Հայասպանութեան Մասին Օտարներու Վկայութիւններ Նաժի Նաամանի Հատորին Մէջ

0
600

Յարութիւն Իսկահատեան-Պէյրութ – ՊԱՅՔԱՐ  -115

Մարդկային թաքուն զօրութիւններէն մէկն է առանց տեսնելու գիտնալ եւ ճանչնալ ճշմարտութիւնը: Շատ քիչեր ունին այս կարողութեան յատկութիւնը: Մարդիկ ընդհանրապէս ծանծաղ գաղափարներ որոճացող, երեւոյթներէն դատող, կասկածոտ եւ տկար անհատականութեան տէր են: Այս յատկութիւններով անոնք երկվայրկեանական տատամսումէ մը ետք, կը մերժեն իրականութիւնը, անոր դէմ կը լարուին եւ իրենց անձին հիւանդագին վիճակը ծածկելու նպատակաւ սուտի կը դիմեն: Աւելի ծայրահեղ պարագաներու մէջ այսպիսիներ ոխակալութեամբ կը լեցուին եւ  ոճիրներ ալ կը գործեն իբրեւ գոհացում այն հոգեբանական բարդոյթին, որ կը կոչուի հոգեկան անբաւարարուածութեան զգացում: Այսպիսիներ կարողութիւնը չունին գնահատելու անոնց, որոնք իրենց մէջ ունակութիւն ունին առանց բան մը տեսնելու, ճանչնալու եւ հաւատալու անոր: Տկարամիտներ զանոնք միամիտ, անխելք եւ դիւրահաւատ կ’անուանեն, պարզապէս անոր համար որ իրե՛նք կորսուած են անորոշութեան եւ սուտի խաւարին մէջ:

Առանց տեսնելու եւ լսելու բացարձակ ճշմարտութիւնը ճանչցող մարդիկ անոնք են, որոնք բարի հոգի եւ զօրաւոր տրամաբանութիւն ունին: Մարդացեալ Աստուածորդի՝ Քրիստոս, Նաթանայէլը առանց նախապէս ճանչնալու իրեն հետեւելու կանչեց զայն ըսելով. «Ահա՛ իրաւցնէ իսրայէլացի մը, որուն ներսը նենգութիւն չկայ» (Յովհաննու Աւետարան Ա:47): Անիրաւ մը, որ արդէն իսկ տրամաբանութիւն եւ բարի հոգի չունի չի կրնար ճշմարտութեան ոլորտը թափանցել:

Լիբանանցի գրող եւ հրատարակիչ Նաժի Նաաման Հայասպանութեան մասին պատրաստած ու հրատարակած իր 501 էջնոց արաբերէն հատորին  մէջ՝ «Հարիւր … Եւ Դեռ Կը Շարունակուի Ցեղասպանութիւնը» խորագիրով (լոյս տեսած «Նաաման Հրատարակչական Տուն»էն 2015-ին, Ճիւնի, Լիբանան, Հայոց Ցեղասպանութեան հարիւր ամեակին առիթով), հաւաքած է Հայոց Ցեղասպանութեան մասին ոչ-հայ ականաւոր մարդոց վկայութիւններն ու կարծիքները: Այս մարդիկը Հայոց Մեծ Եղեռնը ոչ միայն առանց տեսնելու, այլ նոյնիսկ անոր մասին նախապէս լսած չըլլալով, սակայն հոգիի բարութեամբ եւ տրամաբանութեան բարձր մակարդակով կրցած են թափանցել անցեալի ճշմարտութեան մէջ, ինչպէս վերը յիշեցի:

Պատահականութիւն չէ բնաւ թէ հեղինակին հայրը, բանաստեղծ եւ մտաւորական Մըթրի Նաաման (1912 Դամասկոս- 1994  Ճիւնի, Լիբանան) «Հանդիպում Բաժանումէ ետք» վերնագրեալ բանաստեղծութեամբ (էջ 367-369) քօղազերծած է թուրք ոճրագործները, հայոց եւ յոյներու դէմ անոնց գործած ոճիրներուն համար, ուժգնօրէն յարձակելով անոնց դէմ: Այս բանաստեղծութիւնը Մըթրի Նաաման գրած է իր ուսանողութեան տարիներուն Դամասկոսի մէջ 1927-ին եւ ձօնած թրքական ծագումով Սուրիոյ Հանրապետութեան նախագահ՝ Մուհամմատ Ալի Պէկ Էլ Ապիտիին, որ կը վերջանայ այսպէս. «… Քանի՜ հայեր եւ յոյներ մորթուեցան եւ որքան արիւն հոսեցուցին բռնատէր դահիճները»: Հետաքրքրական է թէ Մըթրի Նաաման տեղեակ չէր նախագահին թրքական ծագում ունենալէն, սակայն Աստուծոյ նախախնամութեամբ պատգամը ինքնաբերաբար հասած էր հասցէատիրոջ:

Նաժի Նաաման ըլլալով լիբանանցի արաբ գրող, իր այս գիրքին մէջ ընդգրկած է երկու հարիւր յիսուն ոչ-հայ անձնաւորութիւններու վկայութիւնները Հայասպանութեան մասին, որպէսզի ցոյց տայ անոր ձգած ազդեցութիւնը օտարներու վրայ: Անոնցմէ ոմանց Հայոց Ցեղասպանութեան ծանօթացման մէջ բաժին ունեցած է հեղինակը: Ստորեւ այդ վկայութիւններէն քանի մը հատը կը ներկայացնեմ:

Քարլ Այնար աֆ Վիրսէն (1875-1946) Կ. Պոլսոյ մէջ շուէտական դեսպանատան զինուորական կցորդ հարիւրապետը (աւելի ուշ՝ հազարապետ) Հայասպանութեան պերճախօս ականատես վկայ մըն է (էջ 68-69):   Ան դեսպանատան մէջ գործած է 1915-էն մինչեւ 1920: Այդ ժամանակաշրջանի անցուդարձերուն մասին աֆ Վիրսէն  կանոնաւորաբար տեղեկացուցած է Շուէտի դեսպան Փէր Կիւսթաւ Օկիւսթ Քոսվա Անքարսվարտը գաղտնի զեկուցումներով: Ան  1942-ին հրատարակած է «Յուշեր Խաղաղութենէն Ու Պատերազմէն» խորագիրով իր տպաւորութիւններու գիրքը, որուն մէջ լման գլուխ մը յատկացուցած է Հայասպանութեան՝ «Ամբողջ Ազգի Մը Բնաջնջումը» վերնագիրով: Հայոց սարսափելի վիճակը նկարագրելով ան կ’ըսէ. «Թուրքիոյ մէջ կեցութեանս առաջին տարին ականատես դարձայ անհաւատալի ողբերգութեան մը, որ աշխարհի պատմութեան մէջ տեղ կը գրաւէ՝ իբր հայոց բնաջնջումը: Հայոց իրերայաջորդ բռնագաղթերը լոկ ծածկոյթ մըն էին այդ բնաջնջումին: Տեղահանութիւնները երեւոյթապէս կը նպակադրէին հայերը տեղափոխել Միջագետքի հիւսիսային անապատները, սակայն անոնք խորքին մէջ նպատակ ունէին բնաջնջել հայութիւնը, որպէսզի Փոքր Ասիոյ մէջ ամրապնդուի թուրք տարրին գերիշխանութիւնը»: Այնար աֆ Վիրսէն կը շեշտէ որ թրքական ղեկավարութիւնը հրամանները բերանացի ու ծայրահեղ խորամանկութեամբ կու տար, ամէն բան գաղտնի մթնոլորտի մէջ պահելով:

Յատկանշական է չինացի բանաստեղծ եւ մտաւորական, «Նաժի Նաաման» գրական մրցանակակիր, Միջազգային Բանաստեղծութեան Տարեգիրքի գլխաւոր խմբագիր Ժանկ Ժիի վկայութիւնը (էջ 500-501) Հայասպանութեան մասին: Ան Նաժի Նաամանէն լսած է Հայոց Ցեղասպանութեան մանրամասնութիւնները եւ կարողութիւնը ունեցած է տրամաբանութեան լծակով իր բարի հոգիին աչքերով տեսնել հայոց տառապանքը աւելի քան հարիւր տարի առաջուան ժամանակաշրջանը մտովի թափանցելով: Ժանկ Ժի հետեւեալ կերպով կ’արտայայտուի. «Օսմանեան պետութիւնը վայրագօրէն ճօճեց արիւնոտ դանակը եւ մէկ ու կէս միլիոն հայոց գլուխները անջատեց: Այդ օրէն ի վեր Հայաստանի օդին մէջ լեցուած են արիւնող ոգիներ: Այս վայրկեանիս, հարիւր տարի առաջ արձակուած զէնքի կրակոցը կը լսուի: Ան մեր հոգիները կը հալածէ…»:

Մեծն Բրիտանիոյ Ակադեմիայի անդամ եւ հարաւափրիկեցի դասախօս Սթենլի Քոհեն (էջ 318-319) որ մրցանակակիր է Բրիտանական Ոճրաբանութեան Հաստատութենէն, իր մասնագիտութեան՝ ընկերաբանութեան ոլորտին մէջ խորանալով, սրտցաւօրէն կ’արտայայտուի Հայոց Ցեղասպանութեան նկատմամբ թրքական ուրացման մասին ու կ’ըսէ. «Մեզի ժամանակակից 1.5 միլիոն հայ զոհեր պատճառած Հայոց Ցեղասպանութեան ուրացումը Թուրքիոյ կողմէ նեցուկներ ունի դիտումնաւոր քարոզչութիւնը, սուտը, ծածկոյթը, փաստաթուղթերու խեղաթիւրումը, արխիւներու մատչելիութեան արգիլումը եւ պատմաբաններ կաշառելը: Արեւմուտքը եւ մասնաւորաբար Ա.Մ.Ն.ը դաւադրութեան մասնակից է ոչ միայն Մ.Ա.Կ.ի մէջ անտեսելով ջարդերը, այլ նաեւ ՆԱԹՕի մէջ ենթարկուելով թրքական ճնշումին եւ ուրիշ ռազմավարական ասպարէզներու հետ համագործակցութեան ընտրութեան» (Law and Social Inquiry, Jan 12, 1995; Congressional Record, V, 144, Pt. 5, April 23, 1998,  p. 6715):

Նաժի Նաաման իր հաստատած գրական մրցանակներու տիրացած աւելի քան երկու տասնեակ երկիրներու բանաստեղծներէ, գրողներէ ու մտաւորականներէ իրենց լեզուներով եւ թարգմանաբար Հայասպանութեան մասին ստեղծագործական գրական ոճով վկայութիւններ կը հրամցնէ այս հատորին մէջ, որ իսկապէս երախտապարտ ու շնորհաւորելի գործ մըն է ի նպաստ Հայ Դատին:

Վերադառնալով Հայասպանութեան փաստը ճանչցողներու, ուրացողներու եւ տարակուսողներու տարբերութեան, Քրիստոսի յարութեան կասկածող Թովմաս առաքեալ  երբ իր մատով Քրիստոսի կողի վէրքը շօշափեց, հաւատաց ճշմարտութեան: Հաւատալու եւ ճանչնալու Հայոց Ցեղասպանութեան փաստը ոմանք պէտք ունին իրենց մատով շօշափելու հայութեան վէրքը: Սակայն, այսօրուան Հայասպանութիւնը ուրացողները չունին այդ քաջութիւնը, հետեւաբար  չեն կրնար Թովմաս առաքեալի կարգավիճակին հասնիլ ու իրականութիւնը ճանչցած ըլլալու գոհունակութիւնն ու երջանկութիւնը վայելելէ կը զրկեն իրենք զիրենք, որովհետեւ անոնք խաւարի իշխանին ծառաներն են եւ ճշմարտութենէ փախչողներ: Անոնք սոսկ իսկարիովտացի յուդաներ են: Սակայն անոնք որոնք առանց տեսնելու կը ճանչնան Հայասպանութիւնը եւ կը վկայեն անոր մասին, երանելինե՜ր են քանի որ Քրիստոս «Երանի անոնց որոնք առանց տեսնելու կը հաւատան» ըսաւ:

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here