ՆԱՄԱԿԱՆԻ

0
403

Բարե՛ւ, պրն Եղիայեան

Պիտի խնդրէի բացատրութիւն տալ, թէ ինչո՞ւ ծալլել, փետտել, փտտիլ եւ սպաննել սխալ կը համարէք, երբ «Արդի հայերէնի բացատրական բառարան»-ը ծալլել-ը հոմանիշ ծալել-ին, իսկ փետտել-ը՝ հոմանիշ փետել-ին կը համարէ:
Շնորհակալութիւն։

Թալին

*      *

*

Յարգելի՛ Թալին

«Արդի հայերէնի բացատրական բառարան»-ը նախ չէ ընդունած ծալլել-ը եւ ըսած է՝ «տե՛ս ծալել»:

Փտտիլ եւ սպաննել բնաւ չունի:

Իսկ փետտել-ին համար կ’ըսէ «շարունակ, մէկէ աւելի անգամ փետել»: Այս նոր կամ երկրորդ իմաստը ոչ մէկ ուրիշ բառարանի մէջ կը գտնուի, ոչ մէկ այլ բառարան կ’ընդունի փետտել ձեւը: Օրինակ Ակադեմիայի քառահատորը՝ «Ժամանակակից հայոց լեզուի բացատրական բառարանը»-ը,  որ մեծ հեղինակութիւն կը վայելէ, չունի կամ չ’ընդունիր զայն:

Արեւմտահայերս կարգ մը բառերու բաղաձայնները կրկնելու սովորութիւն ունեցած ենք.  այդ բառերն են՝  ամէն-ամմէն, փետել-փետտել, փտիլ-փտտիլ, ծալել-ծալլել, սպանել-սպաննել, տակաւին  չեն պակսիր հիմմա, ասսանկ եւ նմանները ըսողներ ալ  :

Այս հինգ բառերը  կրկնաւոր բաղաձայնով ալ գրուած են երկար ատեն: Շատեր մինչեւ հիմա ալ կը գրեն: Սակայն օրին կամաց-կամաց սրբագրուած են եւ կը շարունակեն սրբագրուիլ:

Որեւէ ստուգաբանական հիմնաւորում չկայ, որ ասոնց  բաղաձայնները կրկնուին:

Միակը, որ քիչ մը խաբուսիկ արդարացում ունի, սպաննել բայն է, որ գրաբարի մէջ սպանանել էր, իսկ աշխարհաբարի մէջ սխալմամբ սպաննել ամփոփումը կը թելադրէ ոմանց, ճիշդ ինչպէս ելանել-ելլել, կլանել-կլլել, թալանել-թալլել:

Սակայն սպանանել-ը ասոնցմէ կը տարբերի անով որ 5-րդ դարուն արդէն կար սպանել տարբերակ մըն ալ:  Աշխարհաբարը ընտրած է այս մէկը, սակայն հետագային մեր արտասանութիւնը աղաւաղուած է, մեր լեզուական զգայարանը՝  ա՛լ աւելի, եւ սպանել-ը դարձուցած  ենք սպաննել:

Հիմա ժամանակն է , որ կամաց –կամաց սրբագրուինք այլեւս: Այնպէ՞ս է:

(6-7-19)                                                                                                                                                Ա. Ե.

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here