանի Ս. Մեսրոպ Մաշտոց մրցանակը, Պէյրութի միջազգային փառատօնի մրցանակը, Հայաստանի սփիւռքի նախարարութեան «Արշիլ Կորքի» մրցանակը, Լիբանանցի նկարիչներու եւ արձանագործներու միութեան մրցանակը, Հայկազեան համալսարանի «Արուեստներ»-ու մրցանակը:

Հրատարակած է «Խոհեր կեանքի եւ արուեստի մասին», «Դիտանկիւնէս» եւ «Անկարելի սէր» հատորները: Գրած է բազմաթիւ ուսումնասիրութիւններ` արուեստի մասին:

Դասաւանդած է Լիբանանեան համալսարանի գեղարուեստից կաճառին, Լիբանանեան արուեստի հիմնարկին, Համազգայինի «Թորոս Ռոսլին» կերպարուեստի դպրոցին, Հայկազեան համալսարանին եւ Համազգային հայագիտական բաժիններուն մէջ:

Գործերը կը գտնուին Միացեալ Նահանգներու, Ֆրանսայի, Լիբանանի եւ Հայաստանի թանգարաններուն եւ անհատական հաւաքածոներուն մէջ:

1968-ին ֆրանսատառ «Լ՛Օրիան Լը Ժուր» թերթը գրած է. «Յարութիւն Թորոսեան կը նկատուի մեր մեծագոյն նկարիչներէն»:

1960-ին Անտրէ  Վիպեր Փարիզի «Ժիւվինալ» թերթին մէջ գրած է. «Թորոսեան երիտասարդ նկարիչ, ծնունդով հայ, ստորագրած է իր «Զոյգը» պաստառը, որ թելադրող քաղցրութեան բացարձակ նմուշ մըն է: Բանաստեղծ-նկարիչ մը, որուն պէտք է հետեւիլ, քանի իր վրձինին տակ արդէն կը հոսին իր արժանիքները»:

Մարտին Միքայէլեան` «Ազգ», 2 մարտ 2018 թիւին մէջ «Յարութիւն Թորոսեան Հայաստանի, Փարիզի եւ Պէյրութի միջեւ» յօդուածով գրած է. «Յարութիւնը առանձին մէկն է հայութեան մէջ: Եթէ անոր ամբողջ հասակով եւ էութեամբ տակաւին չեն զգար եւ չեն տեսներ Հայաստանի եւ սփիւռքի արուեստասէրները, ողբերգութիւն չէ, եւ բնական է: Մեր ժամանակներուն ուշադրութիւն կը գրաւեն բոլորովին ուրիշ երեւոյթներ եւ արժէքներ, որոնք «մեր մանկութեան շրջանին» գոյութիւն ունէին ստուերի մէջ միայն եւ չէինք նկատեր: Յարութիւնի կեանքին եւ արուեստին մէջ պարզորոշ կը ցոլայ այն հետաքրքրական ուղին, զորս անցած են հայկական գեղանկարչութիւնն ու քանդակագործութիւնը` 1950-էն 1990-ական թուականներուն: 1950-ականներու վերջաւորութեան Յարութիւնը զարգացած որեւէ երկրին մէջ կրնար ներկայացնել Հայաստանն ու հայութիւնը, իբրեւ հայութեան ճամբան եւ «արքայական լեզուն» իր մէջ խորապէս կրող մէկը ու նաեւ տեսքով` գեղեցիկ հայ տղամարդը: Հիմա ան ունի հարուստ կենսագրութիւն: Պաշտօնապէս գնահատուած է իբրեւ Լիբանանի ականաւոր արուեստագէտներէն մէկը, բազմաթիւ մրցանակներ շահած է, նկարչութիւն ուսանած է Պէյրութի եւ Փարիզի մէջ: Հայաստանի եւ Արցախի թանգարաններուն համար ան նուիրած է հին, հազուագիւտ, արժէքաւոր դրամներ: Ան 1970-1980-ականներուն եւ այսօր ալ համայն հայութեան գործօն դէմքերէն է եւ ուշադրութեան արժանացած է ո՛չ միայն իր բարեկիրթ վարքով ու կեցուածքով, այլ նաեւ լիբանանահայ մամուլին մէջ լոյս տեսնող բազմաթիւ խելացի յօդուածներով: Յարութիւնը Հայաստանի մէջ միաւորեց բազմաթիւ նկարիչներ, մանաւանդ արուեստաբաններ, որոնք երբեմն անհաշտ ախոյեաններ էին: Սակայն մեզ կը հետաքրքրեն յատկապէս անոր նկարչութիւնն ու գիրը, որոնք բարեբախտաբար կ՛արտացոլան Պէյրութ հրատարակուած «Խոհեր կեանքի եւ արուեստի մասին», «Դիտանկիւնէս» եւ «Անկարելի սէր» գիրքերուն, բազմաթիւ ուսումնասիրութիւններու եւ երկու շքեղ նկարչական ալպոմներու մէջ: Անոր նկարչութիւնն ու գիրը հարուստ նիւթեր կը պարունակեն վերլուծական ուսումնասիրութիւններու եւ աւարտաճառներու համար: Մեզ կը հետաքրքրէ գունային նուրբ եւ ձեւերու ու ծաւալներու ոչ յաւակնոտ յարաբերութիւններով կառուցուած, երբեմն զուսպ, իսկ երբեմն անմիջական, ազատ, անկաշկանդ անոր կտաւները: Յարութիւնը ակադեմական գայթակղութիւնները կռահած է ուշ, եւ եթէ ոչ կտաւներու վրայ, ապա գիրի միջոցով ապստամբած է` ըսելով, թէ «առաջին տպաւորութիւնը, առաջին ապրումը անկրկնելի է: Պատրաստի ճերմակ մակերեսին տրուած վրձինի առաջին հարուածները կը նմանին սիրոյ առաջին համբոյրներուն: Հո՛ս է, որ պիտի գիտնանք վճռել»:

Գրիգոր Շահինեան «Ազդակ»-ի 8 փետրուար 1980 թիւին մէջ «Սրտակիցի խօսք` Յարութիւն Թորոսեանին» խորագրեալ յօդուածով գրած է. «Ես հետեւած եմ հոգիիդ փթթումին` արուեստիդ հոլովոյթին ընդմէջէն. բանաստեղծական բնանկարներէն անցար կանացի կորութիւններու քերթուածին եւ անոնցմէ, բնական ընթացքով, գրեթէ աննիւթական վերացականութեան մը հասած էիր պաստառին ճերմակը հազիւ ծածկող եթերային թափանցելիութեան, որմէ անդին ալ լռութիւնն էր պարապին, կամ համերգը իրականութեան ձայներուն: Վերջին տարիներու մենաւոր խոհիդ եւ ստեղծագործ որոնումիդ մէջէն դուն յաջողեցար համադրելու անհամադրելի թուացող այս եզրերը: Եւ ահա մեր աչքերուն առաջ կը փռես ամբողջ աշխարհ մը գիծի, գոյնի եւ ձեւի, ուր հասուն լռութիւնը կը հիւսուի կեանքի հնչեղ իրականութեան, զայն կը հասցնէ հանդարտ քերթուածի ներդաշնակութեան: Ու բնական է այս հոլովոյթը: Ճանչցած ընտանեկան կեանքի քաղցրութիւնն ու հոգերը, ճաշակած` առօրեայի հաճոյքներն ու դժուարութիւնները, դուն գիտցար, առանց երազներէն կտրուելու, ընկալել կեանքը իրատես խորհողի մը ծանրութեամբ ու տալ արուեստիդ կշռութիւնը հողին ու ժայռին, բիւրեղացնելով զանոնք ու հասցնելով ոգեղէնի պայծառութեան: Առանց սակայն պարպելու զանոնք ներուժ այն զօրութենէն, որուն կշռոյթը զգացիր ընտանիքի հօր ու քաղաքացիի ամրացող հոգիիդ մէջ: Եւ հայրենի հողը եղաւ ամուր այն կռուանը, որուն վրայ կոթողուեցար ու նայուածքդ ուղղեցիր դէպի վեր ու դէպի առաջ` հեռաւոր հորիզոնի հմայքին, կամ տեսադաշտդ լեցնող տուներու եւ տանիքներու տեսքին: Եւ զարմանալի չէ, որ մարդերը բացակայ են այնքա՜ն մարդկային քու աշխարհէդ` ցուցահանդէսիդ իւղաներկերովը, ջրաներկերովը եւ գծանկարներովը իրացած: Կենդանագիրներդ տաղանդիդ մէկ երեսը կը ներկայացնեն անշուշտ, բայց յատկանշականը, ինծի համար, տուներդ են, ուր մարդիկ կը բնակին, ճամբաներդ, ուրկէ անոնք կ՛անցնին, ժայռերդ ու եկեղեցիներդ, ուր անոնց հաւատքը կը խարսխուի: Անոնց բոլորին նայուածքը բռնուած աչքերուդ մէջ` դուն վերէն, հեռուէն կը նայիս աշխարհի վայրերուն` հանդարտ խոհականութեամբ եթէ ոչ անպայման խաղաղութեամբ: Հասունցած ես հիմա, բայց չես փոխուած հիմնովին: Նոյն նկարիչ – բանաստեղծն ես միշտ, բայց աւելի մտածել կու տաս «Հացին երգը» երգող Վարուժանին մասին, որ միջօրէիդ ջերմութեան մէջ ինքն իր երգովը կ՛արբենայ, ինչպէս արեւոտ իր լոյսով: Դուն նման ես նաեւ հոգիի լիութիւնը երգող ուրիշ քերթողի մը` մեր երկուքին բարեկամ Մուշեղ Իշխանին, որուն լաւագոյն քերթուածներէն մէկուն տողերը բնականօրէն արթնցան յիշողութեանս մէջ` հանդարտ ուժականութիւնդ բնորոշելու փորձիս ընթացքին»:

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here