150-ԱՄԵԱԿ ԵՐԵՔ ՀԱՆՃԱՐՆԵՐՈՒ Բ.- Յովհաննէս Թումանեան. «Ամենայն Հայոց Բանաստեղծը»

0
251

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ

Ինչպէս ոեւէ հանճարի, նոյնպէս ալ Յովհաննէս Թումանեանի պարագային՝ մեղանչանքի համազօր է փորձել քանի մը սիւնակի մէջ սեղմել անոր կեանքն ու գործը. ու եթէ հայ ընթերցողը կը ցանկայ զերծ մնալ նման մեղանչումէ, ի՛նչ տարիքի ալ ըլլայ՝ պարտի կարդալ ու վերստին կարդալ անոր ու նմաններու գրական ժառանգութիւնը, վերյիշել ժողովուրդին մատուցած անմնացորդ ծառայութիւնները եւ մանաւանդ՝ հաղորդակից ըլլալ անոր տեսլականներուն, որոնք ժամանակին հետ մաշում չեն ապրիր, այլ նոր լիցք ու խորք կը ստանան իւրաքանչիւր նոր սերունդի կեանքին, նա՛եւ վերանկախացած մեր հայրենիքին մէջ։

Նախակրթարանի երկրորդ դասարանի աշակերտ էի, երբ առաջին անգամ դասագիրքիս մէջ տեսայ Յովհաննէս Թումանեանի լուսանկարը. չեմ յիշեր, որ բանաստեղծութեա՞ն մը, թէ հեքիաթի մը կ՛ընկերանար։ Անկէ քանի մը ամիս առաջ, երբ առաջին դասարանը աւարտեր էի, նուէր ստացեր էի «Քաջ Նազար» խորագրեալ գրքոյկ մը, որ աւելի տետրակի կը նմանէր, թերթ-թերթ եղած բան մը՝ զոր մայրս ասեղ-դերձանով կարած էր, որպէսզի թերթերը չտարտղնուէին։ Ամառը, 30ականներու՝ աբեղեանական առաջին շրջանի ուղղագրութեամբ հրատարակուած գր-քոյկը ընկալելու դժուարութիւն չէի ունեցած, որովհետեւ հերոսները եւ պատումը այնքա՜ն առինքնող ու գրաւիչ էին. մէկ զարկով հազար ճանճ ջարդող Նազարը անսպառ ծիծաղ պարգեւած էր, իսկ մանուկի աչքերս հազիւ թէ զգացած էին ուղղագրութեան այլանդակութիւնը։ Հիմա, գրողը ահա իր պատկերով կը կենդանանար դիմացս. ունէի այն զգացումը, թէ շատո՜նց ծանօթ էի այս ճերմկած մազ-մօրուքով «ծերուկ մարդ»ուն, որ սեղանի մը առջեւ կողմնակի նստած ու դէմքը դիտողին ուղղած՝ անուշ ժպիտով մը կը կնքէր գիրին առթած տպաւորութիւնը, ինծի հետ բարեկամութիւնը, որուն մէջ, տարիներ ետք զգացի, որ մենաշնորհեալ մը չէի։ Ի՜նչ գիտնայի, թէ այդ լուսանկարը 75-80նոց մարդու մը նկարը չէր, այլ հազիւ 50ը բոլորած բանաստեղծին, որուն բազմալար երգին ստեղ առ ստեղ պիտի ծանօթանայի յաջորդ տարիներուն, պիտի կլանուէի անոր հեքիաթներուն եւ հաճելի պատմութիւններուն աշխարհին մէջ, պիտի արտասանէի «Սասունցի Դաւիթ»էն հատուածներ, պիտի յուզուէի «Գիքոր»ի գլխուն եկածներով, պիտի ծանօթանայի իր Տորք Անգեղին, պիտի հասկնայի, թէ ի՛նչ կը նշանակէ բռնատէրին դէմ պատերազմած Վանանդեցի Թաթուլին անվեհեր ու ինքնավստահ խօսքը՝ «Եթէ հարուածը իմս է՝ չ՛ապրիր»։ Տակաւին, հաղորդակից պիտի դառնայի փիլիսոփային, որուն իմաստութիւնը խտացած է բազում քառեակներու կամ «Հին Օրհնութիւն»ին նման բանաստեղծութիւններու մէջ, պիտի վարակուէի անոր սքանչելի զուարթախոհութեամբ, որոնք կ՛արտացոլան իր հեքիաթներուն ու մանրապատումներուն մէջ, եւ անշուշտ, մեր երգի ուսուցիչներէն պիտի սորվէի «Անուշ»էն քանի մը երգ, իսկ հասակ առնելէ ետք պիտի համտեսէի այդ պօէմին ժողովրդային ակունքները, որոնք ներշնչման աղբիւր եղած են երաժիշտներու եւ արուսետի այլ կալուածներու վարպետներու, հեղինակին փառաւոր գահ մը ապահոված են Երեւանի պետական Օփերայի շէնքին առջեւ եւ քիչ մը ամէն տեղ։

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here