ՆՈՐ ԵՌԱՆԴ ԱՆՀՐԱԺԵՇՏ Է ՏԱԼ ՍՓԻՒՌՔ-ՀԱՅՐԵՆԻՔ ՅԱՐԱԲԵՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒՆ

0
231

ԱՀԱՐՈՆ ՇԽՐՏԸՄԵԱՆ – ՊԱՅՔԱՐ 136

Շատեր  փորձած  են   վերլուծել կամ հիմնաւորել Սփիւռք  – հայրենիք   փոխյարաբերութիւններուն խորքը եւ աշխատանքի   դրոյթները: Իւրաքանչիւրը  իր տեսանկիւնէն դիտելով, իւրովի  կը մեկնաբանէ զայն: Նախ  պարզենք, երբ եւ ինչպէ՞ս   զարգացան Սփիւռք- հայրենիք  յարաբերութիւնները:

Այս երեւոյթը  յայտնապէս կազմաւորուեցաւ քսաներորդ դարու երկրորդ  կէսին:  Արեւմտեան  Հայաստանէն   բռնագաղթի ենթարկուած,  Ցեղասպանութենէն  վերապրող հայ  ժողովուրդի զաւակները, ապագայի  յոյսով   փորձեցին  համախմբուիլ առանցքի մը  շուրջ: Այդ առանցքը բնականաբար պիտի  ըլլար հայրենիքը: Հայրենիքի  հետ հաղորդակցութիւնը   նոր էջ մը բացաւ   տարասփիւռ   հայերուն առջեւ: Աստիճանաբար  սկսան  զարգանալ Սփիւռք-  հայրենիք   յարաբերութիւնները:  Սակայն դժբախտաբար  անոնք  զգեցան  քաղաքական  բնոյթ: Յարաբերութիւններու սերտացումը եւ պահպանումը  դարձաւ  Խորհրդային  Հայաստանին շուրջ   համախմբուած ուժերուն գլխաւոր  նպատակակէտը, մինչ սփիւռքեան հատուած մը, իր  գործունէութեան  առանքը դարձուց  Խորհրդային Հայաստանի դէմ պայքարը: Երկու  հատուածներն ալ   ընթացան խարխափումներով…: Պէտք է ընդունիլ, որ  Սփիւռք- հայրենիք   յարաբերութիւնները  մինչեւ Խորհրդային Միութեան փլուզումը կը կրէին   գաղափարական,  քաղաքական եւ  դասակարգային բնոյթ: Բոլորս  դարձած էինք Արեւելք-Արեւմուտք  գաղափարներու պայքարի  ջահակիր…:

Հայաստանի անկախութենէն  ետք այս  հասկացողութիւնը  յեղաշրջուեցաւ:  Լեռնային Ղարաբաղի  հակամարտութիւնը,  Մեծ Երկրաշարժը, Ատրպէյճանի դէմ պատերազմը  համախմբեց  համայն հայ   ժողովուրդը: Կարճ  ժամանակամիջոցի  մը  մէջ, Սփիւռք-  հայրենիք  առանցքը դարձաւ համայն հայ  ժողովուրդի համախմբող յայտարարը: Սակայն   ժամանակ մը ետք, ազատ  շուկայական  յարաբերութիւններու   բերումով՝  հայրենի ժողովուրդին մօտ   ընկերային-տնտեսական   բեւեռացումը  յանգեցուց   քաղաքական  նոր  հոսանքներու  կազմաւորումին, ինչպէս նաեւ  անոնց կողմէ   իշխանութեան հասնելու պայքարին:  Ճիշդ այս պատճառով ալ, հայրենիքի շուրջ համախմբուելու առանցքը դարձեալ   վերադարձաւ  քաղաքական,  գաղափարական,  ընկերային պայքարի նախկին սկզբունքին:  Համազգային արժէքներ իրենց  դիրքը  զիջեցան  քաղաքական  պայքարին: Սփիւռքի մէջ   ձեւաւորուեցաւ  նոր  մթնոլորտ: Հայաստանէն արտագաղթող  մեր հայրենակիցները, Սփիւռքի մէջ սկսան տարածել  իշխանութիւններու  հանդէպ իրենց քաղաքական  դրսեւորումները: Աստիճանաբար  փոփոխութեան  սկսաւ ենթարկուիլ  դասական  Սփիւռք հասկացողութիւնը:  Ինչպէ՞ս  մեկնաբանել  այսօրուան  Սփիւռքը:  Ո՞վ  կը ներկայացնէ  այսօրուան  Սփիւռքը         Ռուսիա  բնակող երկու միլիոն հայերը,  Միացեալ Նահանգներ  գաղթած  հայերը,  Միջին Արեւելքի  հայերը  եւ տակաւին…. եւ  ին՞չ   է  զանոնք  միացնող  յայտարարը, երբ  Հայաստանի  պետութեան արտաքին եւ ներքին  քաղաքականութիւնը իր անմիջական անդրադարձը կ’ունենայ  Սփիւռք- հայրենիք յարաբերութիւններուն վրայ:

Բայց արդեօ՞ք  զանազանութիւն պէտք  չէ դնել ՝ Սփիւռք- հայրենիք յարաբերութիւններուն, միւս  կողմէ՝  Սփիւոք- Հայաստանի  պետականութիւն  հասկացողութիւններուն  միջեւ, այլապէս՝  Սփիւռք-  հայրենիք  յարաբերութիւնները դատապարտուած   պիտի  մնան  պետականութեան գաղափարախօսութեան, անոր  քաղաքական եւ   ընկերային  կեցուածքներէն:

Սփիւռք- հայրենք  յարաբերութիւնները եթէ կը դիտուին  Սփիւռքի կողմէ  հայրենիքին տնտեսապէս   օժանդակելու միջոց , այս  մէկը ուրեմն անհրաժեշտ է դիտել   Սփիւռքի  եւ Հայաստանի բարեգործական կառոյցներու, գործարարներու, բարեգործներու, բարեգործական    հիմնադրամներու  միջեւ  յարաբերութիւններու   ձեւաչափով:  ԱյդպԷ՞ս  է արդեօք: Ամենեւին: Մենք  շատ աւելի մխրճուած են Սփիւռք- հայաստանապետութիւն յարաբերութիւններուն մէջ: Եթէ առաջինը զուտ  բարեգործական կամ  բարեսիրական  յարաբերութիւն է, ապա երկրորդը՝  քաղաքական: Յարաբերութիւնները   երկուստեք  հիմնուած  են   քաղաքական  հիմքերու վրայ: Հիմնաւորելով վերջին կէտը, Հայաստանի իշխանութիւնները  լաւատեղեակ  են, թէ   Սփիւռքը  չի կրնար  ներկայանալ միակարծիք,  միակուսակցական, քաղաքականապէս մէկ միաւոր:  Սփիւռքի հետ իր յարաբերութիւններուն մէջ Հայաստան  հաշուի  կ’առնէ  Սփիւռքի   բազմատեսակ  քաղաքական եւ  հասարակական ուժերու փաստը: Ճիշդ պիտի  չըլլա՞ր արդեօք   Սփիւռք-հայրենիք  յարաբերութիւնները  հեռացնել  քաղաքական  փոխյարբերութիւններու  ոլորտէն:Բարեսիրական  ծառայութիւնները  պետական  ոլորտի  լծակներով   հետապնդելու իրողութիւնը, աշխարհաքաղաքական զարգացումի  որեւէ մէկ պահուն  նոր  դժուարութիւններ  կրնայ յարուցել Սփիւռք- հայրենիք  յարաբերութիւններուն:Նախընթացներ ունինք ոչ հեռու անցեալէն…: Աւելի  գործնական  պիտի  չըլլա՞ր  արդեօք, պետական լծակներէն   հեռու՝  Հայաստանի եւ  Սփիւռքի  մէջ գործող  բարեսիրական  կազմակերպութիւններու  միջեւ   ուղղակի   յարաբերութիններու  դրութեան մը  ստեղծումը:

Կարեւոր   պարագայ մըն է նաեւ Սփիւռք- հայրենիք  յարաբերութիւններուն իրաւական սկզբունքին  ճշդումը: Իբրեւ  հայ  ժողովուրդի   մեծամասնութիւն՝  Հայաստանի կեանքին մէջ  ինչպիս՞ի  դերակատարութիւն  վերապահուած  է Սփիւռքին: Հայաստանի  իշխանութիւնները եւ ընդդիմութիւնը  մնայուն կը  խօսին  Սփիւռք- հայրենիք յարաբերութիւններուն  մասին,   բայց ին՞չ օգուտ, երբ  արտասահմանի հայը կը զրկուի ամենատարրական, բայց ամենակարեւոր՝ ընտրութիւններուն մասնակցելու  իրաւունքէն: Պետութեան աջակցիլը  մէկ բան  է, իսկ   քաղաքական  դիրքորոշումները  կիսելը՝ այլ: Ողջունելի  է  հայրենիքին  օգնելը, անոր ժողովուրդին  ու տնտեսութեան վիճակը  զարգացնելը, բայց  բոլորովին տարբեր հասկացողութիւն է  պետութեան  կամ անոր քաղաքական կուսակցութիւններուն,  հասարակական կազմակերպութիւններուն հետ աշխարհայեացքները կամ դիրքորոշումները համընկնելու   երեւոյթը: Այս ծիրին մէջ,   ին՞չ անպատեհութիւն  եթէ  հայրենիքի մէջ գործող  կուսակցութիւնները յարաբերին Սփիւռքի մէջ իրենց  համակրող կամ  գաղափարապէս  մօտ  կուսակցութիւններուն հետ:

Սփիւռք –  հայրենիք   փոխյարաբերութիւնները  շատ աւելի  խորունկ են, քան՝ այն ինչ կը  տեսնեք ու կ’ապրինք  այսօր: Մեր յօդուածը երբեք չի միտիր   քննադատութիւն տեղացնել  հայրենի իշխանութեան մէջ  գործող պաշտօնակատարներուն հասցէին:  Կը հաւատանք, որ խօսիլը շատ աւելի դիւրին է,  քան՝ գործելը: Դժուարը  գործելն է՝  թերութիւնները սրբագրելը: Սփիւռք- հայրենիք  յարաբերութիւնները իր  ներկայ  վիճակին մէջ վերածուած  է  «քիչ մը ամէն տեսակ» յարաբերութիւններու  խառնարանի մը: Ժամանակավրէպ այս  գործելաոճը  կը կարօտի նոր շունչով  վերանայելու անհրաժեշտութեան: Անհատները կը կրեն պարագայական բնոյթ: Ենթականեր՝  որքան ալ  երկար մնան իրենց պաշտօններուն վրայ, ի վերջոյ պիտի մեկնին:  Կառոյցները  մնայուն են  եւ պիտի յարատեւեն: Ժամանակին  երազային  էր  ազատ, անկախ  Հայաստանը: Այսօր՝ իրականութիւն: Բայց ակամայ  պատճառներով, մէկ  Հայաստանի փոխարէն,  տարբեր ափերու  տակ փոքր   Հայաստաններ ստեղծուած են այսօր, երբ  ոչ ոք  կրնար  հաւատալ  տակաւին  քսանամեակ մը առաջ…: Մենք,  Միացեալ  եւ մէկ  Հայաստան  կերտելու  տեսլականով կը յայտնենք մեր ցաւերը: Ձեւական ու պճնուած  ծրագիրներ չեն կրնար  յարատեւել եւ  պիտի  չնպաստեն   Սփիւռք- հայրենիք  յարաբերութիւններուն:   Անհրաժեշտ  սրսկել նոր շունչ եւ մշակել   նոր  պահանջներու  համապատասխան   քաղաքականութիւն:

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here