Լիբանանցի Պատմաբան Սալէհ Զահրէտտին Հայասպանութեան Իւրայատուկ Բնոյթին Մասին

0
605

Յարութ  Իսքահատեան  – Պայքար 114

Հայոց Ցեղասպանութեան ահաւորութիւնը ինքնաբերաբար կը հարկադրէ պատմաբանները, ուսումնասիրողներն ու բանիմաց մարդիկը զայն բաղդատելու պատմութեան մէջ կատարուած ամենէն եղեռնագործ դէպքերու հետ: Այս պարագային լիբանանցի պատմաբան Սալէհ Զահրէտտին Հայասպանութեան եւ 1945-ի Օգոստոս 6-ին եւ 9-ին Ա. Մ. Ն.ի կողմէ ճափոնական Հիրոշիմա ու Նակազաքի քաղաքներու հիւլէական ռումբերով կործանումի ու բնակչութեան բնաջնջման միջեւ բաղդատութիւն կը դնէ: Հայասպանութեան ուսումնասիրութեան մէջ հմտացած պատմաբան Սալէհ Զահրէտտին Հայասպանութեան մասին լիբանանցի ականաւոր անձնաւորութիւններու կեցուածքները ի մի բերելով կազմած ու հրատարակած է «Լիբանանցիներու Վկայութիւնները Հայոց Ցեղասպանութեան Մասին» հատորը (հրատարակութիւն Ռիչըրտ Եւ Թինա Գարօլան գրական ֆոնտի, թիւ 17, Կաթողիկոսութիւն Մեծի Տանն Կիլիկիոյ, Անթիլիաս, 2015)  որուն յառաջաբանին մէջ ան վերոյիշեալ բաղդատականը կ’ընէ: Սոյնին մէջ ամենէն ուշագրաւ կէտը այն է թէ երբ ամերիկեան հիւլէական հարուածը կործանեց ճափոնական երկու քաղաք 1945-ին, նախապէս թուրքերը 1915-ին քանդեցին հայկական իւրաքանչիւր քաղաք եւ գիւղ, ամբողջ Հայաստանի արեւմտեան հատուածն ու Կիլիկիան, եւ անոնց հայ բնակիչները բնաջնջելով արմատախիլ ըրին:

Հեղինակը Հայոց Ցեղասպանութիւնը կ’որակէ իբրեւ Ժողովրդագրական Փճացման Ռումբ մը, որով օսմանցները հարուածեցին Հայ Ազգը: Թուրքերը այդ ռումբը պայթեցուցին ամերիկեան ոճիրէն 30 տարի առաջ եւ սպաննեցին մէկ ու կէս միլիոն հայեր, մինչ Հիրոշիմայի զոհերուն թիւը հարիւր հազար էր իսկ Նակազաքիինը՝ 30 հազար: Օսմանեան Պետութեան գործած Հայասպանութեան Ոճիրին համար Սալէհ Զահրէտտին կ’ըսէ. «Երբ բարոյական մեծ անկումը տեղի կ’ունենայ, հիմերը կը խախտին ու խորհուրդ, գիտութիւն եւ օրէնք կ’ոչնչանան»: Օսմանցիները կորսնցուցած էին բարոյական ամէն արժէք, միտք, գիտութիւն, բարի կամեցողութիւն  եւ օրէնք երբ ձեռնարկեցին Հայասպանութեան մեծ ոճիրին: Հեղինակը այսպիսով կ’ակնարկէ Հայոց Ցեղասպանութեան կանխամտածուած բնոյթին ու կ’ըսէ թէ Մեծ Ոճիրը ծրագրուած էր նախօրօք: Զոհերուն թիւը Հայոց Ցեղասպանութեան պարագային 12 անգամ աւելի է քան Հիրոշիմայի եւ Նակազաքիի զոհերուն թիւը, կը հաստատէ հեղինակը: Ինչպէս վերը յիշեցի թէ Հայոց Ցեղասպանութիւնը հարուածեց ամբողջ հայութիւնը, հեղինակը կ’ըսէ թէ հայոց սպանդները տեղի ունեցան ոչ միայն Հայաստանի եւ Կիլիկիոյ աշխարհագրական ամբողջ տարածքին վրայ այլ երկարեցան մինչեւ Սուրիոյ եւ Միջագետքի անապատները… «Ու տակաւին կը շարունակուի տառապանքը» կ’աւելցնէ Սալէհ Զահրէտտին:

Եթէ երբեք Հիրոշիմայի եւ Նակազաքիի ռումբերուն պատասխանատուութիւնը կ’իյնայ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն վրայ, Հայոց Ցեղասպանութեան պարագային Թուրքիոյ ամբողջական պատասխանատուութենէ բացի յանցանքի մեծ մասն ալ կ’իյնայ Գերմանիոյ եւ միւս եւրոպական մեծ պետութիւններուն վրայ, կ’ըսէ հեղինակը: Գերմանիա որպէս ծրագրող, գործադրող եւ մեղսակից  Օսմանեան Պետութեան, իսկ Եւրոպական միւս երկիրները՝ որպէս համր եւ խուլ վկաներ Հայոց Ցեղասպանութեան պատասխանատու են պատմութեան առջեւ, կը հաստատէ պատմաբան Զահրէտտին:

Մինչեւ օրս, տարին անգամ մը Ա. Մ. Ն. Ճափոն կը ղրկէ բարձր դիւանագիտական պատուիրակութիւն մը իբրեւ ճանաչում իր գործած ոճիրին, յարգելու համար Հիրոշինայի եւ Նակազաքիի զոհերուն յիշատակը: Մինչ ներկայի Թուրքիան, Օսմանեան Պետութեան օրինաւոր ժառանգորդը լրբօրէն կ’ուրանայ Հայոց Ցեղասպանութիւնը եւ այդքանով չբաւարարուելով սպառնալիքներ կը սփռէ աջ ու ձախ եւ պատեհ թէ անպատեհ առիթներով պատմութիւնը կը խեղաթիւրէ: Թրքական բռնատիրական պետութիւնը միլիոնաւոր տոլարներ կը ծախսէ արգելք հանդիսանալու համար Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման, որովհետեւ ան լաւ գիտէ թէ ճանաչումէն ետք կը ծնի հատուցելու անհրաժեշտութիւնը: Թուրքիոյ ձեռքը ուր որ կարողութիւն ունի հասնելու խարդախօրէն կը փորձէ թաղել Հայասպանութեան փաստարկները, արխիւներ անհետացնելով կամ կրակի տալով ինչպէս ըրաւ Եգիպտոսի մէջ 2014-ին:

Այս երկու աղէտները՝ Հայասպանութիւնն ու հիւլէական ռումբերու ոճիրները ըստ Սալէհ Զահրէտտինի ունին մէկ հասարակաց իրականութիւն՝ այն է, թէ խումբ մը քաղաքագէտներ եւ զինուորականներ 1915-ին եւ 1945-ին իրենց խիղճը բացարձակապէս կորսնցուցած են ազգ մը բնաջնջելու քաղաքականութիւնը վարելով: Անոնք հեռացած են մարդկային արժէքներէ եւ բորոյականութենէ: Այս մարդոց համար բնաւ կարեւոր չէ թէ պատմութիւնը զիրենք ինչ դասակարգի մէջ պիտի դնէ կամ ինչ պիտի ըսէ իրենց մասին, կ’եզրակացնէ Սալէհ Զահրէտտին:

Հայոց Ցեղասպանութիւնը իր սարսափելիութեամբ կը գերազանցէ Հիրոշիմայի եւ Նակազանքիի ռումբերուն գործած ազդեցութիւնը, կը հաստատէ պատմաբանը եւ կ’աւելցնէ թէ առաջին աղէտին պարագային զոհերէն շատեր երկար ժամանակ տառապեցան եւ իրենց մարմիններուն ու հոգեբանութեան մէջ ահռելի տանջանք կրեցին: Հիւլէական ռումբերու պարագային թէեւ տառապանքը շատ էր, սակայն աւելի դատապարումի ալիք ծնաւ քան՝ Հայոց Ցեղասպանութեան, որովհետեւ թուրքերն ու իրենց մեղսակիցները երկար ատեն թաղուած պահեցին իրականութիւնները քաջալերուելով միջազգային լռութենէն ու անտարբերութենէն ինչպէս նաեւ մեղսակիցներու տարած սեւ աշխատանքներէն:

Հիւլէական ռումբերու հարուածը ուղղուած էր միայն ճափոնցի ազգին դէմ մինչ Օսմանեան Պետութիւնը կը ձգտէր բացի հայերէն փճացնել նաեւ ուրիշ ժողովուրդներ, որոնց կարգին առաջինը՝ արաբները: Պատմաբան Սալէհ Զահրէտտին  իր տեսակէտը կ’ամրապնդէ մէջբերելով Ճեմալ փաշայի խօսքը. «Երկաթով ու կրակով պիտի փճացնեմ Հայ ազգը, իսկ արաբները՝ սովի մատնելով»: Անշուշտ պէտք չէ մոռնալ նաեւ յոյները, ասորիներն ու պալքանեան երկիրներու ժողովուրդները, որոնք անխնայ կերպով ջարդուեցան թուրքին կողմէ: Պատմաբանը կ’ըսէ թէ թուրքերու Հայաստանի, Սուրիոյ, Միջագետգի, Լիբանանի եւ այլ երկիրներու գրաւման ամբողջ ժամանակամիջոցին, որ դարեր տեւեց, հայոց,  արաբներու եւ ուրիշ ազգերու գլուխէն հալածանքը, առեւանգումները, ձերբակալութիւնները, բանտարկութիւնները, կոտորածն ու աքսորը անպակաս եղան: Ան կ’աւելցնէ. «Իւրաքանչիւր ջարդ ունի իր յիշատակը, պատմութիւնն ու տառապանքը, ինչպէս նաեւ իր  դիւցազներգութիւնը [հեղինակը մասնաւորաբար նկատի ունի հայկականն ու արաբականը- Յ. Ի.]»:

Երբ ամերիկացի պատերազմական օդաչուն, որ հիւլէական ռումբը արձակեց Հիրոշիմայի վրայ, կը սաւառնէր օդին մէջ, անգիտակ էր թէ իր նետելիք ռումբը ի՜նչ աւերներ պիտի գործէ: Մինչ Հայոց Ցեղասպանութեան պարագային Հայասպանութեան «ճարտարապետը»՝ Թալաաթ փաշա իր գործակիցներով կը ծրագրէր եւ ապա գործադրութեան կը դնէր հայոց կոտորածները: Թալաաթ լաւ գիտէր պատահելիք աղէտը: Ան նոյնիսկ գրի առած էր իր յուշերը, զորս Հայոց Ցեղասպանութենէն 90 տարի անց՝ 2005-ին հրատարակուեցան: Սոյն յուշերուն լոյս ընծայումը զօրաւօր հարուած մը հանդիսացաւ թուրքերուն: «Սեւ Գիրքը» վերնագրեալ այդ յուշերը կը փաստագրեն Հայասպանութիւնը եւ կը բացայայտեն թուրքերու անոնց ուրացման իրողութիւնը: Թրքական առաջին խոստովանութիւններն են այդ յուշերը՝ Հայոց Ցեղասպանութեան առընչութեամբ: Սակայն նոյնիսկ  անկէ ետք թուրքերը կը շարունակեն ուրանալ Հայոց Ցեղասպանութեան փաստը նոր սուտեր հնարելով ու կեղծիքով, կը հաստատէ պատմաբան Սալէհ Զահրէտտին:

Թրքական կառավարութիւնը 90 տարի իր պետական արխիւները գաղտնի գզրոցներու մէջ պահած էր եւ թոյլ չէր տար որ Հայոց Ցեղասպանութեան հարցը պրպտողներ եւ ուսումնասիրողներ մօտենան անոնց: Այս նիւթին առնչուելու պարագան ուսումնասիրողներու համար բացարձակապէս արգիլուած էր, կ’ըսէ Զահրէտտին: Իսկ իբր թէ անկէ ետք անոնց բացուած ըլլալը յայտարարելը Թուրքիոյ պետութեան կողմէ ոչ ոքի չհամոզեց, որուն փաստը այն եղաւ որ նոյնինքն թրքական իշխանութիւնները սկսան դժգոհիլ թէ ոեւէ մէկը չի դիմեր այդ «արխիւները» օգտագործելու: Բնականաբար այդպէս պիտի ըլլար, որովհետեւ թրքական սուտի, կեղծիքի եւ ուրացման մթնոլորտին մէջ իրաւ պատմաբաններն ու ուսումնասիրողները չէին հաւատար այդ «արխիւներու» իսկութեան:

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here