ԱՐԱ ՍԱՐԱՖԵԱՆ .« ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՀԱՐՑԸ ՄԱՀԱՑԱԾ ՀԱՐՑ ՄԸ ՉԷ ԹՈՒՐՔԻՈՅ ՄԷՋ»

0
1454

ՀԱՐՑԱԶՐՈՅՑ  ՊԱՏՄԱԲԱՆ ԱՐԱ ՍԱՐԱՖԵԱՆԻ ՀԵՏ

Լոնտոնաբնակ   հանրածանօթ պատմաբան Արա Սարաֆեան, Ապրիլ ամսուան սկիզբը  ՀԲԸՄ-ՀԵԸ  Անդրանիկ Մշակութային  Միութեան հրաւէրով ժամանեց  Պէյրութ եւ  ՀԲԸՄ-ի Տեմիրճեան կեդրոնին մէջ դասախօսութիւն մը տուաւ «Յետադարձ  ակնարկ  դէպի  յառաջ… Հայերը  Օսմանեան  կայսրութեան եւ Թուրքիոյ հանրապետութեան  մէջ» նիւթով:

Յաջորդող  օրերուն ան այցելեց   լիբանանահայ համայնքին պատկանող   կրթական, հասարակական  կեդրոններ:  Օգտուելով առիթէն, հարցազրոյց  մը  վերցուցինք  լոնտոնաբնակ պատմաբանին հետ:

Ստորեւ  մեր յարգելի ընթերցողներուն կը ներկայացնենք պատմաբան Արա Սարաֆեանի հետ   հարցազրոյցը:

Հարց.  Բարի եկած էք Լիբանան: Կրնա՞ք  բացատրել, թէ  ընդհանրապէս  ինչպի՞սի  սկզբունքներով  կ’ընտրէք  ձեր հրատարակչատան կողմէ լոյս տեսնող գիրքերը:

Պատ. Շնորհակալութիւն:   Նախ  յայտնեմ, թէ  «Կոմիտաս» հրատարակչութիւնը  ոչ հասութաբեր  հաստատութիւն մըն է:  Աշխատանքը կը կատարենք կամաւոր սկզբունքներու վրայ:  Կը  փորձենք  լաւագոյնը մատուցել  ընթերցողին: Որակաւոր  եւ փնտռուած գործեր կ’ընտրենք ընդհանրապէս:  Օրինակի համար,  մեր  յաջորդ գիրքը, որ  հրատարակութեան պիտի յանձնենք  պիտի ըլլայ « Հայերը Նիկոմետիոյ մէջ»   հսկայական  ուսումնասիրութիւնը: Արա Մելքոնեանը զայն թարգմանած է անգլերէնի: Արդէն իսկ  սկսած եմ խմբագրել կատարուած  աշխատանքը:  Մենք ընդհանրապէս   արեւմտահայերու մասին կը խօսինք, չենք անդրադառնար, որ արեւմտահայաստանը եւ արեւմտահայերը  նոյնը  չեն: Օրինակ, Պոլիսը, ուր ապրած են ու կ’ապրին արեւմտահայեր, հսկայական գաղութ մը  եղած է: Նոյնպէս ալ Նիկոմետիան՝  Պարտիզակի   շրջանով:

Հրատարակութեան տակ  են այլ   աշխատութիւններ: Իմ կողմէ, նախաեղեռնեան ժամանակաշրջանը, 1870-ական  թուականներուն վերաբերող ուսումնասիրութիւն մը պատրաստութեան տակ է:  Նշուած  աշխատութիւններով կը զբաղինք  ներկայիս:

Մեզի  համար շատ կարեւոր  նշանակութիւն կը ներկայացնեն  թուրք  հանրութեան մատուցոուղ  հրատարակութիւնները: Այս ուղղութեամբ  աշխատեցանք մինչեւ  2015 եւ կեցանք, Թուրքիոյ ներքին   հարցերուն պատճառով:  Ներկայիս    մտադիր  ենք   վերսկսելու մեր աշխատանքները: Մենք կը  փորձենք  մեր գիտութիւնը  եւ  փորձառութիւնը   համադրել այսօրուան իրականութեան հետ,  զանոնք ազգային  եւ մարդասիրական  նպատակներու  ծառայեցնել:

Երկար տարիներ աշխատած  եմ Թուրքիոյ  մէջ: Կրնամ անվարան  յայտարարել՝  Հայկական Հարցը  մահացած  հարց մը  չէ, մեր ամբողջ   ուսումնասիրութիւնները  նպատակադրուած են  Հայկական  Հարցը  ծանօթացնելու թուրք հանրութեան:  Գիտական եւ  տրամաբանութեան  ճանապարհով  բացատրել  Հայկական Հարցին  էութիւնը:  Մենք այս  բոլորը կը կատարենք սերտուած  քայլերով, առանց  որեւէ  վնաս պատճառելու մեր հիմնական  նպատակին:  Դժբախտաբար, կան   պատմաբաններ, գործիչներ, որոնք կը խօսին  խօսելու սիրոյն: Անոնք   շատ  յաճախ   կը խօսին,առանց  մտածելու  հետեւանքը: Ձեզի  կը հաւատացնեմ, թէ այս  ճանապարհը տեղ  չի հասցներ:  Անհրաժեշտ է  իրապաշտ   մօտենալ  հարցին:  Գետնի վրայ  լուրջ աշխատանք կայ կատարուելիք: Իրական աշխարհին հետ անհրաժեշտ է շփուիլ, ակադեմական մօտեցումները այնքան ալ գործնական  չեն այս պարագային:

Հարց .  Թուրք    հանրութիւնը  որքա՞ն իրազեկ է  Հայոց  Ցեղասպանութեան:

Պատ.  Անհրաժեշտ է  իմանալ, որ  Թուրքիա միացեալ կեցուածք  չունի  Հայ  ժողովուրդին դէմ գործուած  Ցեղասպանութեան շուրջ:    Թուրք հանրութիւնը անծանօթ է իր սեփական պատմութեան: Այս ուղղութեամբ   բաւական  մեծ աշխատանք  կ’իյնայ մեր ուսերուն վրայ:  Թուրք հասարակութիւնը  կը ներկայացնէ տարբեր խաւեր, քաղաքական  տարբեր համոզումի  տէր  կազմակերպութիւններ, կուսակցութիւններ, շրջանակներ: Կառավարութեան   քարոզչութեան  ծանօթ ենք  բոլորս, սակայն  մենք, առանց առճակատումի երթալու կառավարութեան տեսակէտներուն  դէմ,  մեր  տեսակէտը կը  փոխանցենք, կը հաղորդենք   թուրք հասարակութեան: Պատկերացուցէք,  թուրքեր կան, որոնք  մինչեւ օրս  հայերուն ով   ըլլալը  չեն գիտեր, ոչինչ լսած են հայերուն մասին: Թուրքեր կան, որոնք միայն ժխտական  բաներ լսած են հայերու  մասին: Մենք, մարդասիրական  ճանապարհներով կը  փորձենք  թափանցել այդ   շրջանակներուն մէջ:  Զիրենք կը  փափուկցնենք, մենք ալ կը  փափուկնանք:  Ժողովրդային խաւերը անհրաժեշտ է զանազանել  կառավարական շրջանակներէն: Օրինակի համար   բոլորիս  ծանօթ է արմատական MHP կուսակցութիւնը:  Պէտք է  ըսել, որ այս  կուսակցութիւնը մեծ ազդեցութիւն ունի  թուրք  հանրութեան վրայ: Անհնար է համոզել այսպիսի շրջանակ մը, որովհետեւ   անոր գաղափարախօտութիւնը  կերտուած է  արմատական   հիմքերու վրայ: Ցեղասպանութիւնը  մաս կը կազմէ անոնց  ուժին եւ գաղափարախօսութեան:  Հպարտ  են  իրենց յանցագործութիւններով: Ժխտումը եւս մաս կը  կազմէ իրենց գաղափարախօսութեան: Բայց  յայտնեմ, թէ գետնի վրայ մանաւանդ այսօր,առկայ են հայանպաստ  հոսանքներ: Հոսանքներ գոյութիւն ունին, որոնք տարբեր  չափանիշերով կը դիտեն  հայերը: Այս ալ ուրիշ  ծայրայեղութիւն մըն է: Վաղը երբ  շփուին  հայերուն հետ  պիտի նշմարեն, թէ   հայերու մէջ ալ  կան գող,աւազակներ, հայերն ալ սովորական մահկանացուներ են:  Հետեւաբար անհրաժեշտ է  ըլլալ իրատես: Մենք  պարտաւոր ենք  ըլլալու  իրապաշտ: Այսօր, Էրտողանի Թուրքիոյ մէջ իշխողը   ժխտումն է, սակայն մենք ալ ունինք մեր ձայնը  եւ կրնանք լաւ ազդեցութիւն  ունենալ  լայն  շրջանակներու վրայ:

Խոհեմօրէն, գիտակիցօրէն, պէտք է  շաղուիլ  թուրք հանրութեան հետ: Մենք առիթը լաւ պէտք է օգտագործենք,  յարաբերութեան մէջ մտնելու թուրք  մտաւորականութեան եւ  հանրութեան հետ, անոնց  ծանօթացնելու  մեր պահանջները, իրաւունքները:  Թրքերէն լեզուով հրատարակութիւնները  բաւական  մեծ  եւ կարեւոր  դերակատարութիւն ունին այս ուղղութեամբ: Պատկերացուցէք, որքան կարեւոր ազդեցութիւն ունեցաւ «Կապոյտ Գիրք»ին  թրքերէն  թարգմանութիւնը…: Այս բոլորին կողքին, գետնի վրայ  նոյնպէս անհրաժեշտ է ներկայութիւն  դառնալ եւ  մօտէն  հետեւիլ  Թուրքիոյ զարգացումներուն:

Հարց. Քիւրտ ղեկավարներ  շատ յաճախ կ’ընդունին  հայերու  հանդէպ իրենց յանցագործութիւնները:

Պատ. Այո,  եթէ  մէկ բառով պիտի  պատասխանեմ՝ այո: Քրտական ղեկավար շրջանակներ,  մտաւորական շրջանակներ  առանց այլեւայլի, մամուլի, քարոզչական  միջոցներու առջեւ, հրապարակայնօրէն,միլիոնաւոր   հանրութեան առջեւ կը խոստովանին՝ որոշ  քիւրտեր  հայեր կոտորած են: Հաւաքական պատասխանատուութիւն կը  զգան   հայերու դէմ կատարած յանցագործութիւններուն:   Հայերու հանդէպ այս կեցուածքը  կարեւոր քայլ մըն է: Քիւրտերը ժխտական դերակատարութիւն ունեցած են իբրեւ  գործիք, որովհետեւ  ղեկավարութիւն  չեն  ունեցած այդ օրերուն:  Քիւրտերու հետ երկխօսութեան  հիմնական   քայլ  մըն է ասիկա: Մեզի կը մնայ  զարգացնել այդ  երկխօսութիւնը:

Օրինակի համար  երբ  հայ մը  Տիարպեքիր այցելէ,  քիւրտերը   բարի գալուստ կը մաղթեն՝ բարի եկաք  ձեր քաղաքը կ’ըսեն  քիւրտերը: Կ’ընդունին  հայերու դերակատարութիւնը  Տիարպեքիր քաղաքի  շինարարութեան մէջ:  Յանցանքի զգացումի արտայայտութիւնը  շատ զգալի է քիւրտերուն մէջ:  Քիւրտերը  առած են  առաջին քայլը՝   ընդունելով իրենց  մեղսակցութիւնը, մեզի կը մնայ առնել  պատասխան  քայլ:

Ես կը  հաւատամ   ժողովուրդներու  երկխօսութեան: Երկխօսութիւնը կը խորհիմ, թէ   հարցերը  լուծելու հիմքն է: Օրինակի համար, պէտք է տեսնել, թէ ինչպէ՞ս կը գուրգուրան  Սուրբ Կիրակոս  եկեղեցւոյ  վերաշինութեան աշխատանքներուն: Այցելուներուն կ’առաջնորդեն  Սուրբ Կիրակոս եկեղեցի եւ  յայտնեն, թէ   հայերուն կը պատկանի Սուրբ Կիրակոսը:

Իմ կարծիքով, ներկայիս  քրտամէտ HDP կուսակցութեան  հովանոցին տակ  կարելի է  շարունակել  մեր  գործունէութիւնը: Հայերը  այլ  ժողովուրդներու հետ Թուրքիոյ մէջ գործակցաբար կրնան  հասնիլ դեմոկրատական Թուրքիոյ մը  իրողութեան, ուր  երաշխաւորուած պիտի  ըլլայ   Թուրքիոյ մէջ բնակող   ժողովուրդներուն  իրաւունքները:

Հարց. Շնորհակալութիւն Ձեր   պատասխաններուն համար:

Պատ.   Շնորհակալութիւն եւ յաջողութիւն:

ՀԵԸ-Ի ՄԱՄԼՈՅ ԵՒ ՏԵՂԵԿԱՏՈՒԱԿԱՆ ԳՐԱՍԵՆԵԱԿ

 

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here