Լիբանանցի Մտաւորական Նաժի Նաաման Հայոց Ցեղասպանութեան Մասին

0
579

Յարութիւն Իսկահատեան- ՊԱՅՔԱՐ   113

Լիբանանցի գրող եւ հրատարակիչ Նաժի Նաաման խելամիտ ու շրջահայեաց դատողութեամբ ոչ միայն կ’ընդունի Հայոց Ցեղասպանութեան փաստը, այլ նաեւ անոր մասին կ’ընէ ուսումնասիրական խորհրդածութիւններ, ինչպէս նաեւ Հայասպանութեան մասին երեւելի օտար անձնաւորութիւններու կարծիքները կը ներկայացնէ,  զորս հաւաքած ու հրատարակած է 501 էջնոց արաբերէն հատորով մը, որ «Հարիւր … Եւ Դեռ Կը Շարունակուի Ցեղասպանութիւնը» խորագիրը կը կրէ եւ լոյս տեսած է «Նաաման Հրատարակչական Տուն»էն 2015-ին, Հայոց Ցեղասպանութեան հարիւր ամեակին առիթով:

Նաժի Նաաման իր գիրքին յառաջաբանին մէջ Հայոց Ցեղասպանութեան նախորդող հարիւր տարիներու Օսմանեան Պետութեան դէմ կատարուած յեղափոխութիւններն ու թուրքերու կողմէ կատարուած ջարդերը կը ներկայացնէ ժամանակագրական կարգով՝ զանոնք նկատելով իբրեւ անուղղակի պատճառ Հայասպանութեան: Ան կ’ըսէ թէ պալքանեան երկիրներու ժողովուրդները արթնցան, սերպերը ազատագրուեցան օսմանեան լուծէն եւ ալպանացի Մուհամմէտ Ալի Եգիպտոսի մէջ ըմբոստանալով Օսմանեան Պետութեան դէմ, անկախացաւ: Մուհամմէտ Ալի նուաճեց Պաղեստինն ու Սուրիան եւ քիչ մնաց որ Կ. Պոլիսն ալ գրաւէր, սակայն եւրոպական երկիրներու միջամտութեամբ անոր ծրագիրը ձախողեցաւ: Անոնք վախնալով որ Մուհամմէտ Ալիի յաղթանակէն ետք չեն կրնար իրենց բաժինը խլել Օսմանեան Պետութենէն, արգելք եղան անոր յառաջխաղացքին:

Օսմանեան Պետութեան դէմ ընդհանուր բողոքի ալիքին եւ յեղափոխութիւններու մասին Նաժի Նաաման այսպէս կ’ըսէ. «Օսմանցիները զգացին թէ իրենց ենթակայ ժողովուրդներու ազատագրումը կը մօտենայ իրենց սրտին՝ Փոքր Ասիոյ, ուստի անոնք ձեռնարկեցին ազատագրուելու եւ անկախութիւն ձեռք ձգելու պատրաստուող յոյներու ջարդին»: Արդարեւ 1822-ի Ապրիլ ամսուան մէջ թուրքերը 45 հազարանոց զօրքով մը յունական Սիոս կղզիին մէջ մեծ ջարդ մը գործադրեցին: Օսմանցիները Սիոսի մէջ 12 տարեկանէն վեր  բոլոր այրերը, քառասուն տարեկանէն վեր բոլոր կիները եւ 12 տարեկանէն վար բոլոր երեխաները  սպաննեցին, ընդհանուր թիւով 20 հազար հոգի: Տասնըհինգ հազար հոգի շրջակայ կղզիները ապաստանեցան, կոտորածէն փախուստ տալով: Ասոր կը յաջորդէ յոյներու Եուսարա կղզիի կոտորածները 1824-ին որուն հետեւանքով 17 հազար անմեղներ իրենց կեանքը կը կորսնցնեն: Անկէ ետք կոտորածները կը տեղափոխուին Սուրիա եւ Լիբանան, ուր տիւրզիներու եւ քրիստոնեաներու միջեւ օսմանցիներու հրահրած վէճերը զինեալ բախումներու կը վերածուին 1840, 1845 եւ 1860 թուականներուն: Դամասկոսի եւ շրջակայքի մէջ միայն 25 հազար մարդ կը սպաննուի: 1850-ին Հալէպի քրիստոնեայ արաբները կ’ըմբոստանան թուրքերուն դէմ: Սակայն օսմանեան իշխանութիւնները կը յաջողին քաղաքին իսլամները քրիստոնեաներուն դէմ հանել եւ կ’օգնեն անոնց որ մեծ թիւով քրիստոնեայ արաբներ սպաննեն: Որովհետեւ օսմանցիներու Լեռնալիբանանի շնորհած կիսանկախ կարգավիճակը 1860-ին նպաստաւոր էր լիբանանցիներուն համար եւ այդ ալ արաբական աշխարհի սրտին մէջ, հետեւաբար Օսմանեան Պետութիւնը ուզեց շուտով քանդել զայն եւ այդ մէկը յաջողեցաւ իրականացնել 1914-ին, երբ օսմանեան իշխանութիւնները պաշարեցին Լեռնալիբանանը եւ սովի մատնեցին լիբանանցիները: Այս պատճառաւ անոր բնակչութեան մեկ երրորդը մահացաւ, իսկ միւս մէկ երրորդն ալ պարտադրուած գաղթականութեան ճամբան բռնեց: Մնացեալ մէկ երրորդը Լեռնալիբանանի մէջ ենթարկուեցաւ սաստիկ հալածանքներու, բռնութեան, սնունդի ահաւոր նեղութեան եւ մինչեւ իսկ կախաղանի, կը հաստատէ Նաժի Նաաման: Լեռնալիբանանի պաշարման եւ սովի մասին լիբանանցի պատմաբան Եուսուֆ Մուաուատ կ’ըսէ թէ 1914-1916-ին 450 հազար լիբանանցիներ զոհ գացին թուրքերու այդ վայրագ արարքին, ինչ որ շատ աւելի ծանրակշիռ էր քան լիբանանեան քաղաքացիական պատերազմը 1975-1990:

Այս բոլորէն ետք է որ թուրքերը կը ծրագրեն եւ շուտով գործադրութեան կը դնեն հայոց բնաջնջումը, որովհետեւ ինչպէս կ’ըսէ Նաժի Նաաման Երիտթուրքերը կ’ուզէին Օսմանեան Պետութան մէջ տեսնել միայն թուրքեր, որովհետեւ ամբողջ կայսրութիւնը թրքացնելու ծրագիր մշակուած էր: Հայասպանութեան մասին հեղինակը՝ Նաժի Նաաման հետեւեալը կ’ըսէ. «Հայերը ենթարկուեցան նեղութեան, տառապանքի, կախաղաններու եւ կոտորածներու սահմաններէն ալ անդին՝ Ցեղասպանութեան»: Նախապէս բռնակալ սուլթան Ապտիւլ Համիտ գիտէր թէ հայերը ազատագրուիլ կ’ուզէին Օսմանեան լուծէն: Ուստի ան քիւրտերը հրահրեց եւ անոնք խաղաղ հայ գիւղացիներու վրայ յարձակեցան ու կոտորեցին զանոնք 1894-ին: Ասոր վրայ ծայր առին ընդհանուր ջարդերը Սասունի մէջ եւ տեւեցին մինչեւ 1896 թուականի ամառը: Այս ժամանակաշրջանի ընթացքին 300 հազար հայեր ու 25 հազար ասորիներ կոտորուեցան թուրքերու եւ քիւրտերու ձեռքով:

Երբ 1908-ին Երիտթուրքերը օսմանեան սահմանադրութիւնը վերահռչակեցին, հայերը մասնաւորաբար եւ քրիստոնեաները ընդհանրապէս մեծ յոյսեր կապեցին անոր: Իբրեւ հակազդեցութիւն այս խանդավառութեան, տարի մը ետք միայն թուրքերը գործադրեցին Կիլիկիոյ եւ Հալէպի կարգ մը գիւղերու ջարդերը, որ պատմութեան մէջ ծանօթ է Ատանայի ջարդերը անունով, որոնց զոհ գացին երեսուն հազար հայեր:

Նաժի Նաաման կ’ըսէ որ Երիտթուրքերը սուլթաններու քաղաքականութիւնը շարունակեցին եւ ձգտեցան թրքացնել Օսմանեան Պետութիւնը: Սուրիոյ, Իրաքի եւ Եմէնի արաբները ըմբոստացան, ինչպէս նաեւ պալքանեան երկիրներու այն հատուածները որոնք տակաւին թուրքերու գերիշխանութեան տակ կը գտնուէին: Սակայն եւ այնպէս Երիտթուրքերու ամենէն մեծ վախն ու մտահոգութիւնը հայերն էին, որովհետեւ անոնք էին իրենց հայրենիքին հողին տէրն ու տիրականը եւ սկսած էին դժգոհիլ թուրքերէն, անոնց յաջորդական կառավարութիւններու կիրառած հակահայկական քաղաքականութենէն: Հեղինակը կը շեշտէ որ 24 Ապրիլ 1915-ի Կ. Պոլսոյ մէջ հայ մտաւորականներու ձերբակալութիւնն ու բանտարկութիւնը եւ ապա աքսորը կը հանդիսանայ Հայասպանութեան գործադրութեան առաջին քայլը թուրքերու կողմէ: Ասոր կը յաջորդէ հայկական նահանգներու եւ Կիլիկիոյ մէջ հայոց հալածանքները, բանտարկութիւնները, չարչարանքները, սպանութիւններն ու բռնագաղթը դէպի սուրիական անապատները: Հայերը Օսմանեան Պետութեան մէջ թուրքերու առաջին թիրախը եղան, կ’ըսէ ան ու կ’աւելցնէ. «Կարգը եկաւ նաեւ միւս քրիստոնեաներուն՝ ասորիներուն, սուրիանիներուն, քաղդէացիներուն եւ յոյներուն: 1915-1918 ժամանակաշրջանի ընթացքին ոչ-հայ քրիստոնեայ զոհուածներուն թիւը կը հասնի 682 հազարի: Հայոց կոտորածները 1918-ին կանգ չառին, այլ շարունակուեցան ամենուրէք եւ մնաւանդ 1922-1923 թուականներուն Զմիւռնիոյ հայոց եւ յոյներու ջարդերը տեղի ունեցան: Իզմիրի մէջ 20 հազար քրիստոնեաներ ջարդուեցան: Նոյն ատեն Կլիկիոյ պարպումի ընթացքին 20 հազար հայեր կոտորուեցան»:

Նաժի Նաաման խոր ցաւով կ’արտայայտուի մանաւանդ թուրքերու կողմէ Հայասպանութեան ուրացման երեւոյթին նկատմամբ ու կ’ըսէ. «Ինչ որ հայոց դէմ գործուեցաւ քսաներորդ դարու առաջին քառորդին մէջ, տակաւին լրիւ ճանաչում չգտաւ մանաւանդ Հայոց Ցեղասպանութիւնը գործադրող թուրքերու յետնորդներուն կողմէ, որոնք տակաւին չեն դատապարտուած միջազգային ատեաններու կողմէ, ինչ որ կրնայ շատ վատ օրինակ դառնալ գալիք սերունդներու համար»: Ցեղասպանութեան կանխարգիլումը շատ կարեւոր է այս օրերուն կ’ըսէ հեղինակը:

Նաժի Նաաման իբր արաբ սրտցաւ մտաւորական կը հարցադրէ, թէ Հայասպանութեան ուրացումն ու թուրքին անպատիժ մնալու պարագան քաջալերիչ պատճառներ չե՞ն որ Իսրայէլ սանձարձակօրէն կը գործէ պաղեստինցի եւ արաբ խաղաղ քաղաքացիներու դէմ իր զինուորական վայրագ գործողութիւններով: Ասոնցմէ վերջինը 2014-ի Յուլիսին Կազայի պաղեստինցիներու կոտորածը, որուն պատճառը ոյժերու անհաւասարութիւնն է, որմէ քաջալերուած Իսրայէլ ցեղասպանութիւն կը գործէ արար աշխարհի լու՜ռ աչքերուն առջեւ, կ’աւելցնէ Նաժի Նաաման: Ուրեմն Ցեղասպանութիւնը կը շարունակուի մինչեւ մեր օրերը… արդեօք այս մէկը Հայասպանութեան շարունակութիւնը չէ՞:

Նաժի Նաաման կ’ըսէ թէ միայն հրեաներն է որ հատուցում ստացան գերմանացիներէն՝ կատարուած ջարդերուն համար, նախքան իրենց Պաղեստինը գրաւող վայրագ ոյժի մը վերածուիլը: Արեւմուտքը ոչ միայն Պաղեստինը տուաւ հրեաներուն այլ աչք գոցեց ու կը շարունակէ գոցել հրեաներուն ի գործ դրած բոլոր վայրենի արարքներուն:

«Ի՞նչպէս թուրք մը կամ հրեայ մը հանգիստ սրտով կրնայ ապրիլ Հայաստանի կամ Պաղեստինի հողին վրայ, երբ հայ ու պաղեստինցի որբուկները աստանդական կը թափառին աշխարհի չորս կողմերը», հարց կու տայ հեղինակը՝ Նաժի Նաաման:

Այսօր Հայաստանի եւ Արցախի Հանրապետութիւններուն սահմանները հարուածողները եւ հայկական գիւղերու խաղաղ բնակչութիւնը ահաբեկողները նոյնինքն Հայասպանութիւնը գործադրող  եւ ուրացող ոճրագործներու յետնորդներն են, որոնք նոյնպէս ներկայի ոճրագործները կը զինեն թրքական եւ իսրայէլեան զէնքերով: Իսրայէլ Ազրպէյճանը կը փութայ զինել անօդաչու սարքերով, միեւնոյն ժամանակ Հայասպանութիւնը ճանչնալ-չճանչնալու պատրուակով հազար տեսակ քաղաքական ներկայացումներով ժամանակ կ’անցնէ, իբր թէ մարդու իրաւունքներու պաշտպան ըլլալով եւ քաղաքակրթուած ազգ ներկայանալը կեղծելով…

 

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here