Երախտաշատ Անահիտ Տէր Մինասեանի Մահուան Առիթով

0
582

Յակոբ Պալեան

Մահը միշտ տխուր է: Մահեր կան, որոնք ընկերոջ, բարեկամի, այս պարագային` Ֆրանսայի հայկական համայնքին եւ ընդհանրապէս մեր ժողովուրդին համար, տխրութենէ անդին, կորուստի զօրաւոր զգացում մը կը յուշեն: Հասարակ տեղիք է ըսել, որ պիտի զգացուի իր բացակայութիւնը հայ կեանքի մէջ, ինչպէս կը կրկնուի զանազան առիթներով: Անահիտ Տէր Մինասեանը մեր պատմութեան եւ Դատին իրազեկ եւ գիտական պատրաստութեամբ անձ էր` առանց բանտարկուած մնալու ամպիոններու ստուերին մէջ: Իր խօսքը բեմի համար հնչած աւուր պատշաճի ճառ չէր: Ինչ որ կը բերէր, բերաւ, այդ ճշմարտութեան եւ իրաւունքի ձայնն էր:

Առաջին անգամ լսած եմ իր մասին աւելի քան կէս դար առաջ, Պէյրութի Համազգայինի գրախանութը, ուր գտայ ֆրանսական կարեւոր հրատարակութիւն ESPRIT պարբերականին մէջ իր` Հայկական հարցին նուիրուած յօդուածը: Այն օրերու Հայկական հարցի եւ պատմութեան մասին նման հրատարակութիւններու մէջ յօդուածներ լոյս չէին տեսներ: Ցեղասպանութիւն եւ Հայկական հարց ներազգային խնդիր էին, միջազգային համայնքը մոռացման դարակներու մէջ դրած էր հայկական հարցը, Ցեղասպանութիւնը, այդ բոլորին վրայէն  նոր համաշխարհային պատերազմ մը անցած էր, Պաղ պատերազմի տարիներ էին:

Եղեռնի 50-ամեակ էր: Անահիտ Տէր Մինասեանի ESPRIT կարեւոր հրատարակութեան մէջ լոյս տեսած յօդուածը ոչ թէ քարոզչական կամ լրագրական տեղեկատուութիւն էր, այլ` հայկական Հարցի միջազգայնացման համար առնուած կարեւոր քայլ: Ճիշդ է` այդ օրերէն ի վեր օտար լեզուներով բազմաթիւ գիտական յօդուածներ եւ գիրքեր լոյս տեսան, բայց հիմա երբ կը յիշեմ Անահիտ Տէր Մինասեանին յօդուածը եւ անոր ձգած տպաւորութիւնը, գէթ այն սերունդին վրայ, որ բանակ չէր, կը տարուիմ ըսելու յիսուն տարի առաջ Հայկական Հարցը այժմէականացուցած երիտասարդ պատմաբանին` «վարձքդ կատար»:

Պէյրութի «Ազդակ» օրաթերթի խմբագրատունը գացած էի, հոն յայտնեցին, որ այսօր մահացած էր Անահիտ Տէր Մինասեանը: Գիտէի, որ հիւանդ էր, բայց քաջաբար կը պայքարէր, չէր դադրեր գործելէ, չէր կծկուեր զինք կրծող ցաւին վրայ: Կը շարունակէր գրել եւ խօսիլ: Այսինքն մինչեւ իր վերջին շունչը մնաց իր գիտական կոչման եւ ազգային պատկանելիութեան հաւատարիմ եւ յանձնառու մտաւորական: Ո՛չ իր ակադեմական պատրաստութիւնը եւ ո՛չ տարիքն ու հիւանդութիւնը նուազեցուցին իր աշխատանքը եւ յամառ զոհաբերութեան ոգին: Միամիտներու պէս պիտի չըսեմ, որ ազնիւ եւ անփոխարինելի էր Անահիտ Տէր Մինասեանը, բայց պիտի վկայեմ, որ ան իր ժողովուրդին եւ գիտութեան ընծայեց իր լաւագոյնը:

Կը բնակէր Ֆրանսայի Ֆրեն քաղաքը: Ծնած էր 1933-ին, ընդունուած եզրով` «անհայրենիք» դարձած ընտանիքի մէջ (apatride): Ծնողքը զինք միայն եօթը տարեկանին դպրոց ղրկած են, որպէսզի նախ հայերէն սորվի: Օրինակելի նախանձախնդրութիւն մը… Պատմաբան` ան դասաւանդած է Ընկերային գիտութեանց բարձրագոյն վարժարանին մէջ, նաեւ` Փարիզի համալսարանը: Իր ուշադրութեան առանցքին գտնուած են` Հայաստանը, հայութիւնը, Խորհրդային Միութիւնը եւ անոր փլուզման յաջորդող ժամանակաշրջանները:

Անահիտ Տէր Մինասեանը հայոց պատմութիւնը կրած է իր ծիներուն մէջ: Թոռնուհին էր մեր ԺԹ. դարու պատմութեան դժխեմ օրերուն առեւանգուած  ակամայ հերոսուհի Կիւլիզարի, որ կ՛ազատագրուի համաժողովրդական բողոքի ալիքի հետեւանք դատական որոշումով: Անահիտ Տէր Մինասեանին մայրը գիրքով մը պատմած է ցաւագին յիշողութեամբ այդ դրուագը, որուն ֆրանսերէն թարգմանութիւնը լոյս տեսաւ 1993-ին. Les noces noires de Gulizar:

Դասախօսի պաշտօնի կողքին, Անահիտ Տէր Մինասեանը մնայուն ներկայութիւն էր հայ կեանքին մէջ, Ֆրանսա եւ տարբեր երկիրներ: Հեղինակ է բազմաթիւ գիրքերու, Հայոց ցեղասպանութեան, Հայաստանի Հանրապետութեան, Հայաստանի եւ Կովկասի միւս երկիրներուն եւ  սփիւռքի մասին եւ այլն:

Կ՛ուզեմ այս պահուն վեր առնել իր վաստակը` որպէս կտակ գալիք սերունդներուն, իր յանձնառու հաւատարմութիւնը իր ժողովուրդին, իր խանդավառ, անխոնջ եւ միշտ համագործակցելու պատրաստակամութիւնը, հաւատարիմ` գիտնականի որակին:

Օրինակելի հայ անձնաւորութիւն մըն էր Անահիտ Տէր Մինասեանը:

Հիմա որ պիտի չլսուի իր ձայնը, պէտք է որ սերունդները, Հայաստան եւ սփիւռքներ, զինք միշտ վերագտնեն ազգի ժառանգութիւն դարձած իր գիրքերուն մէջ, դիմագրաւելու համար գալիքը` իր կենսաոճը եղած անձնդիրի ապրումով:

Զինք ճանչցողները պիտի ըսեն` վարձքդ կատար: Անհաճոյակատար զգացումով:

Սերունդները, որ կու գան, օր մը պէտք է կարողանան ըսել` շնորհակալութիւն եւ կը շարունակենք գործդ: Այդ կ՛ըլլայ ազգի իրաւ գնահատանքը:

11 փետրուար 2019, Պուրճ-Համուտ, Լիբանան

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here