Թուրքիոյ Խորհրդարանի Քիւրտ Երեսփոխանին Խիստ Ելոյթը Աւարտեցաւ Բանտարկութեամբ

0
741

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ
«Քալիֆորնիա Քուրիըր» թերթի
հրատարակիչ եւ խմբագիր

Թուրքիոյ խորհրդարանի քիւրտ երեսփոխան Ֆերհաթ Էնճու, Շիռնակի մարզէն, վերջերս խիստ քննադատական ելոյթ ունեցաւ թրքական խորհրդարանին մէջ` թուրքերու եւ Թուրքիոյ մասին: Ես նոր գտայ անոր համարձակ ելոյթին տեսանիւթը Եութուպի վրայ:

Քրտական «Ժողովուրդներու դեմոկրատական կուսակցութեան» (HDP) անդամ Էնճու քաջ յայտնի է թրքական կառավարութեան նկատմամբ իր խիստ ընդդիմութեամբ` քիւրտերու հանդէպ անոր ցուցաբերած մնայուն բռնութեան եւ իրաւունքներու ոտնահարման պատճառով:

2011-ին թրքական օդուժը ռմբակոծած էր քիւրտ քաղաքացիներու խումբ մը` սպաննելով 34 հոգի, որոնց շարքին էին Էնճուի ընտանիքէն բազմաթիւ անդամներ…

Իր ելոյթին ընթացքին 33 տարեկան Էնճու բազմաթիւ սպառնալիքներ ստացաւ թրքական խորհրդարանի երեսփոխաններու կողմէ: Այնուհետեւ զայն զրկեցին խորհրդարանական անձեռնմխելիութենէ եւ բանտարկեցին: Հիմա ան բանտն է…

Ահաւասիկ հատուածներ` Թուրքիոյ խորհրդարանին մէջ Էնճուի վեց վայրկեաննոց ազդեցիկ ելոյթէն, որ յաճախ կ՛ընդհատուէր սպառնալիքներով. «Իմ ելոյթը կարճ կ՛ըլլայ եւ` ըստ էութեան: Ձեզմէ ոմանք մեզ կ՛անուանեն մարդասպաններ: Բայց ո՞վ կը սպաննէ քաղաքացիները եւ ո՞վ է մարդասպան: Դո՛ւք…»:

Խորհրդարանի դահլիճէն սպառնալիքներ հնչեցին Էնճուի հասցէին. «Փակեցէ՛ք անոր բերանը… Բռնեցէ՛ք այդ ահաբեկիչը եւ գնդակահարեցէ՛ք զայն…»:

Խորհրդարանի նախագահ. «Թող խօսի՛: ըսէ՛ք ձեր ըսելիքը եւ վերջացուցէք»:

Էնճու շարունակեց իր ելոյթը. «Հոս միասին դուք ուժեղ էք… Սակայն, ճիշդն ըսած, դուք միայն խօսող էք եւ ոչ աւելին: Ես որպէս քիւրտ, պատմութիւնը վկայ, կ՛ապրիմ իմ հողիս վրայ, Քիւրտիստան, այն ժամանակ, երբ դուք խոտ կը հաւաքէիք եւ կ՛ուտէիք` խաղալով ձեր ձիերուն հետ, Մոնկոլիոյ մէջ…»:

Գոռում-գոչում դահլիճէն. «Սպաննեցէ՛ք զայն…»:

Էնճու. «Այս, այսպէս կոչուած` ձեր երկիրը, ձեր երկիրը չէ, ոչ էլ AKP-ինը [նախագահ Էրտողանի իշխող կուսակցութիւնը]: Այս երկիրը աւելի հին է, քան դուք` բոլորդ: Անիկա կը պատկանի իրական մարդոց…»:

Խորհրդարանի նախագահ. «Դուք կը պատժուիք ասոր համար: Դուք այս մասին կրնաք խօսիլ  քապապ ուտելու պահուն: Մեր առջեւ դուք կը պաշտպանէք ահաբեկիչները»:

Էնճու. «Հոս ապրած են յարգարժան յոյներն ու հայերը…»:

Գոռում-գոչում դահլիճէն. «Սպաննեցէ՛ք ահաբեկիչը»:

Էնճու. «Մենք` քիւրտերս, դեռ հոս ենք: Ո՛չ հրասայլերը, ո՛չ ալ ձեր զինուորականները կրնան տեղահանել մեզ…»:

Գոռում-գոչում դահլիճէն. «Մենք ոչնչացուցած ենք քու քաղաքդ»:

Էնճու. «Դուք կրնաք ոչնչացնել զայն, սակայն մենք տասնեակներով աւելի կը կառուցենք: Դուք` թուրքերդ, ոչնչութիւն էք: Մենք ձեզմէ աւելի ահաւոր հրէշներ ոչնչացուցած ենք  Սիլոփիի մէջ: Նետեցէ՛ք ձեր ռումբերը: Սպաննեցէ՛ք մեր երեխաները: Սպաննեցէ՛ք քաղաքացիները, սակայն դուք չէք կրնար սպաննել մեզ` քիւրտերս, Ռոպոսքիի մէջ, ամբողջ Քիւրտիստանի կամ ինչպէս դուք կ՛անուանէք` «Թուրքիոյ մէջ»: Մարդկութիւնը ձեզմէ աւելի վատերը տեսած է: Մենք յաղթած ենք անոնց…»:

Խորհրդարանի նախագահ. «Դուք բանտ կ՛երթաք ասոր համար: Ձեր նուազագոյն պատիժը հինգ տարի կ՛ըլլայ»:

Էնճու. «Ես թքած ունիմ: Ճշմարտութիւնը աւելի կարեւոր է, քան կեանքը…»:

Գոռում-գոչում դահլիճէն. «Ասոր փամփուշտ պէտք է: Ձերբակալեցէ՛ք զայն…»:

Խորհրդարանի նախագահ. «Մենք լուր ղրկած ենք ապահովութեան պաշտօնեաներուն: Ան կը ձերբակալուի»:

Էնճու. «Քիւրտերը միշտ քիւրտ եղած են, նախքան ձեր` թուրքերուն հոս գալը, եւ անոնք քիւրտ կը մնան ձեր հեռանալէն ետք ալ: Ձեր «Թուրքիա»-ն յոյներու, հայերու եւ քիւրտերու գողցուած երկիրն է: Իմ վկաս պատմութիւնն է»:

Գոռում-գոչում դահլիճէն. «Դուն կը պատժուիս»:

Էնճու. «Ի՞նչ կրնաք ընել: Ես հոս եմ հարիւրաւորներու դէմ: Դուք ի՞նչ կը ներկայացնէք»:

Խորհրդարանի նախագահ. «Դուք ասոր համար կը պատժուիք»:

Էնճու. «Սպաննեցէ՛ք զիս: Ես դարձեալ կ՛ըսեմ ճշմարտութիւնը»:

Խորհրդարանի նախագահ. «Ատիկա կ՛ըսէք, երբ ապահովութեան պաշտօնեաները հոս ըլլան: Այս օրէնսգիրքով ձեզ 10 տարիով բանտ կը ղրկեմ, նուազագոյնը տասը տարիով»:

Գոռում-գոչում դահլիճէն. «Պէտք է այս վայրկեանին իսկ գնդակահարել զայն»:

Էնճու. «Ես կը վերջացնեմ»:

Գոռում-գոչում դահլիճէն. «Ասոր համար դուն կեանքովդ պիտի վճարես, տակա՛նք քիւրտ»:

Էնճու. «Հաջեցէ՛ք, որքան կ՛ուզէք: Ես ամուր կանգնած եմ հոս, եկէք եւ կանգնեցէք դիմացս…»:

Գոռում-գոչում դահլիճէն. «Բաւակա՛ն է: Ո՞ւր են ապահովութեան պաշտօնեաները»:

Էնճու. «Դուք ուժեղ էք խումբով, բայց երբ մինակ էք, դուք բոլորդ վախկոտներ էք: Մեր քիւրտ երիտասարդները այդ ցոյց տուած են ձեր զինուորականներուն: Ո՛չ թուրք զինուորը, ո՛չ ալ թուրք ոստիկանը կրնայ հսկել քրտական փողոցները: Ձեր զինուորները կը փախչին մեր երիտասարդներէն: Ինչպէս հիմա, դուք միայն բերան ունիք եւ ուժեղ էք միասին: Բայց երես առ երես դուք ոչնչութիւն էք…»:

Գոռում-գոչում դահլիճէն. «Կտրեցէ՛ք այդ քիւրտին ձայնը»:

Էնճու. «Ես` միայնակ քիւրտս, կրնամ բոլորիդ յաղթել…»:

Գոռում-գոչում դահլիճէն. «Գնդակահարեցէ՛ք»:

Էնճու. «Դուք կը կարծէք, որ մեզ սպաննելով` կրնաք յաղթել մեզի. սա միայն կը ստիպէ մեզի` աւելի՛ ուժեղ ըլլալ: Դուք զիս կ՛անուանէք «ահաբեկիչ», ես, որ կը պայքարիմ ձեր տիրապետութենէն իմ ազատութեանս համար:  Ես, որ ապրած եմ այս երկրին մէջ հազարաւոր տարիներ, դուք եկած ու բռնագրաւած էք զայն: Ես կը պայքարիմ իմ ժողովուրդիս ազատութեան համար, միւս բոլոր ազգերուն ազատութեան պէս…»:

Գոռում-գոչում դահլիճէն. «Քեզ կը գնդակահարեն»:

Էնճու. «Ես խիզախօրէն կը դիմագրաւեմ մահը եւ փամփուշտները, ինչպէս` միլիոնաւոր այլ քիւրտեր: Ոչ մէկ բռնագրաւում յաւերժ է: Վերջաւորութեան ազատութիւնը միշտ կը յաղթէ…»:

Գոռում-գոչում դահլիճէն. «Դուն ստորագրեցիր մահուան դատավճիռդ թրքական փամփուշտով: Դուն քալող դիակ ես: Թոյլ մի՛ տաք անոր հոսկէ հեռանալ ողջ»:

Խորհրդարանի նախագահ. «Վերադարձէ՛ք ձեր տեղերը: Ան մինակ է: Անհանգստանալու ոչինչ կայ: Ան մինակ է: Մենք զայն կը բռնենք: Գրաւեցէ՛ք ձեր տեղերը»:

Անվախ եւ անձնազոհ Ֆերհաթ Էնճու միացաւ հազարաւոր այլ անմեղ քիւրտերու եւ թուրքերու, որոնք վերջին տարիներուն բանտարկուած են Թուրքիոյ կառավարութեան կողմէ` իրենց տեսակէտները արտայայտած ըլլալնուն համար, իսկ ոմանք ալ` յաճախ առանց պատճառի… Ամօթալի է, որ աշխարհի ղեկավարները լուռ կը մնան Թուրքիոյ կողմէ ի գործ դրուած մարդկային իրաւունքներու նման զանգուածային եւ մնայուն ոտնահարումներու առջեւ…

Արեւելահայերէնի թարգմանեց`
ՌՈՒԶԱՆՆԱ ԱՒԱԳԵԱՆ

Արեւմտահայերէնի վերածեց`
ՍԵԴԱ ԳՐԻԳՈՐԵԱՆ

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here