Ասուլիս՝ Հայ Մամուլի Խմբագիրներու Հետ

0
247

ՍԱՐԳԻՍ ՄԱՃԱՌԵԱՆ

Քրեսենթա Հովիտի Հայ առաքելական եկեղեցւոյ դաստիարակչական յանձնախումբը, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Արամ Ա. կաթողիկոսին կողմէ «2019 Հայ մամուլի տարի» հռչակման առիթով՝ կազմակերպած էր հրապարակային ձեռնարկ մը՝ «Ասուլիս, հայ մամուլի խմբագիրներուն հետ» անուան տակ՝ Կիրակի, 11 Օգոստոսին, կ. ե. ժամը 1ին, Ազգային առաջնորդարանի «Տիգրան եւ Զարուհի Տէր Ղազարեան» սրահին մէջ, կոկիկ թիւով հանդիսականներու ներկայութեամբ: Ասուլիսին կը մասնակցէին լոսանճելըսահայ տպագիր մամուլը եւ համացանցը վարող չորս թերթերու ներկայացուցիչները, հետեւեալ հերթականութեամբ. Արա Խաչատուրեան՝ «Ասպարէզ», Գաբրիէլ Մոլոյեան՝ «Մասիս» շաբաթաթերթ, Հրաչ Սեփեթճեան՝ «Նոր Օր» շաբաթաթերթ եւ Յարութ Սասունեան՝ California Courier շաբաթաթերթ:

Նախքան յայտագիրին գործադրութիւնը տեղի ունեցաւ հիւրասիրութիւն՝ սուրճով եւ քաղցրեղէնով:

Վահէ Հայրիկեան, յանուն դաստիարակչական յանձնախումբին բոլորին բարի գալուստ մաղթելէ ետք՝ շարունակեց. «Այսօրուան ձեռնարկը նուիրուած է Արամ Ա. կաթողիկոսին կողմէ հռչակուած «Հայ մամուլի տարուան»: Մեր հրաւէրին ուրախութեամբ եւ շնորհակալութեամբ ընդառաջեցին այսօր այստեղ  ներկայ տպագիր հայ մամուլի չորս հայ խմբագիրները: Յարգանք, հայ մամուլի խմբագիրներուն թէ համացանց ազգապարծան ծառայողներուն: Ինչպէս Արամ Ա. վեհափառ հայրապետը կը մատնանշէ՝ «Հայ մամուլը սոսկ տեղեկութիւն փոխանցող միջոց չէ, այլ առաքելութիւն է յստակ տեսլական ունենալու»: Ուրեմն, կը հրաւիրեմ փաստաբան եւ թատերագիր Արամ Գույումճեանը, որպէսզի վարէ Ասուլիսը:

ԱՐԱՄ ԳՈՒՅՈՒՄՃԵԱՆ.- Սիրելի ներկաներ, ինչպէս որ Վահէն ըսաւ, 2019 «Մամլոյ տարի» հռչակուած է Արամ վեհափառին կողմէ: Ուրեմն նախնական հարցում մը. «Ի՞նչ կը նշանակէ մամլոյ տարի: Այսինքն՝ տօնախամբութի՞ւն է, «կենաց»ի առի՞թ, թերթ կարդացած ատեն պէտք է կարկանդա՞կ ուտենք, գինի՞ խմենք (խնդուք՝ սրահին մէջ), թէ առիթ մըն է վերարժեւորելու մամուլը, անոր դերը, աշխատանքը: Ուրեմն, այսօր, չորս խմբագիրներու ներկայութեամբ պիտի արծարծենք այդ նիւթը:

ԱՌԱՋԻՆ ՀԱՐՑՈՒՄ.- Այս բեմին վրայ տեղ գրաւած են հինգ տղամարդիկ, բոլորն ալ որոշ տարիքէ մը վեր, ուրեմն ո՞ւր են հայկական մամուլի կին խմբագիրները եւ ո՞ւր է երիտասարդութիւնը:

ԱՐԱ ԽԱՉԱՏՐԵԱՆ, «ԱՍՊԱՐԷԶ».- Շատ լաւ մատնանշում արար, Արամ, որովհետեւ իրօք պակսում են կանայք, (բացառութեամբ՝ California Courier-ի) որ հայ մամուլին ծառայում են: Արեւմտեան շրջանում սակաւաթիւ են մամուլին ծառայող կանայք: Արեւելեան շրջանում, ինչպէս Armenian Weekly, Սիրիայում (Հալէպում) եւ Պարսկաստանում («Ալիք») կան խմբագիր կանայք: Գալով երիտասարդութեան, նրանց բացակայութիւնը ինձ համար աւելի մտահոգիչ է: Նրանք թէեւ հետաքրքրրուած են մամուլի աշխատանքնով, բայց հայկական մամուլի աշխատանքով չեն մտածում այդ գործը առաջ տանեն ոչ միայն լեզուի, նաեւ նիւթականի էլ պատճառով: Հայկական հաստատութիւններն ու կազմակերպութիւնները հարկ է նկատի առնեն այս մէկը, որէսզի նոր սերունդը կեանքի ասպարէզ դարձնեն հայ մամուլը:

ԳԱԲՐԻԷԼ ՄՈԼՈՅԵԱՆ, «ՄԱՍԻՍ» շաբաթաթերթ.- Ցաւալի է որ իգական սեռը իր գործօն աշխատակցութիւնը չի բերեր հայ մամուլին: Բայց կացութիւնը տարբեր է Միջին Արեւելքի մէջ, յատկապէս Լիբանանի մէջ, ուր ունինք գեղեցիկ ներկայացչութիւն մը իգական սեռէ, որ կ՛աշխատակցի հայ մամուլին, հեղինակ են հայ գիրքերու եւ իրենց ներդրումը կը բերեն հայ մշակոյթի զարգացման գործին մէջ: Յուսանք որ յետագային զարթօնք մը կը հնչէ եւ աւելի կը նպաստաւորուի հայ մամուլը իգական գործիչներով: Իսկ ինչ կը վերաբերի երիտասարդութեան, դժբախտաբար Ամերիկա ծնած հայ երիտասարդութիւնը բոլորովին կռնակ կը դարձնէ հայ թերթին, հայ գիրին եւ հայ գրականութեան: Եւ համացանցի այս դարաշրջանին, հայ երիտասարդը կը մտածէ իր ժամանակը տրամադրել համացանցային լուրերու եւ խաղալիքներու, եւ ասիկա մեծ հիւանդութիւն մըն է, որ մտած է բոլոր տուներէն ներս: Դժուար է, շատ դժուար, որ երիտասարդութիւնը ներգրաւենք դէպի ընթերցասիրութիւն, մանաւանդ հայկական գիրքերու, մամուլի ընթերցասիրութեան… Համաշխարհայնացում մը կայ, որ կը խուժէ մեր տուներէն ներս եւ կը գրաւէ երիտասարդութիւնը: Ասոր համար մենք պէտք է աշխատինք լուծում մը գտնել:

ՀՐԱՉ ՍԵՓԵԹՃԵԱՆ, «ՆՈՐ ՕՐ».- Չեմ ուզեր կրկնել՝ հայ մամուլէն կիներու բացակայութեան մասին ըսուածները… Այդ հարցը նիւթականի հետ կապուած է: Հայ դպրոցներու մէջ հայ կիները լաւ գործ կը տեսնեն, սակայն մամուլին մէջ քիչ է: Ունինք կիներ, որոնք կամաւոր կերպով կ՛աշխատակցին «Նոր Օր»ին:

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ, CALIFORNIA COURIER.- Ուրեմն, պատասխանելու համար նաեւ նախկին հարցումին, մէկ տարի առաջ Ճենի Եդեմը, որ այստեղ նստած էր՝ որպէս California Courier-ի խմբագիր, ինք յաջորդեց Սերժ Սամոնեանցին, որ անցեալ տարի դժբախտաբար մահացաւ: Երբ հայկական մամուլէն իգական սեռի բացակայութեան մասին կը խօսինք, այս հարցին աւելի լայն ձեւով պէտք է նայինք, որ ընդհանրապէս բոլոր ժողովուրդներուն մէջ իգական սեռը փոքր ներկայութիւն է դժբախտաբար: Եւ ասիկա ոչ միայն մամուլի պարագային, այլ նաեւ բոլոր ոլորտներու մէջ: Մենք աւելի փոքր ժողովուրդ ենք եւ պէտք ունինք ամէն մէկ հայու ներդրումին: Եթէ իգական սեռը ներառնենք մեր աշխատանքներուն մէջ, արդէն կրկնակի կը դառնայ մեր ուժը…: Ինչ կը վերաբերի երիտասարդութեան, մեր թերթերն ալ որոշ յանցանք մը ունին, ամէն ինչ երիտասարդներուն յանցանքը չէ: Մեր թերթերուն մէջ ընդհանրապէս երիտասարդներուն հետաքրքրող նիւթեր չկան: Այն հարցերը, որոնք մեզ կը հետաքրքրեն __ Հայկական Հարց, Ցեղասպանութիւն, Թուրքիա եւ այլն __ անոնք խանդավառ չեն այդ հարցերով, կ՛ուզեն առօրեայ կեանքին վերաբերող հարցերով զբաղիլ…։

ԱՐԱՄ ԳՈՒՅՈՒՄՃԵԱՆ.- Ուրեմն ի՞նչպէս կրնանք ներկայացնել այդ նիւթերը, որոնք հետաքրքրեն երիտասարդները: Եւ յետոյ, ի՞նչ նիւթեր են, որոնք զիրենք կը հետաքրքրեն, որոնց մենք չենք անդրադառնար:

ԳԱԲՐԻԷԼ ՄՈԼՈՅԵԱՆ.- Նախ պէտք է երիտասարդներուն սիրցնենք թերթ կարդալը, թերթ բանալը: Խնդիրը այն է, որ թերթ բանալ չեն սիրեր: Երիտասարդը գրաւող նիւթ եթէ ըլլայ, իր մասնակցութիւնը բերէ. այդ մասին անդրադարձ եթէ ըլլայ թերթերուն մէջ՝ ցոյցի մը մասնակցի կամ իր նկարը ըլլայ, այն ատեն սիրով կը կարդայ…։ Բացի այդ, երիտասարդը կամ երիտասարդները կը սիրեն զգայացունց լուրեր կարդալ, պէտք է մտածել այս մասին: Երիտասարդը պէտք է մօտեցնենք թերթին. ամենակարեւորը այդ է՝ ըլլա՛յ հայկական, ըլլայ ոչ-հայալեզու թերթ:

ԱՐԱ ԽԱՉԱՏՐԵԱՆ.- Այն կարծիքը, որ մեր նոր սերունդը հետաքրքրութիւն կամ յարգանք չունի հայ թերթի հանդէպ, սխալ է: Ես «Ասպարէզ»ի անգլերէն բաժնի օրինակը բերելով՝ կարող եմ ասել, որ մենք ընդհանրապէս քաջալերում ենք երիտասարդները, երբ ինչ որ դերակատարութիւն են ունենում իրանք: Օրինակի համար, ներկայիս վեց երիտասարդներ, 16ից 22 տարեկան, «Ասպարէզ»ի Internship (վարժողական) են անում, եւ իրանք են մօտեցել, որովհետեւ «Ասպարէզ»ը չունի Internship ծրագիր, որովհետեւ իրենց համար մասնակցելը մամուլին կարեւոր է: Եւ կարող եմ ասել, «Ասպարէզ»ի համացանցային տարբերակը երիտասարդները ընթերցում են:

Երիտասարդներին հետաքրքրող նիւթեր պէտք է հրատարակենք, որպէսզի երիտասարդները մասնակից դառնան մամուլի շարժումին…։ Կարող է պատահել, որ սրանից 5-6 տարի յետոյ նրանք փոխարինեն մեծահասակներին: Այո, մեր ընթերցողների մեծ մասը մեծահասակներ են, որոնք լրջօրէն հետեւում են մեր մամուլին, որպէսզի Հայաստանի, Սփիւռքի եւ մեր գաղութի մասին լուրեր ստանան: Ո՞ւր եմ տեսնում հայ մամուլը սրանից հինգ վեց տարի յետոյ, հաւանաբար՝ paperless (համացանցային ընթերցողներ):

ԳԱԲՐԻԷԼ ՄՈԼՈՅԵԱՆ.- Այո, այդ paperless-ը, դժբախտաբար, երթալով պիտի ընդհանրանայ: Ինչ կը վերաբերի «Մասիս» շաբաթաթերթին, 1981ին մէկ լեզուով՝ հայերէն սկսաւ, բայց երթալով ժողովրդականութիւնը շատնալով, եւ պահանջքն ալ զգալով, ունեցաւ անգլերէնի բաժին մը: Առաւել եւս զարգացնելով թերթին հրատարակութիւնը, համացանցային Massis Post-ը սկսաւ անգլերէնով, ապա ունեցաւ հայերէնի բաժին եւ թէ հայրենի լուրերով, թէ տեղական լուրերով, առաջնորդող յօդուածներով կ՛առաջնորդէ ժողովուրդը այն գեղեցիկ գաղափարներով ու քաղաքական ուղղութիւններով, զորս կը հովանաւորէ Հնչակեան կուսակցութիւնը: Միաժամանակ, արձագանգ կը հանդիսանայ տեղական միութիւններու, կազմակերպութիւններու միջոցառումներուն:

ՀՐԱՉ ՍԵՓԵԹՃԵԱՆ.- Ես ոչ թէ դժբախտաբար պիտի ըսեմ, այլ բարեբախտաբար պիտի ըսեմ, որովհետեւ ուժերու մէկտեղումը յաջորդ 5-10 տարիներուն, իմ կազմակերպութիւնս, որ այդքան հսկայ կազմակերպութիւն մը չէ, բայց Սփիւռքի մէջ միշտ եղեր է, ես կը կարծեմ մենք մեր ուժերու միութեամբ պիտի գոյատեւենք եւ պիտի շարունակենք «Նոր Օր»ը միւս թերթերուն հետ: Հոն է մեր ապագան: Այդ թերթը Online է, թուղթ է, երկրորդական է այլեւս…։

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ.- Նաեւ պէտք է յիշենք, որ մամուլին վերաբերեալ դժուարութիւնները միայն հայկական մամուլին չեն պատկանիր: Նոյնիսկ հզօր Ամերիկայի մէջ, ահագին թերթեր դադրեցան: Վերջին տասնամեակին ամերիկեան մեծ թերթեր սնանկացան, հարիւրաւոր միլիոններով տոլարներ: Այստեղ, Los Angeles Times-ը մեծ դժուարութիւններէ անցաւ, հսկայ կորուստներ ունեցաւ, քանի մը անգամ ծախուեցաւ, թերթը փոքրացաւ, էջերը պակսեցան… այնպէս որ, միայն մեր հարցը չէ, այլ համաշխարհային հարց մըն է այս: Տկարութեանց կողքին, առաւելութիւններ ալ ունի անիկա: Մեր համայնքին մէջ տակաւին զգալի հատուած մը կը սիրէ հայկական մամուլին հետեւիլ, հայ թերթ ստանալ, կարդալ: Կուսակցական մամուլը իր թիկունքին ունի նուիրեալներու զգալի բանակ մը, որ նիւթապէս թէ բարոյապէս զօրավիգ կը կանգնի: Անոնք, որոնք անկախ են, շատ աւելի մեծ դժուարութիւններ ունին: Բայց պիտի փորձենք շարունակել, ինչպէս որ Արամ վեհափառը ըսած է, որ հայ թերթը առաքելութիւն է, ոչ թէ աշխատանք, որպէս առաքելութիւն կը նայինք մենք մեր աշխատանքին եւ մինչեւ մեր վերջին շունչը պիտի փորձենք պահել մեր թերթը՝ որպէս ազգային առաքելութիւն:

ԱՐԱՄ ԳՈՒՅՈՒՄՃԵԱՆ.- Կ՛ուզեմ հարցնել, թէ ձեր հրատարակութեան առաքելութիւնը ի՞նչ է:

ԱՐԱ ԽԱՉԱՏՈՒՐԵԱՆ.- Մեր առաքելութիւնը այն է, ինչ որ էր 111 տարի առաջ, 1908ի Օգոստոսի 18ին, «Ասպարէզ»ը սկսաւ, որ տեղեկութիւն փոխանցի գաղութին եւ ասպարէզ դառնայ գաղութի մէջ հաղորդուելու, կարծիքների փոխանակում ստեղծելու, մտքեր արծարծելու եւ նաեւ կամուրջը լինի մեր Արեւմտեան շրջանի դէպի Հայաստան: Կարծում եմ, որ էդ ուղղութեամբ որ նայում ենք, էդ ա եղել մեր առաքելութիւնը 111 տարի: Գալով, Արամ, էդ հարցիդ, թէ ի՞նչ է նշանակում մամուլի տարի, որի մասին բաւական խօսուեց այստեղ, դժբախտաբար ոչ-հայատառ մամուլը հրաւիրուած չէր մասնակցելու այդ խորհրդաժողովին:

ԳԱԲՐԻԷԼ ՄՈԼՈՅԵԱՆ.- Մեր մամուլի առաքելութիւնն է՝ նախ եւ առաջ ծառայել հայ ժողովուրդին եւ նաեւ ծանօթացնել հայ մշակոյթը, հպարտ դարձնել հայութիւնը իր մշակութային ժառանգութեամբ, տեղեակ պահել հայ ժողովուրդը Հայ Դատի առաջնահերթութեան, պահանջատէր հայ ժողովուրդի իրաւունքներու արդար դատի պաշտպանութեան: Նմանապէս, մեր գաղափարախօսութեան արտայայտիչը դառնալ խմբագրականներով, ծանօթացնել քաղաքական իրադրութիւններ եւ ճիշդ մեկնաբանութիւններ տալ անոնց՝ ըլլա՛յ հայրենիքի մէջ, ըլլա՛յ արտասահմանի մէջ: Եւ ամենակարեւորը այն է, որ մեր թերթը կամուրջ կը հանդիսանայ հայրենիքի եւ արտասահմանի միջեւ: Այդ կամուրջին շնորհիւ է որ հայապահպանման ջահը բարձր կը պահուի եւ հայրենիքը մեր սիրտին միշտ խօսած է: Հայրենիքը, անկախ իր օրուան քաղաքական իրավիճակէն, պէտք է սիրելի դառնայ ժողովուրդին…։ Այս հաւատքով ու նպատակով լոյս կը տեսնեն «Մասիս» շաբաթաթերթը եւ հնչակեան միւս թերթերը:

ՀՐԱՉ ՍԵՓԵԹՃԵԱՆ.- «Մասիս» շաբաթաթերթը, եւ հնչակեան բառերը փոխելով, ես ալ նոյն բաները կրնամ ըսել: Լրիւ համաձայն եմ քեզի հետ: Մեր առաքելութիւնն է հայ գիրը պահել, հայ գրականութիւնը եւ մշակոյթը պահել, կապող օղակը ըլլալ Հայաստանի հետ, միւս գաղութներուն հետ եւ Հայ Դատի ու մեր սուրբ պահանջատիրութեան համար շատ կարեւոր թերթ ունենալ, պահել:

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ.- Ես կ՛ուզէի հայ մամուլին առաքելութիւնը ամփոփել երկու բառերու մէջ: Մէկը՝ տեղեկացնել, միւսը՝ ուղղութիւն տալ: Լուրերը, զորս մենք անշուշտ որ ունինք Հայաստանէն եւ Սփիւռքի զանազան կողմերէն, կարեւոր համարել եւ հրատարակել մեր թերթերուն մէջ: Երկրորդը՝ խմբագրականներով կամ վերլուծութիւններով մեր ժողովուրդին ու ղեկավարութեան ուղղութիւն տալ: Երբոր դէպքեր կը պատահին, մեզի ի նպաստ կամ մեզի հակառակ, անոնց արժեւորումը պէտք է ընենք, գնահատենք եւ ըսենք, թէ մեր կարծիքը, լուծումը ինչ է այդ մասին, այդ դէպքին վերաբերեալ ինչ դիրքորոշում պէտք է ունենանք եւ ինչ աշխատանք պէտք է տանինք, որպէսզի հակազդենք՝ եթէ մեզի հակառակ են: Անշուշտ, ընդհանուր ձեւով հայ մամուլը մաս կը կազմէ հայապահպանման եւ ազգապահպանումին, որպէսզի հայ ժողովուրդը, նոր սերունդը չլուծուի օտարութեան մէջ: Մեր թերթը հրատարակուելու սկսած է 1958ին Ֆրեզնոյի մէջ. այն ատեն անիկա միակ անգլերէնով թերթն էր: Հայկական վարժարան չկար, շատեր անգլիախօս էին: Համայնքը կտրուած էր հայկական լուրերէն: Այս թերթին միջոցաւ ամերիկահայերը սկսան հետաքրքրուելու եւ հետեւելու, տեղեկութիւն ստանալու հայկական հարցերու մասին:

ԱՐԱՄ ԳՈՒՅՈՒՄՃԵԱՆ.- Կ՛ուզեմ անդրադառնալ մամուլի տեղեկագիրներու պատասխանատուութեան եւ հարցնել կուսակցական թերթերու ներկայացուցիչներուն, թէ որքանո՛վ վստահելի է կամ վստահելի կրնայ ըլլալ կուսակցական օրգան մը՝ իբրեւ լուրերու առարկայական աղբիւր:

ՀՐԱՉ ՍԵՓԵԹՃԵԱՆ.- Ես շատ արագ կ՛ուզեմ ըսել, որ երեք տարիէ ի վեր «Նոր Օր»ի խմբագրութիւնը կը վարեմ, ուրեմն ընթերցողներ եկած են ինծի ըսելու, թէ ինչո՛ւ լուրերը հայրենի այսինչ աղբիւրէն կ՛առնէք, ինչո՛ւ այնինչ աղբիւրէն կ՛առնէք, ինչո՛ւ այդքան ընդդիմադիրներէն լուրերը կ՛առնէք…

Լրատուականութեան համար պէտք է, կարեւոր է աղբիւրը յիշել: Եւ միւս կողմէ, վերջին մէկ տարին, «Նոր Օր»ը իր հայրենական լուրերը կ՛առնէ հայրենի «Արմէնփրես»էն պաշտօնապէս: Իսկ Սփիւռքի մէջ, մեր անձնական խմբագիրներուն, թղթակիցներուն լրատուութիւնն է եւ հոս ու աշխարհի չորս կողմերէն:

ԳԱԲՐԻԷԼ ՄՈԼՈՅԵԱՆ.- Մենք կը հաւատանք մեր լուրերու հաւաստիութեան: Մենք ունինք աղբիւրներ, որոնք հայաստանեան լրատուական միջոցներն են, մեր քոյր թերթերն են արտասահմանի մէջ եւ մեր հեռախօսազանգերն են դէպի զանազան քաղաքներ եւ երկիրներ եւ ուղղակի մեր ծանօթ-բարեկամներու միջոցաւ կը ստանանք հաւաստի աղբիւրներէ: Կը խուսափինք շինծու լուրերէ, որովհետեւ այդ մեր սկզբունքին դէմ է:

ԱՐԱ ԽԱՉԱՏՈՒՐԵԱՆ.- Ընդհանրապէս լրատուութիւնը հիմնուած է, ինչ որ դէպքի եւ երեւոյթի վրայ, չեմ կարծեր որ կուսակցական գունաւորում պէտք է ունենայ, այլ հիմնուած պէտք է ըլլայ փաստի վրայ: Կուսակցական ուղին փոխանցւում է «Ասպարէզ»ի կողմից իրա խմբագրականներով, կուսակցական ընկերների գրած յօդուածներով, բայց լրատուութիւնը Հայաստանից կամ Սփիւռքից, կուսակցական գունաւորում չունի: Բայց եթէ մի հատ դէպք կայ, որ կուսակցութեան շահերին կամ ծրագիրներին հակասում է, էդ լուրը տրւում է որպէս էութիւն, ապա խմբագրականով բացատրում ենք մեր կուսակցութեան կեցուածքը ընթերցողներին:

ԱՐԱՄ ԳՈՒՅՈՒՄՃԵԱՆ.- Անցնինք գաղութային թղթակցութեանց, թղթակիցներու առարկայականութեան մասին: Երբոր կը կարդամ թղթակցութիւն գաղութային ձեռնարկներու մասին, որեւէ կուսակցական, դպրոցական եւ արուեստի ձեռնարկ՝ «աննախընթաց է, սքանչելի է, հոյակապ է, խուռներամ բազմութիւն կար, յոտընկայս ծափահարութիւն կար, անսխալ» եւ այլն: Ո՞ւր է մեր պատասխանատուութիւնը՝ ճշմարտօրէն անդրադառնալու գաղութի աշխատանքներուն մասին եւ նաեւ ե՞րբ պէտք է քննադատել:

ԳԱԲՐԻԷԼ ՄՈԼՈՅԵԱՆ.- Ես անձնապէս համաձայն եմ ձեզի հետ, որ ընդհանրապէս շռայլ կը ներկայացուի, գունաւոր կը ներկայացուի, ծաղկազարդ կը ներկայացուի ձեռնարկը. կարծէք թէ ոչ մէկ թերութիւն եղած է: Այս՝ ընդհանրապէս թատերական ձեռնարկներու, երաժշտական ձեռնարկներու կամ քաղաքական ձեռնարկներու կապակցութեամբ: Ճիշդ է, որ վիրաբուժական նշդրակով պէտք է մօտենանք այդ ձեռնարկներուն: Սակայն, ուրիշ պարագայ մը կայ. չենք ուզեր նաեւ հիասթափութիւն պատճառել, այդպէս կ՛ըսուի, արուեստագէտին, «ինչո՞ւ պախարակեցիք, ինչո՞ւ քննադատեցիք. ի՜նչ լաւ երգչուհի էր», կամ թատերական փիէսին մէջ թերութիւն եղաւ, «ինչո՞ւ այս դերասանը գնահատեցիք, միւսը չգնահատեցիք»: Դժբախտաբար, ուրիշ երեւոյթ մըն ալ կայ. մենք չունինք մասնագէտ արուեստագէտներ, մասնագէտ գրողներ կամ մասնագէտ նկարիչներ, որոնք նկարչական ցուցահանդէս մը երթան եւ այդ նկարիչին որակը գնահատեն մասնագիտական ձեւով: Այդ մասնագէտներու պակասն ալ կայ, դժբախտաբար: Ուրիշ ցաւալի կողմ մըն ալ կայ. հատուածականութիւն մըն ալ կայ անուղղակիօրէն, եւ անիկա վնաս է մեր հայ ժողովուրդին համար: Չորս հատ թերթ կայ, որոնցմէ միայն մէկը տուեալ ձեռնարկին մասին գրած է, բայց միւս երեքը լուռ են: Չեն գրեր…։ Ասիկա վիրաւորական է հայ գաղութին համար: Ո՞վ է յանցաւորը: Յանցաւորը կազմակերպողն է, որ չի հրաւիրեր միւս թերթերուն խմբագիրները կամ թղթակիցները, եւ այդ պարագային չի գրուիր…։ Ասիկա մեր ցաւն է, դժբախտաբար, եւ ասոր դարման մը պէտք է գտնենք:

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ.- Ես համաձայն եմ պարոն Մոլոյեանի շեշտաւորումներուն, որ կան բաւական նախասիրութիւններ՝ դրդուած ամէն մէկը իր պատկանելիութենէն: Ասիկա մէկ. երկրորդ հարցը, որ կապ չունի առաջինին հետ, մեր թերթերը ընդհանրապէս, որոշները՝ շատ, որոշները՝ քիչ, անձնակազմի պակաս ունին եւ այսպիսի հսկայ համայնք մը __ որուն աշխատանքները եթէ պէտք է ցոլացուին թերթերու էջերուն մէջ __ պէտք է ահագին աշխատակիցներ, յօդուածագիրներ ունենաս, որ Ուրբաթ, Շաբաթ, Կիրակի հոս երթան, հոն երթան եւ այլն…։ Ահաւասիկ օրինակը այսօրուան ձեռնարկն է, որ չորս խմբագիրներ հրաւիրուած են եւ կան ուրիշ շատ թերթեր, որոնք թերեւս կրնային ներկայ ըլլալ այս մասին յօդուած գրելու համար, բայց ոչ մէկը ներկայ է: Այսինքն, թէ հատուածական ալ է եւ թէ ալ աշխատակազմի պակասը կայ: Որովհետեւ մեր թերթերը նիւթական կարողութիւնը չունին վճարելու լրագրողներուն, որպէսզի երթան ամէն շաբաթ այստեղ-այնտեղ եւ յօդուածներ գրեն, այդ ալ պէտք է նկատի ունենանք:

ՀՐԱՉ ՍԵՓԵԹՃԵԱՆ.- Այո, մենք շաբաթաթերթ ըլլալով, մեր կարողութեան չափը նուազ է, քան «Ասպարէզ»ը: «Ասպարէզ»ը ունի այդ հնարաւորութիւնը, նաեւ մարդուժը, որ կ՛արձագանգէ շատ աւելի իր կուսակցական կամ իր հովանիին տակ գտնուող միութիւններու ձեռնարկներուն: Երբեմն ես ալ, ինչպէս տարբեր website-երէ լուրեր կ՛առնեմ, կÿօգտուիմ նաեւ «Ասպարէզ»էն, որուն համար շատ շնորհակալ եմ: Իրականութեան մէջ մարդուժի, ժամանակի եւ նիւթականի հետ կապ ունին այս հարցերը: Այս առումով «Ասպարէզ»ը բախտաւոր է:

ԱՐԱ ԽԱՉԱՏՈՒՐԵԱՆ.- Իմ կարծիքով՝ մարդուժի եւ նիւթականի խնդիրը շատ կարեւոր է, որպէսզի ճիշդ ձեւով արտացոլուի գաղութի կեանքը, որովհետեւ գաղութի կեանքը մեր ձեռնարկներով չի վերջանում: Գաղութում կեանք կայ, ընկերային-տնտեսական հարցեր կան, մշակութային, դպրոցական, եւ այլն, եւ այլն: Եւ էդ ամէն հարցերը մենք հրատարակում ենք: Երանի ես կարողութիւնը ունենայի նիւթական տրամադրելու, որ թղթակիցները գնան եւ էս կարեւոր հարցերը որ մեր գաղութին յուզում են, investigate ընեն (հետախուզեն), գրեն, եւ այլն, եւ այլն: Բայց նաեւ նոյն ժամանակ մեր գաղութում մշակոյթի եւ մտայնութեան փոփոխութեան ժամանակն է: Օրինակի համար, Համազգայինը պարի ելոյթ է ունենում եւ եթէ ասուի, որ այսինչ պարը վատ արուեց, ամբողջ Համազգայինի ընդհանուր կազմակերպութիւնը սկսում է «Ասպարէզ»ին զանգել, որ ինչ իրաւունքով էդ արժեւորումը արել էք: Ի հարկէ, ես Համազգայինը օրինակ բերեցի: Համազգայինի պարողները շատ լաւ են պարում եւ միշտ լաւ ելոյթներ են ունենում: Բայց էդ քննադատութիւնը ընդունելը մեր մշակոյթի մէջ գոյութիւն չունի, եւ չի էլ ունեցել: Բայց ժամանակն է, որ մենք սկսենք էդ ձեւով մտածել: Ամէն լուրի, ամէն պատմութեան մէջ there is a human element (մարդկային տուեալ մը կայ) եւ չի կարող պատահիլ, որ մարդը անսխալ է, մանաւանդ մարդուժի եւ նիւթականի պակասը էդ ձեւով ենք մենք լցնում:

ԱՐԱՄ ԳՈՒՅՈՒՄՃԵԱՆ.- Ակնարկ եղաւ թէ՛ նիւթականի դժուարութեան եւ թէ՛ մարդուժի պակասի: Եթէ ես կարողութիւնը ունենայի իրականացնելու ձեր մէկ փափաքը, որպէս խմբագիր ի՞նչ պիտի ըլլար այդ փափաքը:

ԱՐԱՄ ՍԵՓԵԹՃԵԱՆ.- Նիւթականը: Որովհետեւ որպէս կուսակցական թերթ, որ 97 տարեկան է այսօր՝ «Նոր Օր»ը, որ լոյս տեսած է 1926ին, ամբողջ պատմութիւն մը կայ այդտեղ: Մեր թերթերը, մանաւանդ «Ասպարէզ»ը, յետոյ «Նոր Օր»ը 90, 100-110 տարուայ պատմութիւն մը ունին, գաղութին կեանքը այնտեղ է: Պատահական էջ մը բացէք, կարդացէք, կը խորանաք, թերթէն չէք ուզեր կտրուիլ: Կը հիանամ, որ 90-100 տարի առաջ այդ բանը քանի՞ հոգիով պատրաստեր են. հաւանաբար մէկ կամ երկու հոգիով: Այսօր նոյն այդ կամաւոր ոգիով կը կատարուի աշխատանքը…։ Կարճի կապելով՝ պիտի ըսեմ, որ գաղափարախօսութիւնը իր տեղը ունի: Այսօր մենք ունինք յօդուածագիրներ, որոնք մեր ընկերներն են, մինչեւ այսօր կամաւոր կերպով 30-40-80 տարիէ ի վեր կը գրեն, կ՛աշխատակցին հայ մամուլին: Այս մարդիկը մենք պիտի չունենանք վաղը:

ԱՐԱՄ ԳՈՒՅՈՒՄՃԵԱՆ.- Թերեւս փափաքդ այդ պէտք է ըլլայ…

ՀՐԱՉ ՍԵՓԵԹՃԵԱՆ.- Այո:

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ.- Ես պիտի ըսէի՝ երկու բան պէտք է հայ մամուլին: Առաջինը, անշուշտ, նիւթականն է: Որքան ալ մենք զոհողութիւններ ընենք, այդ զոհողութիւնները բաւարար չեն: Տպարանը իր դրամը կ՛ուզէ: Post Office-ը իր դրամը կ՛ուզէ, աշխատաւորներ կան պիտի վճարուին, այնպէս որ դրամը ամէնէն անհրաժեշտն է: Բայց ես կ՛ուզեմ աւելցնել, դրամի կողքին՝ որակը: Ուրեմն, եթէ որակը բարձր չպահուի՝ դրամը կը վատնուի եւ ի զուր տեղ կը ծախսուի այդ դրամը: Ուրեմն, դրամը պէտք է ճիշդ կերպով գնահատուի եւ որակաւոր ձեւով ծախսուի:

ԳԱԲՐԻԷԼ ՄՈԼՈՅԵԱՆ.- Ես ալ համաձայն եմ, որ դրամը կարեւոր է այս բոլորին մէջ, որովհետեւ ներկայիս մեր կամաւոր յօդուածագիրներուն թիւն ալ կը պակսի, դժբախտաբար: Կան շատ յարգելի մարդիկ, որոնց եթէ երբեք դիմենք, որ յօդուած մը գրեն նիւթի մը շուրջ, սիրով այդ յօդուածը կը գրեն եւ կը ղրկեն քանի մը թերթերու ու նոյն ժամանակ շատ շնորհակալ աշխատանք կը կատարեն այդ զոհողութեամբ: Սակայն, միւս կողմէ, նիւթապաշտներուն թիւը սկսած է շատնալու: Երբ ըսես որ մէկ շաբաթ եկուր աշխատէ, կ՛ուզէ վարձատրուիլ: Ասիկա թերթի բաժինին մէջ է: Սակայն, այլ միութենական ձեռնարկներու պարագային, գլուխը առած կ՛երթայ: Ժամանակին, երբ երգչուհիները կը հրաւիրէինք, որ հանդէսներուն երգեն, այդ երգչուհին հագուստի, մազի, ժամանակ կու տար եւ կու գար կամաւոր կերպով կ՛երգէր՝ առանց դրամական վարձատրութեան: Հիմա դարը փոխուած է, նոյնիսկ ասմունքողները դրամ կ՛ուզեն, դաշնակահարները կ՛ուզեն: Ես կը յիշեմ, անգամ մը երգչուհի մը ըսաւ. «Ես ձրի կ՛երգեմ, միայն թէ փիանիստին համար հաճեցէք դրամ տալ»: Այդպէս ալ եղաւ: Դժբախտաբար, նիւթապաշտ դարու մէջ ենք հիմա, կամաւորներուն թիւը կը քիչնայ: Մաղթենք, որ երթալով շատնայ:

ԱՐԱ ԽԱՉԱՏՐԵԱՆ.- Ես չեմ կարծում որ կամաւոր մարդիկ գան եւ «Ասպարէզ»ում աշխատեն եւ լուր գրեն: Չեմ ասում, որ այն յօդուածագիրները ամիսը մէկ անգամ եւ այլն կը գրեն, ինչու ոչ, նրանք պէտք է ինչ-որ ձեւով իրենց աշխատանքի դիմաց ստանան ինչ-որ պէտք է: Ես էլ եմ ասելու նիւթականը ամենակարեւորն է, որովհետեւ էս վայրկեանիս, որ ես այստեղ նստած եմ, մտածում եմ որ վաղը երբ երթամ «Ասպարէզ» ո՞ր tax-ը պիտի վճարեմ, տպարանին որքա՞ն պիտի տամ, Post Office-ը ե՞րբ եմ հասցնելու, երկու օրից պաշտօնեաներին պիտի վճարեմ… էս վայրկեանիս դրա մասին եմ մտածում: Էդ դժուարութիւնները եթէ «Ասպարէզ»ը չունենար, հաւանաբար աւելի լայն ձեւով անդրադառնար այդ հարցերը կարգադրելու: Բայց ինչպէս Յարութն ասաց, նիւթականի խնդիրը մինակ հայկական մամուլին յատուկ չէ, եւ բոլոր տպագիր թերթերը կամ մամուլը այդ նոյն բանի տակ են տառապում եւ ընդհանրապէս նաեւ գաղութի մասնակցութիւնը էդ process-ի (գործընթացի) մէջ: Այսինքն, եթէ սիրում էք, որ թերթը կարդաք, եթէ ուզում էք, որ բարելաւուի թերթը, ձեր մասնակցութիւնը նաեւ բերէք այդ աշխատանքին, որպէսզի կարողանանք այդ առաքելութիւնները, որոնց մասին խօսեցինք, համատեղ առաջ տանենք:

ԱՐԱՄ ԳՈՒՅՈՒՄՃԵԱՆ.- Թեքնոլոճիի մասին ակնարկներ եղան. այս շարժման մէջ ի՞նչ է ձեր յաջորդ քայլը՝ աւելի ներկայութիւն ըլլալու համար համացանցային կերպով, եւ ինչպէ՞ս պէտք է վարել այդ հրատարակութիւնը, իր ինքնուրոյնութիւնը, իր կարեւորութիւնը, երբ օտար մամուլը օրական 24 ժամ լուր կը հաղորդէ:

ԳԱԲՐԻԷԼ ՄՈԼՈՅԵԱՆ.- Իսկապէս որ թեքնոլոճին գլուխը առած կ՛երթայ, եւ հայ մամուլը ստիպուած է քայլ պահել, երկու գլուխ պահել: Բայց թեքնոլոճիէն շատ կ՛օգտուինք հիմա: Ես առաջ Նորթ Հոլիվուտէն Փասատինա յօդուած կը տանէի կու տայի, հիմա այլեւս Fax-ը ելած է, Text-ը ելած է, կը նկարես եւ կը ղրկես: Ահաւասիկ թեքնոլոճիի բարիքներէն ես շատ կ՛օգտուիմ: Նոյն ձեւով շատ նիւթեր, յօդուածներ կը հասնին թերթին: Սա ալ ըսեմ, որ թերթերը այլեւս պիտի թուայնացուին եւ սկսած են թուայնացուելու: «Ասպարէզ»ի մասին շատ խօսուեցաւ. ես մինչեւ հիմա «Ասպարէզ» բառը բերանս չառի, «Ասպարէզ»ն ալ սկսած է թուայնացումի, այդ կը նշանակէ, թէ բոլոր թերթերուն էջերը պիտի նկարուին եւ եթէ որեւէ մէկ տարուան թերթը ուզես՝ «Մասիս»ը, «Նոր Օր»ը, «Ասպարէզ»ը կամ Courier-ը ունենալ, թեքնոլոճիի առջեւը նստած, անմիջապէս պիտի օգտուիս: Կը կարծեմ, թէ մեր բոլոր թերթերը պիտի հետեւին եւ օգտուին այդ թեքնոլոճիի բարիքներէն: Իսկ միւս կողմէ, թեքնոլոճիի բարիքները պիտի վնասեն տպագիր թերթի տարածումին, որովհետեւ ապագան կարծէք թէ ոչ-տպագիր՝ ելեկտրոնային թերթը կ՛երթայ եւ մարդիկ առտու կանուխ, երբ արթննան, պիտի դիմեն computer-ին, տեսնելու համար, թէ այսինչ թերթը ի՛նչ կը գրէ, նայինք Պէյրութի «Ազդակ»ը ի՛նչ գրեր է, «Արարատ»ը ի՛նչ գրեր է կամ Հայաստանի այսինչ թերթը ի՛նչ գրեր է: Եւ ասիկա հիւանդութեան պէս հետաքրքրութիւն մըն է, եւ կը կարծեմ, թէ մեր թերթերը այդ թեքնոլոճիին պատճառաւ պիտի նահաջեն, ետ պիտի երթան եւ տեղ պիտի տրուի համացանցային, ելեկտրոնային թերթին ու ատոր համար ալ խմբագրական աշխատանքի ձեւերը լրիւ փոփոխութեան պիտի ենթարկուին:

ՀՐԱՉ ՍԵՓԵԹՃԵԱՆ.- Երկու ուղղութեամբ պիտի ընթանայ: Օրինակ՝ օրաթերթ «Ասպարէզ»ը վայրկեանաթերթ պիտի դառնայ եւ շատ աւելի օգտակար է, իմ կարծիքով, ծաւալուն շաբաթաթերթ մը այսօր, քան թէ միայն չոր լրատուական օրաթերթ մը: Այդպէս չէի մտածեր քանի մը տարի առաջ: «Ասպարէզ»ի համար շատ դժուար է օրական տասը էջ լրագրութիւն ընել: Այնպէս որ, ես կը կարծեմ ապագան պիտի ըլլայ վայրկեանաթերթը, որ մենք ամէն վայրկեան կը ստանանք: Հիմա երկրաշարժ մը եղաւ, ըսենք թէ Չիլիի մէջ, մէկ շաբաթ ետք «Նոր Օրը» ի՞նչ պիտի գրէ: Վերլուծականը կրնայ տալ: Հայաստանի մէջ ըսենք թէ ցոյց մը եղաւ, անոր վերլուծականն է որ պիտի տայ: Շարունակել շատ կարեւոր է փոխանցելու կամուրջ մը ըլլալը, քիչ առաջ ըսուեցաւ, հայրենիքի հետ, մենք մեզի հետ՝ գաղութներուն միջեւ: Այնպէս որ ապագան հոն է՝ ձեռքի հեռաձայնները կամ համակարգիչը եւ շաբաթաթերթերը:

ՅԱՐՈՒԹ ՍԱՍՈՒՆԵԱՆ.- Ինչպէս որ ըսի, թեքնոլոճին ամէն օր կը զարգանայ, անհաւատալի գիւտեր տեղի կ՛ունենան: Բայց վայրկեանի մը համար ետ երթանք, արդէն մեր կեանքը բոլորովին փոխուած է տարիներու ընթացքին եւ մենք յաճախ կը մոռնանք այդ փոփոխութիւնները, զորս մենք արդէն տեսանք: Օրինակի համար՝ ես իմ անձնական փորձառութենէս ըսեմ: Երբոր սկսայ թերթին մէջ աշխատելու, 36 տարի առաջ, իմ գրասենեակս Հոլիվուտ էր, թերթը կը հրատարակուէր Ֆրեզնոյէն, որովհետեւ 1958 թուականին Ֆրեզնօ սկսած էր թերթը: Ուրեմն, ես շաբաթական լուրերը եւ իմ խմբագրական սիւնակը (այն ատեն ոչ Fax կար, ոչ E-mail կար) որպէսզի Ֆրեզնօ հասցնեմ, կը գրէի յօդուածը, ձեռագիր, կ՛երթայի Greyhound-ի գրասենեակը, պասը կու գար, հինգ տոլար կու տայի վարորդին, պահարանի մէջ դրած կ՛ըլլայի յօդուածս, կը տանէր, եւ մեր աշխատակիցը կ՛երթար Ֆրեզնոյի Greyhound-ը, կը ստանար եւ կը տպէր: Ուրեմն, այսպիսի շատ միջնադարեան ձեւով տեղի կ՛ունենար… Բայց հիմա ամէն ինչ փոխուած է արդէն, դեռ մոռնանք այն ինչը պիտի փոխուի: Օրինակի համար՝ ես յօդուածս կը գրեմ, համակարգիչի վրայ կոճակ մը կը սեղմեմ, Ճենիին կը ղրկեմ, որ տունէն կ՛աշխատի, երբոր թերթը պատրաստ է, կոճակ մը կը սեղմես եւ թերթը ե-նամակով կ՛երթայ տպարան: Այնպէս որ, այսօր համակարգիչի վրայ ամէն ինչ կը դասաւորուի եւ կ՛երթայ տպարան, կը հրատարակուի: Տակաւին, մենք չենք կրնար երեւակայել, թէ ապագային ինչեր պիտի հնարուին ինչ բաներ, որոնք մեր կեանքը նորէն, անգամ մը եւս պիտի փոխեն:

ԱՐԱ ԽԱՉԱՏՐԵԱՆ.- Լաւ բառ էր՝ «վայրկեանաթերթ»… Ինչ որ ձեւով, «Ասպարէզ»ը մտածում է որ այդ վայրկեանաթերթի տարբերակը, մանաւանդ եթէ մատչելի բառամթերքով կամ անգլերէնով փոխանցուի ընթերցողին, աւելի կը ներգրաւուի այդ անձնաւորութիւնը, որպէսզի մասնակից դառնայ մեր հայկական իրականութեան մէջ: Ես յոյս ունեմ, որ մինչեւ տարուայ վերջը մեր ամբողջ համակարգային երեւոյթը փոխենք. նոր website, նոր App եւ այլն, որպէսզի աւելի կարողանանք արագ ձեւով հաղորդակից դառնանք մեր ընթերցողների հետ եւ անշուշտ բարելաւենք մեր ներկայութիւնը Social media-ի մէջ: Սկսել ենք արդէն ոչ միայն գրաւոր լուրեր փոխանցել, այլ վիտէոյի ենք առնում ձեռնարկը եւ ներկայացնում մեր կայքէջի եւ social media-ի ցանցերի մէջ, որպէսզի աւելի մատչելի դառայ այդ տեղեկատուոութիւնը:

Հարցազրոյցի վերջաւորութեան, Արամ Գույումճեան հրաւիրեց «Նոր Օր»ի խմբագիր Հրաչ Սեփեթճեանը, որ վերջերս Պէյրութի մէջ մասնակցած էր Արամ կաթողիկոսի կողմէ կազմակերպուած հայ մամուլի առաքելութեան նուիրուած համագումարին: Սեփեթճեան 6-7 վայրկեաններու սահմաններուն մէջ ըսաւ, թէ համագումարին կը մասնակցէին գրաւոր, ելեկտրոնիք մամուլի բազմաթիւ ներկայացուցիչներ Հայաստանէն, Արցախէն եւ Սփիւռքի համաշխարհային գաղութներէն: Քննարկուած հարցերուն կապակցութեամբ ոչ մէկ սահմանափակում կամ կաշկանդում կար: Ընդդիմադիր կամ համախոհ՝ բոլորն ալ ազատօրէն յայտնեցին իրենց տեսակէտները հայ մամուլի առաքելութեան մասին: Արամ վեհափառի հայ մամուլի արժեւորման եւ առաքելութեան կապակցութեամբ ելոյթը, որ լոյս տեսաւ աշխարհով մէկ հայ մամուլին մէջ, շատ ուսանելի եւ գնահատելի էր: Այսուհանդերձ, համագումարը 50 տոկոս գնահատելով՝ Սեփեթճեան ըսաւ, թէ գաւաթին կէսը լեցուն էր, կէսը պարապ եւ յոյս յայտնեց, որ յաջորդ համագումարը աւելի ամբողջական բնոյթ կ՛ունենայ:

Հարցազրոյցի աւարտին, ներկաներուն կողմէ եղան հարցումներ՝ ստանալով համապատասխան պատասխաններ ատեանի չորս խմբագիրներուն կողմէ:

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here