ԱԿՆԹԱՐԹՆԵՐ

0
763

 

Առանց հոգեւոր Հայաստանի, ֆիզիքական կամ նիւթական Հայաստանը կը դառնայ սոսկ աշխարհագրական տարածք, կամ վարչական միաւոր, զուրկ ինքնուրոյն դիմագիծէ, աննպատակ ու անիմաստ, ինչպէս մարմինը առանց զայն շնչաւորող հոգիին:
……………
Եթէ ուսումը չծառայէ մտքի, հոգիի ազատագրութեան, ի՞նչ իմաստ կրնան ունենալ բարձր վկայականներն ու մասնագիտութիւնները, որոնք միայն որոշ հմտութեանց ձեռքբերման միայն կրնան ծառայել….Իսկ մտքի եւ հոգիի ազատագրումը մարդ էակը կը դարձնէ ազատ, ինքնուրոյն մտածող, բոլոր մտակաղապարներէն եւ ուղեղալուացումներէն ձերբազատ….
……………
Երկրայինէն դէպի երկնային թռիչքը մարդ անհատին համար միշտ եղեր է անհաս երազ՝ սկզբնական ժամանակներէն մինչեւ այսօր….Այսպէս է որ ստեղծուեր են արուեստները, կրօնները, փիլիսոփայութիւնը….որոնք գոյնի, գիծի, բառերու, հնչիւններու, աղօթքի, գաղափարներու լեզուով կը միտին մարդը վեր բարձրացնելու իր գետնաքարշ գոյութենէն դէպի գեղեցիկն ու վսեմը, դէպի Բարձրեալը, դէպի ճշմարիտը….երկրային իր սահմանափակ գոյութենէն կամուրջ մը նետելով դէպի երկնայինը…. դէպի իր գոյութեան ոգեկան ոլորտները….
……………
Երջանկութեան բանալին կը փնտռենք յաճախ սին հաճոյքներու եւ սպառողական ընկերութեան «բարիք»ներուն մէջ….Կեանքի սեփական փորձառութեամբ՝ երջանիկ է ա՛ն, ով իր աշխատանքով, իր արարումով կաթիլ մը լոյս կու տայ այլոց, պուտ մը ուրախութիւն, բեկոր մը իմացութիւն, ինքնաճանաչողութիւն, հիւլէ մը գեղեցկութիւն….Երջանիկ է ան, որ իր աշխատանքը կը կատարէ՝ ունկնդիր իր խղճի ձայնին….Յայնժամ ան կը վարձատրուի կրկնապատիկ եւ գուցէ հազարապատիկ….քանզի ոչինչ աւելի մեծ է քան այլոց ապրելու բերկրանք պատճառելը, թէկուզ դոյզն չափով իսկ….Գերագոյն ուրախութիւնը անանձնական ուրախութիւնն է, զոր կը գտնենք ինքնամոռաց աշխատանքին, ինքնընծայման մէջ…
……………
Զանգուածային «մշակոյթ»ը, իր զանգուածային ապրելակերպով, զանգուածային չարժէքներով, զանգուածային սպառման ապրանքներով, զանգուածային ճաշակով, զանգուածային մտայնութեամբ մարդ էակը հոգեզրկելու կը ծառայէ, զայն համահարթեցնելով եւ լոկ թիւի մը վերածելով….Մինչդեռ հոգին եզակի է եւ ինքնուրոյն…
……………
Ժամանակի թաւալքին հետ, կ’ափսոսաս այն թանկագին ժամանակը զոր յատկացուցեր ես սին ու փուճ բաներու, մանր-մունր խնդիրներու, սուտ մարդկանց ականջ կախելուդ եւ սրտնեղելուդ, երբեմն կարեւորը՝ անկարեւորէն չկարենալ տարանջատելուդ, ուրիշներուն հաճոյ թուալու համար՝ վատնուած ներուժիդ, շրջապատիդ «արժէքներուն» յարմարելուդ, դուն քեզ լիովին եւ ամբողջականօրէն չըլլալուդ….Բայց այս բոլոր սխալները եւ անոնց անդրադարձը գուցէ ըլլան սանդխամատերը այն աստիճանին, որ կրնան քեզ առաջնորդել բաղձալի իմաստնութեան….մանաւանդ եթէ անկեղծօրէն ընդունիս զանոնք ներքնապէս, երբ ամէն ինչ փորձես արժեւորել ժամանակի լայնահորիզոն համապատկերին մէջ…
……………
Համաշխարհայնացում….Այս դարուն հիւանդութիւնը չէ՞ այս, որ իր վիթխարի ձուլարանին մէջ կը միտի համաձուլելու մարդ էակը, զայն պոկելով իր ազգային արմատներէն, պատմական անցեալէն, իր հարազատ լեզուէն ու մշակոյթէն….զայն վերածելու դիմազուրկ, հոգեզուրկ եւ ոգեզուրկ արարածի, որպէս մէկ չնչին պտուտակը հսկայական գործարանի մը…: Իսկ այդ գործարանը չես գիտեր թէ որուն կամ որոնց կամքով ու տնօրինումով կը բանի….յանուն որո՞ւն կամ որո՞նց շահերուն….Համաշխարհայնացումը համազօր է մարդուն ապազգայնացման եւ անմարդկայնացման:
……………
Ինքնագոհութիւնը լճացում ու մահ է…ամբողջ կեանք մը կը բաւէ՞ արդեօք աւելին սորվելու, ինքնակատարելագործուելու, գիտակցութեան նոր որակ ձեռքբերելու, իմաստնանալու համար….Ահա թէ ինչու երէկուան մեր խորհածը այսօր չենք հաւնիր, երէկուան մտածածը կը վերաքննենք շարունակ, այսօրուանը՝ վաղը դարձեալ վերատեսութեան կ’ենթարկենք…: Իմաստութեան սանդխամատերը կը բարձրանան շարունակ եւ կը թուի թէ չունին վախճանակէտ….Մահն է միայն վերջակէտը սորվելու եւ կատարելագործուելու ընթացքին….
……………
Խառնաշփոթ եւ դժուար պահերուն մասնաւորապէս, մենք կ’ապաւինինք մեր ներքին խորագոյն ես-ին, մեր խորագոյն հոգիին, անկէ կ’աղերսենք օգնութիւն ու ապաւէն, զօրավիգ եւ զօրակցութիւն, ճշմարտութեան կայծ…Իսկ այդ խորագոյն ես-ը Աստուծոյ ներկայութիւնն է մեզմէ իւրաքանչիւրին մէջ…
……………

Կեղծիքը դարձեր է աշխարհի ղեկը իրենց ձեռքին պահել փորձող աշխարհակալ ուժերու գլխաւոր գործիքը….Կեղծիք՝ պատմութեան մէջ, կեղծիք՝ տեղեկատուութեան մէջ, կեղծիք՝ շուկայական «արժէք»ներու տեսքով….Կեղծիք՝ առողջապահութեան, սնունդի, ապրելակերպի, բարոյական-մշակութային արժէքներու մէջ….Ամէն տեղ է կեղծիքը սերմանուած, որպէսզի մարդը, ազգը հասու չդառնան բուն իրականութեան, բուն ճշմարտութեան եւ խարխափեն ու մոլորուին….յանուն իրենց աշխարհակալութեան հաստատման եւ ամրապնդման….Սթափելու պահն է…
……………
Հիմա ամէն ինչ խառնուեր է իրար՝ գեղեցիկն ու տգեղը, ճիշդն ու սխալը, իրաւն ու սուտը, մաքուրն ու աղտոտը, հարազատն ու խորթը….եւ այս խառնաշփոթին մէջ, երանի՛ անոր որ կը գտնէ իր ճամբան, ունկնդիր՝ իր սրտի ճշմարիտ ձայնին, առանց ականջ տալու իր շուրջի՝ ականջ ծակող եւ մոլորեցնող աղմուկին…
……………
Մարդկանց կարելի չէ կաղապարել միատեսակ մտածելակերպի կամ աշխարհայեացքի մէջ….անտեսելով իւրաքանչիւրին խառնուածքը, բնաւորութիւնը, ուրոյն մտածողութիւնը: Կաղապարել էապէս պիտի նշանակէր՝ մերժել իրաւունքը իւրաքանչիւրին՝ այլկերպ մտածելու, խորհելու եւ՝ պարտադրել՝ արդէն կաղապար դարձած գաղափարը….Սա հիմնական մարդկային իրաւունք է, որ այնքա՛ն կ’անտեսուի մեր օրերուն…
……………
Մեզի կը պակսի լայնահայեաց կամ լայնահորիզոն մտածողութիւնը, մեզի կը պակսի խորահայեաց քամ քննական մտածողութիւնը….մեզի կը պակսի հանդուրժողամտութիւնը, մեզմէ տարբեր կարծիք ու տեսակէտ լսելու լայնախոհութիւնը, հեզութիւնը….մեզի կը պակսի անաչառ մտածողութիւնը եւ նման մտքի առաքինութիւններ, որոնք էապէս կը զարգացնեն միտքը, անհատն ու ազգը…
……………
Հայկականութիւն…Քեզ փնտռեցի հայ հոգիին մէջ, ուր կայ ցոլքը քու անապական մաքրութեան, անկեղծութեան, անմիջականութեան, առաքինութեան….Քեզ փնտռեցի մեր բառ ու բանին, մեր մատեաններուն մէջ, ուր կը շողաս Մեսրոպեան հաւատքով, յոյս ու լոյսով, անհուն սիրով…Քեզ փնտռեցի մեր եկեղեցւոյ կամարներուն տակ, ուր հայ հոգին կը ներդաշնակուի Արարիչին ու տիեզերքի անհունութեան հետ, կը խոնարհի Մեծութեան խորհուրդին առջեւ եւ խոնարհելով կը բարձրանայ…Քեզ փնտռեցի մեր երգերուն ու տաղերուն մէջ, ուր գտայ քու հնչիւններդ անչափ սրտաբուխ, ոգեղէն ու լուսեղէն…Քեզ փնտռեցի մեր ճարտարապետութեան մէջ՝ անչափ պարզ ու խորունկ, անչափ յստակ ու ներդաշնակ իր ամբողջութեան մէջ…Եւ հասկցայ որ դուն կաս որպէս ոգի, որպէս լոյս, որպէս սէր, որպէս հոգիի թռիչք ու խոյանք, որ վերջ չունի երբեք…տիեզերահուն, տիեզերաչափ:
ԵՐԱՆ ԳՈՒՅՈՒՄՃԵԱՆ

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here