Շուէտի Դեսպան Փէր Կիւսթաւ Օկիւսթ Քոսվա Անքարսվարտի Վկայութիւնը Հայասպանութեան Մասին

0
277

Յարութիւն Իսկահատեան- Պէյրութ-BAIKAR 92

Փէր Կիւսթաւ Օկիւսթ Քոսվա Անքարսվարտ ծնած է Սթոքհոլմ, 1865-ին: Ան 1890-ին դիւանագիտական կցորդ կը նշանակուի Շուէտի Արտաքին Գործոց նախարարութեան մէջ: Շուէտի պետութեան լիազօր դեսպան կը նշանակուի Կ. Պոլսոյ մէջ 1906-ին եւ  կը պաշտօնավարէ մինչեւ 1920: Ան ականատես վկայող մը եղած է Հայասպանութեան իր կառավարութեան ղրկած բազմաթիւ զեկուցումներով՝ որոնցմէ են «Հայ Ազգին Բնաջնջումը», «Անճիտել Հայերը», «Սրբե­լով Հայ Ազ­գը» եւայլն (http://www.genocide1915.org/ogonvittnen_diplomater.html—համացանցային կայք):

Ինչպէս որ նախապէս նշած եմ, Հայասպանութիւնը ուսումնասիրող Վահագն Աւետեանը այս մասին պատրաստած է զեկուցում մը՝ «Հայոց Ցեղասպանութիւնը Շուէտական Պաշտօնական Տեղեկագրութեանց Ընդմէջէն» վերնագիրով եւ ներկայացուցած 2015-ին, Սթոքհոլմի Սէոտըրթէորն Համալսարանի մէկ գիտաժողովին, որուն ընթացքին արծարծուած են Հայասպանութեան վերաբերեալ զանազան նիւթեր «Ցեղասպանութեան Ժամանակէն 1915-2015, Զեկուցում Հայոց Ցեղասպանութեան Եւ Ասորական Կոտորածներու Մասին- 2015, Սթուտիոֆորպունտէթ Պիլտա Հրատ., Սթոքհոլմ, Շուէտ» (In Times of Genocide 1915-2015: Report from a conference on the Armenian Genocide and Syriac Seyfo- publisher: Studieförbundet Bilda, 2015, Stolkholm, Sweden) խորագրին տակ:

Ի տես հայոց կոտորածներուն Փէր Կիւսթաւ Օկիւսթ Քոսվա Անքարսվարտ իր զեկոյցներէն մէկուն մէջ կ’ըսէ. «Միայն օտար միջամտութիւնը կրնար արգիլել հայոց բնաջնջումը: Թուրքերը սակայն, պատերազմի ընթացքին լաւագոյն առիթը գտած էին հայերը բնաջնջելու կառավարական ծրագիրը գործադրելու, ինչ որ խաղաղութեան ժամանակ անկարելի էր գործադրել»: Շուէտացի դիւանագէտ Անքարսվարտ թէեւ անաչառ եւ առարկայական էր պատահող կոտորածները տեղեկագրելու մէջ, սակայն վերջ ի վերջոյ գերմանական ազդեցութեան տակ ըլլալով, իր յոյսը կը դնէ հզօր Գերմանիոյ «փրկարար» դերին վրայ ու կ’ըսէ. «Հայոց բնաջնջումը կրնար արգիլուիլ եթէ գերմանացի խորհրդականներուն գերակշռութիւն շնորհուած ըլլար Թուրքիոյ քաղաքական իշխանութեանց վրայ, ինչպէս անոնք գերիշխանութիւն ունէին թրքական ցամաքային ու ծովային ոյժերուն վրայ»: Այս կարծիքը ան կը յայտնէ հակառակ իր մէկ ուրիշ հաստատումին՝ ուր կ’ըսէ. «Հայերը կոտորելու յանցանքին համար Թուրքիոյ դէմ Գերմանիոյ բողոքները չնչին ազդեցութիւն ունեցան միայն եւ ընդհանրապէս ծառայեցին Թուրքիոյ հետ Գերմանիոյ մեղսակցութեան դէմ ամբաստանութեան մեղմացման նպատակին»:

Անքարսվարտ  1915-ի հայոց կոտորածները կը նկարագրէ սրտի դառն կսկիծով եւ կը մէջբերէ Կ. Պոլսոյ հայոց պատրիարքին կոչը ուղղուած թրքական կառավարութեան: Սարսափելի կոտորածներու եւ ահռելի արիւնահեղութեան մթնոլորտին մէջ Պատրիարքը կ’ըսէ. «Եթէ նպատակը հայ ժողովուրդը բնաջնջել է, այդ պարագային հայերը պատրաստ են ձեռնարկելու նոր շարժումի մը՝ զանգուածաբար հարաւային Ամերիկա գաղթելու: Այս ձեւով թուրքերը կը ձերբազատուին հայերէն եւ հայերը աւելի նուազ կը տառապին քան ներկայիս»:

Հայոց կոտորածները 1915-ի ամրան իրենց գագաթնակէտին հասած էին: Գերմանացիները առ երես բողոք ներկայացուցին Բարձր Դրան պարզապէս իրենց վրայէն մեղսակցութեան մրուրը մաքրելու համար: Այս մասին դեսպան Անքարսվարտ Կ. Պոլսոյ մէջ Գերմանիոյ դեսպան Հանս ֆոն Վանկենհայմի խօսքը կը մէջբերէ. «Գերմանիա այլեւս չի կրնար լուռ մնալ իբրեւ ականատես վկայ երբ Թուրքիա բարոյականութեամբ եւ տնտեսական տեսակէտով գահավէժն ի վար կը սուրայ, որովհետեւ ան կը շարունակէ հայերը հալածել: Աւելին՝ Բ. Դուռը կը ստանայ զօրաւոր բողոքներ, որոնց հիման վրայ Գերմանիա կ’ամբաստանուի իբրեւ հայոց հալածանքները վաւերացնող ոյժ կամ մեղսակից: Վերջապէս, Գերմանիա կը մերժէ վերցնել որեւէ պատասխանատուութիւն հայոց հալածանքներու հետեւանքներուն նկատմամբ»:

Մեղսակից Գերմանիա կեղծիքով եւ սուտով է որ կը չքմեղանար Հայասպանութեան Ոճիրին հանդէպ: Սակայն եւ այնպէս գոյութիւն ունեցած են անկեղծ մարդիկ, նոյնիսկ՝ գերմանացիներ, որոնք ի տես հայոց կրած հալածանքներուն, չարչարանքներուն եւ սպանդին ընդվզումի ու բողոքի ձայն բարձրացուցած են իրենց մեծաւորներուն եւ նոյնիսկ թուրքին երեսին: Ասոնցմէ մէկն է Հարունիէ աւանի գերմանական որբանոցի տնօրէնը՝ Բ. Ֆոն Տոպելեր, որ թուրքերու ձեռքով կատարուող հայոց կոտորածները կը նկարագրէ Ատանայի մէջ Գերմանիոյ հիւպատոսին՝ Էօժեն Պիւկէի ուղղուած 10 Յուլիս 1915 թուագրեալ նամակով, բողոքելով թուրքերուն դէմ, վերոյիշեալ օսմանեան  Բ. Դուռի ուղղուած գերմանական պաշտօնական կեղծ բողոքէն ամիսներ առաջ: Բ. Ֆոն Տոպելեր կ’ըսէ. «Երկրին սայլուղիներով, ամենուրեք առաջացնելով մեծագոյն կարեկցանք, քանի որ նրանց մէջ կան բազմաթիւ յղի կանայք, ծծկեր երեխաներ, բազմաթիւ երեխաներ, հիւանդներ ու թշուառներ, նաեւ կոյրեր կան նրանց մէջ, շատերը գրեթէ մերկ են, բոպիկ ու վիրաւոր ոտքերով մեռնում են, այրող ու յաճախ քարքարոտ ճանապարհներին», Տոպելեր կը շարունակէ ըսելով. «Մենք բողոքում ենք (ընդգծումը իմն է- Յ. Ի.) այն միջոցառումների դէմ, որոնցմով թուրքերը ծաղրում են ամբողջ քաղաքակիրթ միտքն ու մարդկութեանը: Թէ անբարոյութիւն չէ՞ քաղաքի կրթուած բնակչութեանը շպրտել գիւղական ճամբաներին, կանանցով ու երեխաներով հանդերձ, կիզիչ արեւի տակ ու տապին, քամուն ու վատ եղանակին, առանց հանգրուանի եւ յոյսի, մատնուած ամբողջովին անյայտ ապագային»: Սոյն նամակը լոյս տեսած է Վոլֆկանկ Կուսթի՝ «Հայերի Ցեղասպանութիւնը 1915-1916. Գերմանիոյ Արտաքին Գործերի Նախարարութեան Քաղաքական Արխիւի Փաստաթղթերից» (The Armenian Genocide: Evidence from the German Foreign Office Archives 1915-1916), (գերմաներէնէ թարգմանեց եւ հրատարակութեան պատրաստեց Ռուզան Պորիսի Եորտանեան, «Հայաստան» հրատարակչութիւն, Երեւան, միջակ չափի 482 էջ) աշխատութեան էջ 97-101-ի մէջ:

Դեսպան Անքարսվարտ սկիզբը բնաւ չէր կասկածեր Թուրքիոյ հետ Գերմանիոյ մեղսակցութեան, բայց աւելի ուշ ան համոզուեցաւ այդ իրականութեան թէ Գերմանիա Թուրքիոյ հետ միասին ծրագրած էր հայոց բնաջնջումը եւ մեղսակից էր անոր: Յիշենք որ Շուէտը թէեւ չէզոք դիրք բռնած էր Ա. Համաշխարհային Պատերազմին, սակայն ան Գերմանիոյ ազդեցութեան տակ կը գտնուէր:

Հայոց սաստիկ հալածանքներուն եւ կոտորածներուն մասին Շուէտի դեսպան Անքարսվարտ կ’ըսէ. «Յստակ է թէ թուրքերը ներկայիս պատերազմի ժամանակ հայ ազգը բնաջնջելու համար առիթը կը շահագործեն որպէսզի երբ խաղաղութիւն ըլլայ, հայերը այլեւս գոյութիւն չունենան աշխարհի երեսին: Կարեւոր է ընդգծել թէ հայերը հալածելու արարքները կը կատարուին օսմանեան կառավարութեան դրդումով: Թրքական մոլեռանդութիւնն ալ իր դերը կը խաղայ այս հարցին մէջ: Այս գործողութիւնները կը ձգտին ստեղծել երկիր մը, ուր միայն թուրքերը կրնան ապրիլ: Այս հալածանքները մօտ ատենէն կը կիրառկուին նաեւ յոյներու եւ այլ քրիստոնեաներու դէմ»: Թուրքիա գործող գերմանացիներէն ոմանք, ի տես հայոց հալածանքներուն եւ թրական վայրենի արարքներուն, մէկէ աւելի անգամներ ըսած են. «Մենք ամաչում ենք լինել գերմանացի», յստակօրէն տեսնելով իրենց պետութեան՝ Գերմանիոյ մեղսակցութիւնը Հայասպանութեան մէջ:

Դեսպան Անքարսվարտ մատը վէրքին վրայ դնելով՝ իր առաջին իսկ զեկոյցին մէջ, 6 Յուլիս 1915 թուագրեալ, ուր կ’ամբաստանէ թրքական կառավարութիւնն ու  Երիտթուրքերը Հայասպանութեան ոճիրով կ’ըսէ. «Հայոց հալածանքները հասած են սարսափելի համեմատութիւններու: Ամէն բան ցոյց կու տայ թէ Երիտթուրքերը շահագործելով առիթը միանգամ ընդ միշտ կը ձգտին վերջ դնել Հայկական Հարցին, երբ անոնք արտաքին ոչ մէկ ոյժի միջամտութեան մասին մտահոգուելու կարիքը ունին: Անոնք ամենայն հեշտութեամբ կը բնաջնջեն (exterminate-utrotandet) Հայ Ազգը: … Այնպէս չի թուիր ինծի թէ թուրք ժողովուրդը ինքնագլուխ կը գործէ, այլ ամբողջ շարժումը կը բխի օսմանեան կառավարութենէն եւ Երիտթուրք Կոմիտէէն, որ ամէն բանի ետին կը կանգնի եւ ցոյց կու տայ թէ ան  ի՜նչ տեսակի գաղափարներ ու ծրագիրներ կը պատրաստէ…»:

Շուէտի դեսպան Անքարսվարտի զեկոյցներէն կ’եզրակացնենք թէ ան երեք իրականութիւններ կը շեշտէ.

Ա. Հայ Ազգը բնաջնջելու ծրագիր եւ գործադրութիւն գոյութիւն ունի: Ազգ մը Բնաջնջելու Կանխամտածուած Բնոյթ է այս գործելակերպը:

Բ. Հայասպանութեան Ոճիրի հեղինակը  Թուրքիոյ կառավարութիւնն ու Երիտթուրքերն են:

Գ. Գերմանիոյ մեղսակցութիւնը անուղղակիօրէն շեշտուած է:

Վերոյիշեալ երեք կէտերէն առաջին երկուքը Մ.Ա.Կ.-ի Ցեղասպանութեան բանաձեւը յետադարձ ազդեցութեամբ կիրառկելու համար պահանջուած եւ լրացուցիչ պայմաններ են, որոնցմով կը դատապարտուի Թուրքիա Հայասպանութեան Ոճիրի իբրեւ հեղինակ: Ի՞նչի կը սպասեն աշխարհի «լուսաւոր» միտքերը որոնք անդադար ազատութեան եւ արդարութեան լոզունգներ կը կրկնեն ու բարոյական դասեր կը շռայլեն բոլորին, ըսելով. «Քաղաքականութիւնը բարոյականութիւն է»: Եթէ ոճրագործը չպատժուի, ոճիրը կը կրկնուի եւ այս անգամ տուժողները կ’ըլլան նոյնիրենք անոնք, որոնք նենգաբար կ’ուրանան ճշմարտութիւնը եւ կը խուսափին արդարութիւն հատուցել զոհին:

Մեզի՝ հայերո՛ւս կը մնայ ըլլալ զգաստ, մեր արդար դատը հետապնդող եւ համբերատար որպէսզի հասնինք մեր իրաւունքներու տիրացման:

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here