Ինչ՞ է Սեւրի Դաշնագիրը Հայութեան Համար

0
209

ՆՈՒԱՐԴ  ՄԱՏՈՅԵԱՆ- ՏԱՐԱԳՃԵԱՆ

Սեւրի Դաշնագիրը այն կարեւոր փաստաթուղթն է, որով մեծ տէրութիւնները ճանչցան հայութեան իրաւունքները:

Անոնք ստորագրեցին դաշնագիր մը, հայ ժողովուրդին վերադարձնելու համար իր հայրենի հողերը:

Սեւրի միջազգային պայմանագիրով հայկական նահանգները յայտարարուեցան որպէս իրաւունքը հայ ժողովուրդին:

Անցնող դարաշրջանի պատմական յիշարժան իրողութիւն մըն է` 10 Օգոստոս 1920-ին Փարիզի մօտ Սեւր քաղաքին մէջ կնքուած հաշտութեան պայմանագիրը, Սուլթանական Թուրքիոյ կառավարութեան եւ Մեծ Պատերազմի յաղթական տէրութիւններուն միջեւ:

Սեւրի խաղաղութեան դաշնագիրին տակ ստորագրեցին Անգլիոյ, Ֆրանսայի, Ճաբոնի, Իտալիոյ, Հայաստանի, Պելճիքայի, Չեխոսլավաքիոյ, Յունաստանի, Հիճազի, Հարաւ Սլավիայի, Լեհաստանի, Փորթուկալի, Ռումանիոյ պատուիրակութիւնները մէկ կողմէն, Սուլթանական Թուրքիան միւս կողմէն:

Պայմանագիրի խմբագրական մասին մէջ յիշուած է նաեւ Հայաստանը, որպէս յաղթանակած ու գլխաւոր տէրութիւններու` Բրիտանական Կասրութեան, Ֆրանսայի, Իտալիոյ եւ Ճաբոնի դաշնակից պետութիւններէն մէկը:

Պայմանագիրին մէջ Հայաստանի օգտին կը յիշատակուին դրական կէտեր:
Հայանպաստ յօդուածներէն յիշենք._
Յօդ. 88,- Թուրքիա կը յայտարարէ, թէ ինք կը ճանչնայ Հայաստանը իբր ազատ ու անկախ պետութիւն, ինչպէս նոյնը կ`ընդունին Դաշնակից պետութիւնները:

Յօդ. 89,- Թուրքիա եւ Հայաստան, ինչպէս նաեւ միւս պայմանադիր կողմերը կ`ընդունին Ամերիկայի նախագահին իրաւարարութեան յանձնել Էրզրումի, Տրապիզոնի, Վանի, Պիթլիսի նահանգներուն մէջ Թուրքիոյ եւ Հայաստանի սահմանին որոշման խնդիրը:
Այսինքն Հայկական նահանգներուն
սահմանաբաժանումը դնել ԱՄՆ- ի հայեցողութեան տակ:
Ընդունիլ Հայաստանը դէպի ծով ելք ունենալու նախագահին որոշումը:
Յիշեալ սահմանագիծին վրայ վերացնել Օսմանեան տարածքներու ռազմականացումը:
Յօդ. 90,- Երբ 89-րդ յօդուածին համաձայն սահմանը որոշուի, յիշեալ նահանգներու հողերէն ամբողջը կամ մէկ մասը Հայաստանին փոխանցուի:
Թուրքիա կը յայտնէ թէ որոշման թուականէն սկսեալ կը հրաժարի իր բոլոր իրաւունքներէն փոխանցուած այս հողամասին վրայ:
Յօդ. 91,- Երբ 89-րդ յօդուածին մէջ յիշուած հողերէն մէկ մասը Հայաստանին մնայ, տրուած որոշման համաձայն Հայաստանի եւ Թուրքիոյ միջեւ սահմանը տեղւոյն վրայ գծելու համար, նախատեսուած որոշումէն սկսեալ երեք ամսուան ընթացքին պիտի կազմուի սահմանագծման յանձնաժողով մը, ի հարկի կնքուելիք պայմանագիրները պիտի լուծեն այն բոլոր խնդիրները, որոնք առնչուած են յիշեալ դաշնագիրին:

Սեւրի պայմանագիրը մնաց լոկ թուղթի վրայ, մեծ տէրութիւններուն երկերեսանի արարքներուն պատճառով:
Որովհետեւ` անոնց հիմնական նպատակն էր քաղաքական եւ տնտեսական շահեր ապահովել Թուրքիոյ մէջ:

Հետեւելով պատմական եղելութիւններուն,
յիշենք այդ տարիներու կարեւոր իրադարձութիւններէն` Մուտրոսի զինադադարը, 30 Հոկտեմբեր 1918-ին:
Երբ սկսան կազմաւորուիլ արաբական երկիրներ եւ նոր պետութիւններ:

Ֆրանսան եւ Անգլիան իրար մէջ կը բաժնէին գաղութային տարածքներ:

Պատմական Հայաստանի հողին վրայ սկսաւ ձեւաւորուիլ հայոց անկախ պետութիւնը, ԱՄՆ ի նախագահ Ուուտրօ Ուիլսընի եւ Ֆրանսայի քաղաքական գործիչ Գլեմանսոյի հովանաւորութեամբ:

Սեւրի Դաշնագիրը չգործադրուելու դրդապատճառները կարելի է վերագրել որոշ հանգամանքներու, քաղաքական տիրող մթնոլորտին եւ ժամանակի իրադարձութիւններուն: Ինչպէս`

1.- Թուրքիոյ կառավարութիւնը չուզեց ճանչնալ այդ պայմանագիրը, օգտուելով Ֆրանսայի եւ Անգլիոյ տարակարծութիւններէն` պայմանագիրի կարգ մը կէտերուն շուրջ:

2.- 1920- ին Գլեմանսոն կը հեռանայ քաղաքականութենէն:
ԱՄՆ ի խորհրդարանը,որ չէր ճանչնար Հայաստանը, չվաւերացուց նախագահին Հայաստանի պետութեան վերածնման նախագիծը:
3.- Այդ շրջանին Ֆրանսան իր բռնատիրական զօրքը կը հեռացնէ Կիլիկիայէն:
1921 Հոկտեմբեր 20-ին Ֆրանսան անջատ հաշտութիւն կը կնքէ Թուրքիոյ հետ, անոր յանձնելով Կիլիկիան եւ չեղեալ կը յայտարարէ Սեւրի պայմանագիրը:
Իր օրինակին կը հետեւի Իտալիան, եւ իր զօրքերը կը հանէ Անատոլիայէն:
Անգլիացիներն ալ Թուրքիոյ ներկայացուցիչներուն հետ սեղան նստելով, կը խոստանան ազատել Մալթա գտնուող թուրք գերիները:
Անգլիան, որուն նպատակն էր Հայաստանը իրեն յենակէտ դարձնել յեղափոխական Ռուսաստանին դէմ, չուզեց
պաշտպանել Հայաստանը, որովհետեւ քաղաքական կշիռ ունեցող երկիր մը չէր:

4.- Եւ քանի որ Սեւրի պայմանագիրը կնքուած էր Սուլթանական Թուրքիոյ հետ:
Մինչ այդ ժամանակ Անատոլիայի եւ Արեւմտեան Հայաստանին կը տիրէին Քեմալականները, որոնց իշխանութեան տակ կը գտնուէր տուեալ պայմանագիրով նախատեսուած անկախ Հայաստանի տարածքը:

Այդ օրերուն Թուրքիոյ մէջ կ`իրագործուէր Մուսթաֆա Քեմալի (Աթաթուրք ) ժողովրդական յեղափոխութիւնը:
Թուրքիոյ նոր կառավարութիւնը կը ջանար Խորհրդային Միութեան հետ բարեկամութիւն հաստատել:

Միջազգային բռնատիրութեան դէմ պայքարելու պատրուակով, թուրքերուն նպատակն էր Ռուսաստանէն օգնութիւն ստանալ:
Եւ այդ օգնութիւնը ստանալով, Թուրքիան կը յարձակի Հայաստանի վրայ:

Որովհետեւ Մուսթաֆա Քեմալի կառավարութիւնը Խորհրդային ղեկավարներուն հաւատացուցած էր, թէ Հայաստանը կրնայ խոչընդոտել Համաշխարհային յեղափոխութիւնը:

Այսպիսով, Թուրքերը կը յաջողին յանուն Համաշխարհային յեղափոխութեան , իրենց կեղծիքով սիրաշահիլ Խորհրդային Միութեան ղեկավարները, կորզելու համար Հայաստանի տարածքները:

Այսօր այդ տարածքները` Անատոլուի մաս կազմող հայկական նահանգները կարեւոր նշանակութիւն ունին թուրքերուն համար:
Անոնք կը մոռնան եւ չեն ուզեր յիշել, այդ հողին վրայ իր պատմութիւնը հիւսած հայ ժողովուրդին իրաւունքը:
Ահա թէ ինչու, թուրք իշխանութիւնները մինչեւ այսօր կը յամառին տիրապետութեան յաւակնութիւններ փայփայելով այն տարածքներուն վրայ, որ հայ ազգին անվիճելի իրաւունքն է:

Սակայն, պատմական փաստը կը մնայ փաստ:
Ի վերջոյ կարելի չէ պատմութեան էջերէն ջնջել ու վերացնել ճշմարիտ իրողութիւններ, տարբեր ժամանակաշրջաններուն տեղի ունեցած դէպքեր ու իրադարձութիւններ:
Այն ինչ` բախտորոշ նշանակութիւն ունեցած է ժողովուրդներու կեանքին մէջ:

Եւ այս բոլորը մեզի հայերուս, ոչ միայն կը թելադրեն:
Այլեւ` կը հրամայեն լրջօրէն խորհիլ մեր հայրենի հողերուն մասին:

Հարկաւոր է քաղաքական տիրող պայմաններուն համաձայն նոր որակ ձեռք բերել, նորովի արծարծել մեր բռնագրաւուած հողերուն հարցը:
Հրամայական մը, որ մեզ պէտք է մղէ տէր դառնալու մեր անիրաւուած ու անժամանցելի իրաւունքներուն:

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here